4 vragen en antwoorden

Nieuwe mutatie, aangepast vaccin? Zo simpel ligt het niet

30 november 2021 16:54 Aangepast: 01 december 2021 15:37
Beeld © ANP

De nieuwe variant van het coronavirus baart zorgen omdat die op veel punten afwijkt van eerdere varianten. Bieden de vaccins nog wel voldoende bescherming tegen deze omikronvariant? "Het is verstandig om alvast te beginnen met het aanpassen van de vaccins", zegt hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede. Vier vragen en antwoorden.

1. Bieden de vaccins nog voldoende bescherming tegen omikron?

Zorgen over de effectiviteit van het coronavaccin zijn niet nieuw. Bij de opmars van de bèta- en deltavariant bestonden die ook. In de strijd tegen de bètavariant werd zelfs al begonnen aan de ontwikkeling van een aangepast vaccin, dat uiteindelijk nooit op de markt kwam. Uit tests bleek dat de aangepaste versie mensen niet beter beschermde dan het oorspronkelijke vaccin.

Het oorspronkelijke vaccin is hetzelfde als waar vandaag de dag mee wordt gevaccineerd. Nog steeds beschermt dat voor 95 procent tegen ic-opname. Volgens hoogleraar immunologie Marjolein van Egmond, gisteravond te gast bij BEAU, is het ook bij een nieuwe virusvariant 'bijzonder onwaarschijnlijk' dat de effectiviteit van het vaccin terugvalt naar nul.

Dat zit zo. Vaccins zorgen ervoor dat antilichamen worden aangemaakt in het lichaam. Die zijn bedoeld om het virus buiten de deur te houden, maar daarvoor moeten ze het virus dan wel herkennen. Mogelijk lukt dat niet meer met de veranderde omikronvariant, maar dan zijn er nog altijd de T-cellen. T-cellen voorkomen niet dat het virus binnendringt, maar zorgen ervoor dat geïnfecteerde menselijke cellen worden vernietigd. Daarmee wordt een ernstig verloop van corona in ieder geval voorkomen.

2. Moet het vaccin worden aangepast?

Hoewel het niet waarschijnlijk is dat de huidige vaccins geen enkele bescherming meer bieden, is het toch raadzaam alvast te beginnen aan de ontwikkeling van een aangepast vaccin, zegt hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede. Voor het geval dat. De ontwikkeling van een vaccin kost namelijk nogal wat tijd.

Vaccinmakers Moderna en Pfizer zijn al begonnen met de ontwikkeling van een booster tegen omikron, omdat ze vrezen voor de effectiviteit van hun vaccins tegen de nieuwe variant. Huckriede noemt dat verstandig: "Zodat we in de tussentijd kunnen kijken of het daadwerkelijk nodig is om uit te rollen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Moderna: vaccin waarschijnlijk minder sterk tegen omikronvariant

"Dat doen we bij elke variant die door de Wereldgezondheidsorganisatie als zorgwekkend wordt aangeduid", vertelde medisch directeur Marc Kaptein gisteravond bij BEAU. "Tot nu toe bood het vaccin nog altijd voldoende bescherming." Bekijk hier een deel van het interview met Kaptein:

Het aanpassen van een mRNA-vaccin (zoals bijvoorbeeld Pfizer of Moderna) is niet erg ingewikkeld. De genetische code van het oude coronavirus moet worden vervangen door die van de omikronvariant. Huckriede spreekt over een kwestie van uren. Daarna volgt onderzoek naar de veiligheid en moet het vaccin op grote schaal worden geproduceerd voordat het kan worden toegediend. Vooral deze stappen kosten veel tijd: samen ongeveer 100 dagen.

3. Wat is nodig om het vaccin te updaten?

Voor het updaten van hun vaccins downloaden farmaceuten de genetische code van omikron van een website. In laboratoria maken ze daar vervolgens weer een SARS-CoV-2-virus van. "Dat kweken we op en vervolgens testen we of het serum van gevaccineerde mensen – bloed, zullen we maar zeggen – dat virus neutraliseert. Hoe meer serum daarvoor nodig is, hoe resistenter dat virus tegen het vaccin is", aldus Pfizer-directeur Kaptein.

In hoeverre Pfizer en andere vaccins nog bescherming bieden, valt op dit moment niet te zeggen. Kaptein durft daarover pas midden volgende week voor het eerst uitspraken te doen, maar ook hij verwacht niet dat de effectiviteit van het vaccin terugvalt naar nul.

4. Moet ik dan maar wachten op een aangepast vaccin?

Dat zou ik niet doen, zegt Huckriede. "Met een boosterprik ben je zonder meer beter beschermd tegen een corona-infectie. Het is ook nog volledig onbekend of er een geüpdatet vaccin komt en als het komt, wanneer dan. Het is belangrijk om een derde prik te halen als je daarvoor in aanmerking komt."

Waarschijnlijk zal een boosterprik ook helpen tegen omikron, zegt Huckriede. "Vaccins produceren aan de ene kant antilichamen. Sommige zullen wellicht niet meer binden aan de omikronvariant, andere waarschijnlijk weer wel. Anderzijds gaat over T-cellen. Die richten zich op minder vaak veranderende delen van het virus. We vermoeden dat die ons beschermen tegen met name een ernstig verloop van de ziekte."

Mocht er besloten worden tot een aangepast vaccin, dan zal de Gezondheidsraad daarover advies moeten uitbrengen. Dat zal voorlopig nog wel even op zich laten wachten.

Miniatuurvoorbeeld
Liveblog:

Sinds de zomer 230 boetes voor niet naleven quarantaineplicht

Omikron zestien keer aangetroffen

De omikronvariant is tot nu toe zestien keer aangetroffen in Nederland. Deze nieuwe variant van het coronavirus is mogelijk besmettelijker dan de deltavariant.

De omikronvariant werd op 19 en 23 november voor het eerst waargenomen in Nederland, eerder dan tot nu toe gedacht. In tegenstelling tot de andere veertien mensen bij wie omikron werd aangetroffen, is nog niet duidelijk of deze mensen recent het zuiden van Afrika hebben bezocht.

In de hele Europese Unie zijn tot nog toe zeker 42 besmettingen met de omikronvariant geconstateerd, in tien verschillende landen.

Het RIVM verwacht volgende week dinsdag een volgende update te geven over de situatie rond de nieuwe variant.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore