Uitspraak gerechtshof

Krimschatten uit Amsterdams museum moeten naar Oekraïne

26 oktober 2021 11:58 Aangepast: 26 oktober 2021 14:25
De Krim-collectie in het Allard Pierson Museum Beeld © ANP / Bart Maat

De Krim-kunstschatten die al ruim zeven jaar in het Allard Pierson Museum in Amsterdam liggen moeten naar Oekraïne. Dat heeft het gerechtshof in Amsterdam in hoger beroep besloten.

Voor de tentoonstelling 'De Krim - Goud en Geheimen van de Zwarte Zee' kreeg het Allard Pierson Museum in 2014 archeologische topstukken in bruikleen van instellingen op de Krim.

Annexatie Krim

Maar terwijl die expositie hier liep, annexeerde Rusland het Oekraïense schiereiland en ontstond de vraag naar wie de schatten na afloop terug moesten: naar Oekraïne - waar de Krim dus niet meer toe behoort - of naar de uitlenende musea die nu onder Russisch bestuur vallen? Zowel Oekraïne als de Krim-musea beschouwen de schatten als hun cultureel erfgoed.

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer

Museum moet goud uit de Krim aan Oekraïne geven

De rechtbank in Amsterdam oordeelde in december 2016 dat het museum op grond van de Erfgoedwet de collectie moest teruggeven aan Oekraïne omdat dat het land van herkomst is en de objecten cultureel erfgoed van dat land zijn. Rusland ging daartegen in beroep. Het Russische ministerie van Cultuur vond de uitspraak onder meer in strijd met 'principes van internationale uitwisseling' tussen musea. De Russen dreigden de samenwerking met Nederlandse musea stop te zetten als ook het hof in het voordeel van Kiev oordeelt.

Tussenvonnis

In een tussenvonnis in 2019 veegde het hof de uitspraak van de rechtbank van tafel omdat de Erfgoedwet niet van toepassing zou zijn. Oekraïne kan de Krimschatten op grond van die wet dan ook niet opeisen als zijn cultureel erfgoed. Maar daarmee was de zaak niet klaar. Het hof wilde eerst meer informatie, onder meer over het gestelde eigendomsrecht van Oekraïne. 

Na deze tussenuitspraak lag de zaak bijna twee jaar stil door een wrakingsprocedure, waarbij een van de rechters is vervangen. Vandaag besloot het hof dus na ruim zeven jaar dat het Allard Pierson Museum de schatten toch aan Oekraïne moet geven. Het hof baseert zijn uitspraak wel op andere gronden dan de rechtbank.

Het Allard Pierson Museum in Amsterdam Het Allard Pierson Museum in Amsterdam

Beschermd door Museumwet

Volgens het hof kan Oekraïne de voorwerpen niet op grond van de Erfgoedwet opeisen, maar kan het land zich beroepen op bescherming van de Museumwet. Die houdt in dat de kunststukken in afwachting van stabilisatie van de situatie op de Krim naar het Nationaal Historisch Museum van Oekraïne in Kiev worden overgebracht. Het gaat om een tijdelijke maatregel ter bescherming van het cultureel erfgoed.

De objecten die behoren tot een van de vier betreffende musea zijn eigendom van Oekraïne. Van de schatten uit de collecties van de andere drie instellingen is niet vast komen te staan wie de eigenaar is. Het hof heeft zich daar - net als de rechtbank eerder - niet over uitgesproken.

De betrokken partijen kunnen nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad.

Reacties:

Advocaat Rob Meijer noemde de uitspraak namens de vier Krim-musea 'heel erg teleurstellend'. Hij gaat in overleg over eventuele cassatie bij de Hoge Raad.

Sergej Aksjonov, toppoliticus op de Krim, zei tegen het Russische persbureau Interfax de uitspraak 'oneerlijk en onwettig' te vinden. Hij wil de strijd voortzetten, meldt persbureau Reuters.

Op Twitter sprak de president van Oekraïne, Volodimir Zelenski, van een 'langverwachte overwinning'. Hij is het hof 'dankbaar' voor een 'eerlijke beslissing'.

Het Allard Pierson Museum is blij dat er nu een uitspraak ligt en 'een stap is gezet in de uiteindelijke afronding van deze zaak'. Een woordvoerder wilde niet zeggen wat de kosten van de jarenlange opslag zijn, maar eerder was al duidelijk dat het om enkele tonnen ging.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore