'Ontstaan ontdekt'

Doorbraak: schets onder verflagen toont opzet Rembrandts Nachtwacht

08 december 2021 10:20 Aangepast: 08 december 2021 10:56
Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum, voor Rembrandts De Nachtwacht Beeld © ANP / Hollandse Hoogte / Joris van Gennip

"Een doorbraak in het onderzoek." Dat zegt Pieter Roelofs, hoofd schilder- en beeldhouwkunst van het Rijksmuseum, over de vondst van een schets onder de verflagen van Rembrandts De Nachtwacht.

De schets is de opzet die Rembrandt maakte van de compositie van het beroemde schuttersstuk. De schets kwam aan het licht tijdens het onderzoek aan het iconische doek, dat nu na 2,5 jaar is afgerond als eerste fase van de restauratie.

Over Rembrandts schouder meekijken

Kenners vermoedden al dat Rembrandt de compositie eerst schetste, maar door nieuwe technieken om 'door de verf heen te kijken' is het bestaan nu aangetoond.

"We hebben het ontstaan van De Nachtwacht ontdekt", zegt Roelofs. "Waarom is dit zo belangrijk? Het geeft ons het gevoel dat we over Rembrandts schouder meekijken. Het geeft ons voor het eerst inzicht in het maakproces."

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer

3D-scan Nachtwacht van start: schilderij minutieus in kaart gebracht

Rimpelingen, sleetsheid en verkleuringen

Dit onderzoek heeft ook van alles aan het licht gebracht over de conditie van het wereldberoemde schilderij. In de linkerbovenhoek blijken rimpelingen te zitten. Die zijn ontstaan na 2003, toen het doek werd opgehangen in de Philipsvleugel tijdens de restauratie van het hoofdgebouw.

Ook is vooral in de donkere gedeelten de verf gesleten door behandelingen in het verleden. De sleetsheid is deels oppervlakkig, maar hier en daar is de grondlaag zichtbaar en op sommige plekken is zelfs het canvas te zien. Daarnaast zijn er verkleuringen. Zo is het blauwe pigment (smalt) dat Rembrandt gebruikte geleidelijk bruin geworden. En een oudere vernislaag is brokkelig geworden en geeft een grijze waas.

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer

Enorm onderzoek naar De Nachtwacht, schilderij in grote glazen vitrine

Op nieuw spieraam gespannen

Om het schilderij op te knappen zijn er drie keuzes: niets doen, structureel behandelen of volledige restauratie, inclusief verwijderen van vernis, retoucheren en opnieuw vernissen. "Vanwege de vervormingen in het doek is niets doen geen optie", legt Roelofs uit. Daarom wordt vanaf 19 januari het doek van De Nachtwacht van zijn oude spieraam uit 1975 gehaald en opgespannen op een nieuw spieraam. "Pas als we het resultaat daarvan zien, kunnen we over de volgende stap beslissen", zegt hij.

'Operatie Nachtwacht' begon in 2019 en is het grootste onderzoek ooit naar Rembrandts meesterwerk uit 1642. De onderzoekers werken in een glazen ruimte, waardoor het publiek het proces kan volgen.

Bekijk ook - Voor het eerst in 300 jaar compleet: zo ziet de Nachtwacht er eigenlijk uit

Dit jaar was voor het eerst te zien hoe Rembrandt Nederlands beroemdste schilderij eigenlijk bedoeld had. Het Rijksmuseum heeft een reconstructie gemaakt van de vier stroken die ooit van de Nachtwacht werden afgesneden.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore