'Overschrijdingsdag'

Vandaag is het Earth Overshoot Day: 'We vragen meer van de aarde dan ze aankan'

29 juli 2021 07:11 Aangepast: 29 juli 2021 11:23
Droogte in Duitsland. Beeld © ANP

Vandaag is het Earth Overshoot Day. Op deze 'overschrijdingsdag' hebben we meer ecologische grondstoffen gebruikt dan de natuur in een jaar opnieuw kan opwekken. Ook is er meer CO2 in de atmosfeer gekomen dan de aarde eruit kan halen. Wat betekent dit?

We staan voor de rest van het jaar 'in het rood', stelt Global Footprint Network, dat heeft berekend wanneer deze dag zou komen. 

Bij de rekenmethode wordt een complexe rekensom gebruikt om de impact op de aarde te berekenen. Er wordt gekeken naar vis-, landbouw- en bosgronden, naar grasland, naar uitstoot. Door alles wat wordt verbruikt bij elkaar op te tellen ontstaat dan een getal waaruit blijkt hoe groot de ecologische voetafdruk van een land is, en hoeveel aardes er dus gebruikt worden. 

Het begrip werd in 1970 geïntroduceerd, en sindsdien komt de dag ieder jaar op een eerder moment. Maar hoe moeten we deze dag nou interpreteren? En: is het tij nog te keren? 

We vroegen het aan twee klimaatdeskundigen. 

1. Wat is de boodschap van deze dag?  

"De boodschap dat we de aarde niet verstandig en niet duurzaam gebruiken, klopt", zegt Detlef van Vuuren, wetenschapper bij het Planbureau voor de Leefomgeving. "We gaan nog de verkeerde kant op: onze CO2-uitstoot zou af moeten nemen om aan het Parijsakkoord te voldoen, maar is sinds 2015 juist toegenomen, en we gebruiken en vragen ook nog steeds meer van ons land."

Met als gevolg: extreme regenval, hevigere droogtes die ook langer aanhouden, overstromingen zoals we laatst in Limburg en België zagen. We moeten rekening houden (nu al) met een stijging van de zeespiegel in Nederland, onze dijken zullen hoger moeten, bepaalde diersoorten gaan het steeds moeilijker krijgen of sterven zelfs uit. 

Jeroen van den Bergh, onderzoeker aan het Institute of Environmental Science & Technology aan de universiteit in Barcelona, zegt: "We zijn de aarde aan het opmaken, dat is de boodschap van deze dag. En ik ben het eens met die boodschap, we verbruiken inderdaad meer, véél meer, dan de aarde aankan. De milieudruk is te groot, en we doen te weinig." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

130 klimaatexperts, 37 landen, één signaal: 'De wereld slaat op hol'

2. Hoe serieus moeten we deze dag nemen?

De boodschap moeten we serieus nemen, stelt Van Vuuren, maar hij heeft wel kritiek op de manier waarop deze dag is berekend. Hij zou het zelf niet zo berekenen. "Het is een duidelijk signaal naar de bevolking toe, maar het is niet zo dat de aarde het zelf ook zo ervaart, en dat de temperatuurstijging ineens vanaf vandaag harder gaat. Zo werkt het niet."

Daarnaast stelt Van Vuuren dat de onderzoekers ervoor hebben gekozen om naar én landgebruik en CO2-emissie (uitstoot) te kijken. "Als wetenschapper zou ik zelf liever alleen naar uitstoot van CO2 kijken, óf alleen naar landgebruik, omdat je dan een beter beeld krijgt."

Ook Van den Bergh heeft kritiek. Hij waarschuwt: het is een ingewikkeld verhaal. Maar hij probeert het toch. "Bij de berekeningen worden veel willekeurige aannames gemaakt. We proberen heel veel problemen op één hoop te gooien in één rekensom, en dat kan niet. Er zijn heel veel soorten milieu- en grondstofproblemen. Je kan de emissie van CO2 niet vergelijken met het verlies van biodiversiteit."

3. Gaat deze dag elk jaar een beetje eerder komen? 

Van den Bergh denkt van wel. "De CO2-uitstoot stijgt nog steeds gestaag, hoe hard we ook roepen dat die naar beneden moet, en daardoor wordt het warmer." Ook Van Vuuren stelt dat de milieudruk niet afneemt, maar juist toeneemt.

Dus: ja, als de wetenschappers op dezelfde manier Earth Overshoot Day blijven berekenen, dan zullen ze elke keer die dag weer een beetje eerder in het jaar plaatsen. 

En dat heeft gevolgen, ook voor Nederland, zoals je kan zien in onderstaande video:   

4. Is het tij nog te keren? 

"Heel moeilijk", zegt Van den Bergh. "We zijn al zo lang aan het praten. Veel politici denken dat er al veel wordt gedaan tegen klimaatverandering, maar als consument merk ik daar bar weinig van. Ik voel me als burger niet beperkt. Ik kan overal parkeren, in elke grote stad mag je nog steeds met de auto komen, ik kan zoveel autorijden, vlees eten en vliegen als ik wil. Er zijn geen begrenzingen, de prijzen van benzine stijgen en dalen door de markt, niet door de overheid."

Hij is ervan overtuigd: maak de dingen die goed zijn voor het milieu goedkoper, en de dingen die slecht zijn voor het milieu duurder. "We kunnen wel hopen of sturen op vrijwillige gedragsverandering, maar ik geloof daar niet erg in. Het zit in de mensheid om voor het goedkoopste aanbod te gaan. Laten we daar gebruik van maken, van die karaktereigenschap." 

Ook Van Vuuren zegt: niet alleen de consument, maar ook de overheid moet meer doen. "Het is te makkelijk om alleen naar de consument te wijzen. Zes jaar geleden zijn er afspraken gemaakt voor een nieuw klimaatakkoord, waarin staat dat we de temperatuurstijging ruim onder de 2 graden Celsius moeten houden. Overheden zijn heel goed in ambitieuze doelen formuleren, maar er gebeurt nog te weinig."

Maar de consument kan zelf ook zijn steentje bijdragen. En dan kom je toch uit op: minder vlees eten, meer de trein pakken in plaats van de auto, minder vaak vliegen, energiezuinig leven, elektrisch rijden, stelt Van Vuuren.

En ook energiezuinig leven en elektrisch rijden liggen weer ingewikkeld. Van den Bergh: "De productie van zonnepanelen en elektrische auto's is héél vervuilend. Dus ook hier zie je weer: de overheid moet meer doen om de hele productiecyclus van producten en diensten zo schoon mogelijk te krijgen – hier is beprijzing van CO2 echt heel belangrijk."

Mensen motiveren om zuiniger apparaten te gebruiken is prima, stelt Van den Bergh, maar werkt alleen in combinatie met een koolstofprijs. "Anders zullen mensen auto's en andere apparaten intensiever gebruiken en geld besparen met hun energierekening, wat ze dan weer aan andere energieslurpende zaken uitgeven."

Zoals: een extra vliegvakantie naar Barcelona.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

VN-rapport: aarde wordt 'onbewoonbare hel' door overstromingen en droogte

5. Pessimisme troef?

"Ja", stelt Van den Bergh. "Er is veel optimisme, maar de politiek doet te weinig. Hoewel mensen denken dat ze heel veel doen, moet het beleid veel strenger en effectiever worden. En het moet sneller."

Van Vuuren zegt dat je met pessimisme niet veel bereikt. "Je ziet bedrijven die er aandacht aan geven, je ziet dat klimaatverandering meer wordt besproken in de media. En aan de technologiekant zien we ook wel positieve dingen terug, de elektrische auto kan over tien, vijftien jaar gangbaar zijn. Maar het ingewikkelde is: het moet wel heel snel."

Om onder de anderhalve graad temperatuurstijging te blijven, legt de onderzoeker uit, moeten de emissies rond het midden van de eeuw wereldwijd op nul. "Het kan, maar zoveel tijd is er niet meer."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zware regen- en onweersbuien zorgen opnieuw voor overstromingen in België

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore