Alarmbellen gaan af

Massasterfte bruinvissen nog een raadsel: 'Ze gingen tegelijkertijd dood'

30 augustus 2021 15:10 Aangepast: 30 augustus 2021 15:12
Deze bruinvissen spoelden aan op Ameland. Beeld © RTZ Nederland

Het aantal bruinvissen dat dood aanspoelt op de Waddeneilanden is abnormaal hoog. Wat is er aan de hand in de Noordzee? "Alle alarmbellen gaan af."

Bij SOS Dolfijn, het centrum voor walvisachtigen in de Noordzee, is het alle hens aan dek. Sinds afgelopen donderdag blijven de dode bruinvissen maar aanspoelen op de verschillende Waddeneilanden.

Ook op de vaste wal van Friesland tussen Holwerd en Lauwersoog zijn meldingen van aangespoelde bruinvissen.

80 in een paar dagen

"In een paar dagen tijd zijn er 80 geteld", zegt directeur Annemarie van den Berg tegen RTL Nieuws. En dat is opvallend veel.

Van den Berg legt uit dat er in een 'rustig jaar' 200 dode bruinvissen aanspoelen, en in een 'druk jaar' 900. "Maar dit is meer dan anders. De Dierenambulances blijven maar rijden."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Tientallen dode bruinvissen aangespoeld op Waddeneilanden: 'Ongekend'

Opvallend genoeg gaat het met name om volwassen dieren. "Bij Ameland waren het er 40", zegt Van den Berg. SOS Dolfijn probeert het allemaal in kaart te brengen.

"Nu hebben we wel de afgelopen tijd noorderwind gehad, maar die piek is wel heel opvallend. Ze zijn al in staat van ontbinding, waaruit we kunnen afleiden dat ze al een week eerder zijn gestorven."

Bruinvissen behoren tot de walvisfamilie

De bruinvis is een kleintje in de walvisfamilie, maar kan toch 1.80 meter lang worden. Het is de meest voorkomende soort in de Noordzee, ze houden van relatief koude kustzeeën. Ze kunnen wel 15 jaar oud worden.

Er leven er in ons deel van de Noordzee, het zuidelijk deel, zo'n 35.000. In de hele Noordzee zijn dat er 300.000.

In de Middeleeuwen werd de bruinvis vaak gegeten en werd de olie uit de speklaag gebruikt in lampen en veevoer. Er is een tijd geweest dat ze er bijna niet meer waren, in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. Maar daarna keerden ze terug.

Volgens Ecomare kunnen mensen een vijand van de bruinvis zijn. Ze verstikken in visnetten, komen in de problemen als ze hun leefomgeving verliezen, of kunnen omkomen door vervuiling en geluidsoverlast. Ook zijn er natuurlijke vijanden: grijze zeehonden, dolfijnen en orka'. 

Wat er aan de hand is? "Het kan een bepaalde ziekte zijn, maar het kan ook door menselijk handelen komen", zegt Van den Berg. "We weten dat nu nog niet, onderzoek is nodig."

Harde geluiden

De dieren lijken tegelijkertijd gestorven te zijn. "Misschien is het een virusuitbraak, of komt het door lekkende container. Er wordt ook een windmolenpark aangelegd en walvissen kunnen sterven door harde geluiden."

Ook is er volgens Van den Berg een grote marine-oefening in het gebied. "Defensie zegt dat er geen mijnen ontploft zijn, maar ze gebruiken wel een sonar."

De Dierenambulance heeft het er maar druk mee. De Dierenambulance heeft het er maar druk mee.

De Universiteit Utrecht doet onderzoek naar de sterfte. Onderzoeker Lonneke IJsseldijk vindt het vooral opvallend dat de dieren in groepjes gevonden worden, en enkel op een paar Waddeneilanden.

Dat heeft volgens IJsseldijk met de stroming te maken. "Het is aannemelijk dat ze vanaf hetzelfde punt komen aandrijven, uit het noorden", zegt IJsseldijk. "Ze zijn in dezelfde staat van ontbinding, wat suggereert dat ze op hetzelfde moment overleden zijn."

Ziekte, of iets anders?

Hoe het komt, is vooralsnog een raadsel. "Menselijk handelen is één van de opties waar we naar kijken", zegt IJsseldijk. "Dat is omdat we uit eerdere gegevens weten dat menselijk handelen of geluidsbronnen een massastranding tot gevolg hebben. Maar we kijken ook naar ziekte. De eerste vraag: gaat het om gezonde dieren die acuut gestorven zijn, of zijn het dieren die verzwakt gestorven zijn?"

Wat er precies is gebeurd, weten we pas na het onderzoek. De onderzoeker is bezig met een plan hiervoor: tot die tijd liggen de kadavers opgeslagen in een vriezer.

De situatie van de bruinvissen zal de komende tijd in de gaten gehouden worden. IJsseldijk: "De soort staat onder druk. Er is vele menselijke activiteit in de Noordzee en dat wordt alleen maar meer. We gaan grootschalig windmolenparken bouwen, er wordt veel gevist, we hebben veel scheepvaart. Dat heeft zo z'n gevolgen."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore