Ga naar de inhoud
'We zijn het beu'

Hoe Rutte en De Jonge weten dat we ons niet goed aan de maatregelen houden

Mark Rutte en Hugo de Jonge gaven gisteren een toelichting over de situatie rondom de basismaatregelen tegen het coronavirus. Beeld © ANP

Houd je aan de basismaatregelen. Die oproep deden demissionair premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) gisteren opnieuw. Maar hoe weten ze eigenlijk dat we dat niet doen? En hoe komt het dat niet iedereen dat doet? "We zijn de maatregelen beu", zegt hoogleraar gedragsbeïnvloeding Frenk van Harreveld.

Het Outbreak Management Team (OMT) waarschuwt in zijn jongste advies dat mensen zich in minder dan de helft van de gevallen aan de basismaatregelen houden. Te veel mensen laten de basisregels versloffen, stelt het OMT, bijvoorbeeld door niet thuis te blijven, niet te testen bij klachten, geen afstand te houden en onvoldoende te ventileren.

Dat weet het OMT door een extra onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dat gaat over de naleving en het draagvlak voor coronamaatregelen tussen 4 en 8 november. Iets meer dan 5000 mensen vulden een vragenlijst in.

Nieuwe
Lees ook:
Nieuwe coronamaatregelen: ons gedrag telt, maar wat is goed genoeg?

Hoewel er ook dingen goed gaan - zo bleef het hoesten in de elleboog stabiel - nam het opvolgen van andere basismaatregelen niet toe, stelt het RIVM. Zo ventileren en luchten steeds minder mensen hun woning en nam het draagvlak voor thuiswerken sterk af. Wat daarbij volgens het RIVM niet helpt is het versoepelen en kort erna weer aanscherpen van de thuiswerknorm.

Het draagvlak voor de anderhalvemetermaatregel nam wel toe naar 80 procent, maar de uitvoering ervan niet. In het geval van familie- en vriendenbezoek zegt 20 procent van de ondervraagden dat het lukt afstand te houden. In het geval van werk en boodschappen is dat nog minder, is te zien op onderstaande grafiek:

De belangrijkste reden voor mensen om zich aan maatregelen te houden was de angst voor het virus, zegt hoogleraar gedragsbeïnvloeding Frenk van Harreveld van de Universiteit van Amsterdam. "Nu is 85 procent van de volwassenen gevaccineerd. Die mensen voelen zich veel minder kwetsbaar, dus houden ze zich minder goed aan de maatregelen."

Een jaar geleden maakten we hetzelfde mee met jongeren die zich minder goed aan maatregelen hielden. Destijds konden we hen nog motiveren door te zeggen dat ze zich niet voor zichzelf, maar voor hun oma aan de regels moesten houden.

Kwetsbare groep

"Maar die oma voelde voor veel mensen dichterbij dan de nu zelfgekozen kwetsbare groep: de ongevaccineerden. Nu is het toch zo dat een betrekkelijk kleine groep vaccinweigeraars een veel grotere groep en het Nederlandse zorgsysteem gijzelen."

Volgens Van Harreveld hield een groot deel van de mensen die zich bewust niet lieten vaccineren, zich toch al niet zo aan de maatregelen omdat ze niet zo in het virus geloofden. "Gevaccineerden zullen het in toenemende mate zat zijn thuis te moeten zitten om mensen te beschermen die uiteindelijk voor een groot deel het probleem veroorzaken."

Gebruik jij de RTL Nieuws-app al?

Ja? Daar zijn we blij mee! Nog niet? Download ‘m hier voor Android en iOS.

Hoogleraar communicatiewetenschappen Bas van den Putte van de Universiteit van Amsterdam denkt dat het belangrijk is dat Rutte zijn boodschap over de maatregelen blijft herhalen. "In de laatste persconferentie was duidelijk wat de maatregelen zijn en waarom specifiek deze maatregelen nodig zijn. Dat was goed."

Maar daarna gaat het vaak mis, zegt hij. " Je moet op zoveel mogelijk plekken de boodschap blijven herhalen. Wat gaat er mis als jij geen afstand houdt, als jij je niet laat vaccineren? Dan besef je dat jouw persoonlijke gedrag op landelijk niveau gevolgen heeft."

Vertrouwenscrisis

Wat niet helpt, zegt Van den Putte, is de vertrouwenscrisis waar we in zitten door zaken als de toeslagenaffaire. "Daarom moet het verhaal over de maatregelen en het nut ervan breder worden verteld. Niet alleen door het kabinet maar ook door bijvoorbeeld werkgevers en artsen. 

Van Harreveld denkt dat juist benadrukt moet worden wat het succes van het vaccin is. "Het punt over het succes van het vaccin wordt nauwelijks gemaakt uit angst de ongevaccineerden definitief kwijt te raken. Dus gaan we benadrukken: houd je aan de maatregelen. Maar waar is de campagne waarin duidelijk wordt gemaakt dat vooral ongevaccineerden op de ic belanden? We moeten ons uit de crisis prikken."

Bekijk ook: Komen we ooit van het coronavirus af? Dit zijn drie scenario's

03:27
Het leek zo goed te gaan: we konden weer naar festivals, mondkapjes mochten af en de anderhalve meter konden we loslaten. En nu zitten we ineens in de vierde coronagolf. Komen we ooit van corona af?