Besmettelijker

Tegenstrijdige signalen over omikronvariant: 'Het is allemaal heel complex'

29 november 2021 17:30 Aangepast: 30 november 2021 13:16
Een man wordt getest op corona in Johannesburg, Zuid-Afrika. Beeld © AP/Jerome Delay

Besmettelijker? Ziekmakender? Er gaan een hoop verhalen rond over de nieuwe coronavariant omikron, die in Zuid-Afrika voor het eerst werd aangetroffen. De vraag is: hoe moet je dit soort informatie nou wegen? Klopt deze informatie? Eén ding is zeker: het is oppassen met te snelle conclusies.

We beginnen met de besmettelijkheid. De WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie, heeft de nieuw ontdekte variant als 'zorgelijk' bestempeld. De eerste onderzoeksresultaten laten zien dat de variant zich veel sneller verspreidt dan de eerdere varianten. De besmettingen lopen vooral hard op in de Zuid-Afrikaanse provincie Gauteng, waar ook Johannesburg onder valt.

Eric Snijder is hoogleraar moleculaire virologie van het Leids Universitair Medisch Centrum. Zijn advies: staar je niet blind op die besmettingscijfers. "Besmettelijkheid bestaat uit meerdere onderdelen. Stel dat meer mensen besmet worden, verspreiden mensen met de nieuwe variant dan meer virusdeeltjes? Of kan dit virus wellicht makkelijker aan de bestaande immuniteit ontsnappen? Dat zijn verschillende fenomenen, die ook door elkaar kunnen lopen. Het is belangrijk dat dit eerst verder wordt uitgeplozen."

Twee groepen volgen

Of deze variant gevaarlijker is dan de deltavariant, is volgens de hoogleraar op dit moment niet te zeggen. "Om daarachter te komen moet je eigenlijk twee grote groepen volgen. Een groep die besmet raakt met de deltavariant en een groep met de omikronvariant. Dan ga je kijken hoe zo'n virus zich verspreidt en of het meer of minder mensen ziek maakt." Zo'n onderzoek kost tijd. Weken, zo niet maanden, schat hij.

Ondertussen verschijnen in de media deskundigen die er tóch alvast wat over willen zeggen. De één klinkt alarmistisch, de ander juist geruststellend.

Eric Feigl-Ding, een Amerikaanse epidemioloog, twitterde gisteren met waarschuwingstekens. "Verdrievoudiging van ziekenhuisopnames in twee weken", schreef deze wetenschapper in kapitalen naar zijn 627.000 volgers.

In de Zuid-Afrikaanse provincie Gauteng liep het aantal opnames inderdaad hard op de afgelopen weken. Van 135 naar 418. De gegevens zijn in te zien op de website van het Zuid-Afrikaanse RIVM.

De epidemioloog veegt ook de vloer aan met de bewering dat de nieuwe variant zorgt voor een mild ziektebeeld. Volgens hem is het citaat van een arts in de verkeerde context geplaatst. "Trap er niet in - zoveel weten we nog niet." Dat gezonde jonge mannen weinig last hadden van het virus, zegt nog te weinig over de klachten bij de rest van de bevolking.

En, zo schreef hij, vergeet niet dat het even duurt voordat mensen tegelijk in het ziekenhuis komen. Die cijfers kunnen nog verder gaan oplopen. Hetzelfde geldt voor het dodental.

Is het juist goed als deze variant rondgaat?

Maar stel nou dat het waar is, dat de nieuwe variant inderdaad zorgt voor een mild ziektebeeld in combinatie met een hoge mate van besmettelijkheid, is het dan misschien juist goed dat deze mutatie veel rondgaat? Nee, niet per definitie, zeggen meerdere deskundigen. Het kan er toch voor zorgen dat er méér mensen tegelijk in het ziekenhuis komen.

Het is eigenlijk een rekensom. De Wageningse epidemioloog Marino van Zelst deelde gisteren al even een voorbeeld op Twitter. De kans dat iemand overlijdt kan met een nieuwe variant iets lager zijn, maar als veel méér mensen ziek worden door die nieuwe variant dan kunnen uiteindelijk toch meer mensen overlijden. Minder ziekmakend klinkt dus prettig voor jou als persoon, maar het totaalprobleem wordt er zelf niet per se kleiner door.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

De nieuwe virusvariant omikron: hoeveel zorgen moeten we ons maken?

En de vaccins, weten we al of die goed werken tegen deze nieuwe variant? Volgens Salim Abdool Karim, de leidende epidemioloog in Zuid-Afrika, is dat waarschijnlijk wel het geval. Volgens deze wetenschapper helpen de inentingen ook bij de nieuwste variant tegen een ernstig ziekteverloop.

Volgens Eric Snijder van het LUMC viel dat ook wel te verwachten. "Als het helemaal niet effectief meer zou zijn, dát zou pas verrassend zijn. Maar tot nu toe zijn daar geen aanwijzingen voor." Bovendien, zegt hij, als de huidige vaccins tien procent minder effectief zouden zijn, kun je nog steeds stellen dat ze behoorlijk goed werken.

Dansen met Janssen

De vaccins lijken dus nog effectief, verder is het oppassen met te snelle conclusies. "Het is allemaal heel complex. Het probleem is dat niet alleen het virus zich soms anders gedraagt, maar ook de gastheer zelf, wij dus. Kijk maar naar wat er in de zomer gebeurde met het dansen met Janssen. De reproductiefactor ging binnen enkele weken van 1 naar 3, terwijl het ging om hetzelfde virus. Het gedrag is dus ook bepalend. Dat maakt het heel complex. Het is wachten tot er meer feiten zijn."

Moderna-vaccin waarschijnlijk minder effectief tegen omikronvariant

Op dinsdag 30 november meldt vaccinmaker Moderna dat zij verwachten dat hun vaccin minder effectief zal zijn tegen de omnikronvariant. 

Volgens de directie van het bedrijf kan het maanden duren voordat producenten genoeg coronavaccins kunnen maken die wel optimaal werken tegen de nieuwe variant.

Eerder maakte het Amerikaanse Moderna al bekend een boostervaccin voor de omikronvariant te ontwikkelen. Het bedrijf zegt binnen zestig tot negentig dagen een vaccin klaar te kunnen hebben voor klinische studies. Ook Pfizer/BioNTech heeft aangegeven de omikronvariant te onderzoeken.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore