Zondaginterview

Herman ontmaskerde een seriemoordenaar: 'Van dit verhaal kán ik niet loskomen'

17 oktober 2021 08:32 Aangepast: 16 november 2021 06:08
Oud-diplomaat Herman Knippenberg (77) in zijn huis in Wellington. Beeld © RTL Nieuws

Eigenlijk had Herman Knippenberg dit interview geweigerd. Sinds de Netflix-serie The Serpent begin dit jaar verscheen, stond hij 25 media te woord. "Het spijt mij", legde hij aan de telefoon uit. "Ik heb mezelf beloofd er voorlopig even mee op te houden."

Toch staat hij hier in de deuropening van zijn huis in Wellington, een witte houten villa op een heuvel met uitzicht over de Nieuw-Zeelandse hoofdstad. Als jonge diplomaat in Bangkok ontmaskerde Herman Knippenberg (77) in de jaren zeventig seriemoordenaar Charles Sobhraj. In de Netflix-serie wordt zijn rol vertolkt door de Brit Billy Howle, die speciaal voor The Serpent Nederlands heeft geleerd: "Iemand jouw leven zien spelen, dat is een surrealistische gewaarwording". 

Een kabelbaan vanuit het drukke stadscentrum leidt naar het idyllische wijkje, waar Knippenberg al ruim twintig jaar met zijn Nieuw-Zeelandse vrouw Vanessa woont. De oud-diplomaat neemt plaats in een fauteuil in de voorkamer, opent zijn handen en vraagt: "Wat wilt u weten?"

Beroemdheid

Wie de naam Herman Knippenberg googelt krijgt tienduizenden resultaten die allemaal maar over één ding gaan: The Serpent. Wat vindt hij ervan dat hij zo'n beroemdheid is? Laatst liep hij een apotheek binnen, waar een van de medewerkers haar collega aanstootte. "Daar is hij!", hoorde Knippenberg haar zeggen. "Alsof God binnenwandelde", lacht de oud-diplomaat. "Het is bespottelijk, werkelijk het is bizar."

"Wacht even", zegt Knippenberg en hij staat op. "Ik moet u iets laten zien."

De oud-diplomaat loopt de trap op naar de eerste verdieping en komt enkele minuten later terug. Hij heeft een stapel brieven in handen. "Ik ben niet actief op sociale media dus ik ben moeilijk te vinden, toch slaagden tientallen mensen erin mij een brief te sturen." Vaak zochten ze contact via de Nederlandse ambassade in Wellington.

Knippenberg op het strand van Phuket (Thailand) in 1976. Knippenberg op het strand van Phuket (Thailand) in 1976.

Tientallen brieven

Veel briefschrijvers bedanken hem voor het redden van talloze backpackers, die zonder zijn ingrijpen mogelijk ten prooi waren gevallen aan Sobhraj. Maar er waren ook verrassende andere reacties. Zo kreeg hij een brief met een zwartwit-foto met daarop een jongen en een meisje. Hij pakt de brief uit de stapel. "Dit vind ik nou echt bijzonder", glimlacht hij. "Zij was mijn jeugdliefde, deze foto is 57 jaar geleden genomen in Joegoslavië. Ze schrijft dat ze de serie op Netflix heeft gezien en mij herkende." Zijn ogen glanzen. "Dat raakt mij." 

Een leven lang werkte Herman Knippenberg in diplomatieke dienst. Hij begon zijn carrière in Parijs en werkte daarna voor Buitenlandse Zaken in Bangkok, New York, Jakarta, Luxemburg, Athene, Wenen en eindigde op de ambassade in Wellington. De Nieuw-Zeelandse hoofdstad was 'een leuke afsluiter' van zijn diplomatieke carrière, waarna hij in 2003 met pensioen ging.

Twee vermiste backpackers

Knippenberg werkte in 1975 als jonge diplomaat op de Nederlandse ambassade in Bangkok. Daar kreeg hij een brief onder ogen van familieleden van twee Nederlandse backpackers: Henk Bintanja en zijn vriendin Cocky Hemker. De twee schreven regelmatig brieven naar huis (zoiets als Whatsapp bestond nog niet), maar hadden al weken niets van zich laten horen.

Omdat Knippenberg zelf veel gereisd had, kreeg hij het gevoel dat er iets niet klopte. Hoewel het niet 'tot zijn taken als diplomaat behoorde' ging hij op onderzoek uit. Het laatst bekende contact van het stel was een Fransman die in Bangkok woonde. Al gauw kwam Knippenberg erachter dat Henk en Cocky bij aankomst in Thailand nooit in hun hotel waren aangekomen.

Knippenberg had in de lokale pers gelezen dat er twee toeristen – waarschijnlijk Australiërs – dood en verbrand langs de kant van de weg waren gevonden. Politieonderzoek liep op niets uit, maar het viel Knippenberg op dat een van de toeristen een T-shirt droeg met het label 'made in Holland'. Hij ging naar het mortuarium om de lichamen te identificeren en ontdekte daar dat het om Henk en Cocky ging. "Dat zal ik nooit vergeten", zegt de oud-diplomaat. "Het was vreselijk, de gedachte alleen roert me tot tranen."

Cocky Hemker, een van de twee Nederlandse backpackers die vermist werd. Cocky Hemker, een van de twee Nederlandse backpackers die vermist werd.

'Zaak gesloten'

Hoewel de zaak wat betreft ambassadeur Frans van Dongen al gesloten was, had Knippenberg weinig vertrouwen in het Thaise politieonderzoek. Hij bleef betrokken en kwam er gaandeweg achter dat Charles Sobhraj, de Fransman die in Bangkok woonde, backpackers bij hem uitnodigde, hen daar vergiftigde en om het leven bracht. Hij ging er vandoor met hun geld en paspoorten.

Op aandringen van Knippenberg pakte de Thaise politie Sobhraj toch op maar liet hem later weer gaan, vermoedelijk na omkoping. Het onderzoek kwam stil te liggen en Knippenberg, die gefrustreerd raakte, besloot informatie naar de pers te lekken. Sobhraj, in de pers ook wel de Bikini Killer genoemd, werd een van de meest gezochte mannen van Azië. Het onderzoek werd herstart – dit keer door Thai Interpol – en Sobhraj werd opgepakt en in India veroordeeld tot een gevangenisstraf van twaalf jaar voor beroving.

Vrij leven in Parijs

Na tien jaar ontsnapte de seriemoordenaar. Niet lang daarna liet hij zich opnieuw arresteren. "Een slimme truc", legt Knippenberg uit. Hij verdween nog eens voor tien jaar achter de tralies, maar toen hij in 1997 vrijkwam was de verjaringstermijn verstreken waardoor Sobhraj in Thailand niet meer veroordeeld kon worden voor moord op de twee Nederlandse toeristen.

Charles Sobhraj werd een beroemdheid en leefde vanaf dat moment een vrij leven in Parijs, waar hij interviews gaf en luxe diners organiseerde. In 2003 reisde de seriemoordenaar naar Nepal, waar hij werd opgepakt op verdenking van moord op een backpacker in 1975. Er was echter niet voldoende bewijs om hem vast te houden.

Knippenberg had in Wellington wél de juiste documenten om de moord op de backpacker in Nepal te bewijzen. Hij liet dit aan twee rechercheurs van de Nieuw-Zeelandse politie zien. Sobhraj werd in Kathmandu voor de moord veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Hij zit nog altijd vast in een Nepalese gevangenis.

Knippenberg met Tahar Rahim, de acteur die Charles Sobhraj speelt in The Serpent. Knippenberg met Tahar Rahim, de acteur die Charles Sobhraj speelt in The Serpent.

'De feiten kloppen'

Deze vraag heeft Knippenberg al vaak beantwoord, maar hij zegt het nog maar eens: "De feiten in de serie The Serpent kloppen". Wel zijn sommige scenes gedramatiseerd: de oud-diplomaat stapte bijvoorbeeld, zoals in de serie te zien is, nooit zelf de vijver in om de lelies te verwijderen. Zijn tuinman deed dat.  

Dat de feiten moesten kloppen was ook een van zijn voorwaarden om in te gaan op het voorstel van het productiehuis, dat hem in 2013 benaderde. De afgelopen acht jaar werkte Knippenberg mee aan The Serpent, hij reisde meerdere keren naar de filmset in Bangkok en zorgde ervoor dat alle details klopten. 

"Dat ging heel ver", vertelt hij. Zo vroeg producent Tom Shankland hem welke boeken er in de boekenkast moesten komen te staan, in welke talen. Ook de auto's, de huisdieren en de kleding werden dankzij het fotografische geheugen van de oud-diplomaat zo realistisch mogelijk weergegeven. "Alleen die das had ik nooit uitgezocht", zegt Knippenberg over de stropdas die Howle in de serie draagt. 

Zijn Nieuw-Zeelandse vrouw Vanessa komt de kamer binnengelopen met een kop warme chocomel en koffiekoekjes. "Niemand kan een das kopen voor Herman, ook ik niet", glimlacht ze. "Hij brengt ze altijd terug naar de zaak."

Bezoek Willem-Alexander en Máxima 

Knippenberg ontmoette zijn tweede vrouw Vanessa in 1987 in Wenen, waar zij als diplomaat op de Nieuw-Zeelandse ambassade werkte. Tijdens het gesprek in de zonnige woning in Wellington komt ze zo nu en dan de kamer binnen. "Sorry, als Herman eenmaal begint te praten is hij lastig te onderbreken", zegt ze.

Op een bijzettafeltje in de voorkamer staan meerdere foto's van staatshoofden, naast een ondertekend portret van koning Willem-Alexander en koningin Máxima, destijds nog kroonprins en prinses. Het stel kwam in 2006 op officieel bezoek naar Nieuw-Zeeland. "Vanessa had al de hele dag met het koninklijke gezelschap doorgebracht", vertelt Knippenberg geamuseerd. "Toen ik de koning 's avonds voor het eerst ontmoette en mij voorstelde als Herman Knippenberg, zei hij: 'Ach, dan moet u de man van Vanessa zijn'." Pas later realiseerde de koning zich dat hij, behalve Vanessa's man, ook de ontmaskeraar van Sobhraj was. 

De fotolijstjes in het huis van Knippenberg en zijn vrouw. De fotolijstjes in het huis van Knippenberg en zijn vrouw.

Meer slachtoffers

De gebeurtenissen mogen dan veertig of vijftig jaar geleden zijn, voor Knippenberg voelen ze als de dag van gisteren. Op de vraag wat hij Sobhraj nú zou zeggen als hij hem zou kunnen ontmoeten, schiet Knippenberg vol. "Ik zou hem willen vragen wie er allemaal nog meer slachtoffer van zijn daden zijn geworden", zegt de oud-diplomaat. Sobhraj kon aan twaalf moorden worden gelinkt, maar er waren in die tijd meer backpackers in Azië die onder verdachte omstandigheden om het leven waren gekomen.

De serie, en alle interviews die erop volgden, brachten bij de oud-diplomaat sterke herinneringen aan die tijd naar boven. Hij noemt het ongelooflijk hoe groot de gelijkenissen zijn tussen de jeugdige diplomaat en de Britse acteur Howle. "Van zijn lichaamshouding tot zijn oprechtheid, het is werkelijk briljant dat ze hem gevonden hebben." 

Bekijk hier hoe de acteurs in The Serpent de opnames van de serie beleefden: 

RTL Boulevard sprak met meerdere acteurs die meewerkten aan de serie. "Voor mij voelt Herman Knippenberg toch een beetje als een Nederlandse held."

Als het aan Knippenberg had gelegen, had hij Sobhraj ontmoet. Die kans was er in de tijd dat de seriemoordenaar op vrije voeten was in Parijs. "Amerikaanse media hadden mij uitgenodigd voor een interview met de Fransman en ik stemde ermee in", legt de oud-diplomaat uit. "Ik werkte toen nog als diplomaat en over mijn deelname aan het interview werd tot in de top van Buitenlandse Zaken overlegd. Uiteindelijk werd besloten dat ik níet mocht gaan."

'Persoonlijke hobby'

Die tegenwerking was Knippenberg wel gewend. Want wat de serie duidelijk maakt, is dat hij destijds bij zijn zoektocht naar Sobhraj op weinig medewerking van de ambassadeur kon rekenen. "Dit werd echt als mijn persoonlijke hobby gezien, er werd wat lacherig over gedaan."

Tijdens zijn jaren als diplomaat vond hij dat keurslijf waarin hij zat best lastig. De tijdsgeest was: volg de orders. Daar ging de jonge Knippenberg dwars tegenin. Hij kon het niet verdragen dat de moord op twee Nederlanders niet tot op de bodem werd uitgezocht. "Als het gaat om het vertegenwoordigen van het landsbelang zijn er relevantere zaken dan cocktailparty's."

Knippenberg in 1976 bij het Tobameer op Sumatra in Indonesië. Knippenberg in 1976 bij het Tobameer op Sumatra in Indonesië.

'Stukje afsluiting'

Knippenberg pakt nog een brief van de stapel post die voor hem ligt. "Niet lang geleden kreeg ik deze brief van nabestaanden van een jonge Nieuw-Zeelandse student scheikunde die in 1976 spoorloos verdween in Bangkok." De jongen kon onmogelijk het slachtoffer zijn geworden van Sobhraj, want die zat toen al drie maanden in de gevangenis.

"De broer en vader van deze jongen zijn destijds maandenlang op zoek geweest in Thailand en hebben dat allemaal heel nauwkeurig vastgelegd." Knippenberg noemt het verbijsterend hoeveel raakvlakken de zoektocht van de familie heeft met zijn eigen speurtocht naar het lot van de Nederlandse backpackers. Het grote verschil: deze Nieuw-Zeelandse familie kwam er nooit achter wat er met de vermiste jongen gebeurd is.

Knippenberg en zijn vrouw Vanessa met Amesh Edireweera, een acteur in The Serpent. Knippenberg en zijn vrouw Vanessa met Amesh Edireweera, een acteur in The Serpent.

"Pas toen realiseerde ik mij dat ik met mijn werk niet alleen talloze backpackers heb gered, maar dat ik de ouders van overleden jongeren ook een stukje afsluiting heb kunnen geven", zegt Knippenberg. "Niets is verschrikkelijker dan dat je als ouder niet weet wat er gebeurd is en je je decennia later nog afvraagt of je kind misschien toch nog in leven is."

Waarschuwing jonge reizigers

Knippenberg hoopt dat The Serpent een waarschuwing is voor jonge reizigers. "Reis nooit alleen", adviseert hij backpackers die na de coronacrisis weer op pad gaan. Kan hij dat advies wel geven? Op zijn 18de reisde hij alleen naar Bagdad, op zijn 19de was hij in Egypte. "Maar dat was in de tijd dat kleine kinderen niet door hun ouders naar school gebracht hoefden te worden, want er gebeurde niks als je ze alleen liet gaan."

"Reis je wel alleen, licht dan altijd van tevoren iemand in waar je naartoe zult gaan", zegt Knippenberg. Het lot van de twee Nederlandse backpackers kon hij alleen maar achterhalen omdat hij wist dat hij moest zoeken naar een Fransman in Bangkok.

Daarnaast heeft Knippenberg nog een belangrijk advies voor mensen met een dubbele nationaliteit: "Reis nooit met twee paspoorten". Als je dan in consulaire problemen komt, wordt er tussen ambassades oneindig gesteggeld over wie de zaak op zich neemt.

Henk Bintanja, de Nederlandse backpacker die in 1975 werd vermoord. Henk Bintanja, de Nederlandse backpacker die in 1975 werd vermoord.

Voelt hij zich eigenlijk wel Nederlander, na een leven op ambassades in verre oorden? De vraag is nog niet gesteld of Knippenberg heeft hem al beantwoord. "Ja", zegt hij fel. "Natuurlijk, ik vertegenwoordigde het land." 

'Nog niet voorbij'

De tientallen interviews die Knippenberg de afgelopen maanden gaf, begonnen hem parten te spelen. Voor gesprekken met Europese media moest hij vanwege het tijdsverschil soms midden in de nacht voor de camera verschijnen. "Op mijn leeftijd is het tijd om een stapje terug te doen", zei de oud-diplomaat. Maar na een tweede poging om met Knippenberg in gesprek te komen, e-mailde hij toch terug: "Een kopje koffie ter kennismaking vind ik een uitstekende suggestie."

Waarom hij uiteindelijk toch mee wilde werken aan dit interview? Omdat het verhaal hem niet los kán laten. Niet toen hij in 1976 de brief van de familie van de twee Nederlandse backpackers vond. Niet toen hij Sobhraj in 1997 op televisie interviews zag geven. Niet toen de seriemoordenaar in 2003 bijna aan een gevangenisstraf in Nepal ontsnapte. En niet nu er vanwege The Serpent voortdurend brieven en interviewverzoeken op zijn mat vallen.  

"Als er weer iets gebeurt in de Sobhraj-keten word ik daarbij nolens volens (of hij dat nou wil of niet, red.) betrokken", zegt Knippenberg. "Maak je maar niet ongerust. Deze zaak is nog niet voorbij, er komt ongetwijfeld nog meer stof opwaaien."

Zondaginterview

Elke zondag publiceren we een interview in tekst en foto's van iemand die iets bijzonders doet of heeft meegemaakt. Dat kan een ingrijpende gebeurtenis zijn waar hij of zij bewonderenswaardig mee omgaat. De zondaginterviews hebben gemeen dat het verhaal van grote invloed is op het leven van de geïnterviewde.

Ben of ken jij iemand die geschikt zou zijn voor een zondaginterview? Laat het ons weten via dit mailadres: zondaginterview@rtl.nl

Lees hier de eerdere zondaginterviews.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore