Coronapas

Zonder vaccinatiebewijs niet uit eten: kan Nederland ook zo'n plicht invoeren?

23 juli 2021 13:48 Aangepast: 23 juli 2021 13:50
Bezoekers van een restaurant in Frankrijk laten hun gezondheidspas zien. Beeld © ANP

Steeds meer landen voeren zogenoemde coronapassen in voor een bezoek aan bijvoorbeeld restaurants, musea of zelfs kerken. Zonder vaccin of negatieve test kom je niet meer binnen. Kan zo'n pas ook in Nederland worden ingevoerd?

Zonder coronapas kom je in Italië straks geen restaurant meer binnen. Ook in Frankrijk moet je binnenkort een pass sanitaire kunnen tonen als je naar een café of winkelcentrum gaat. En in Israël wordt zo'n pas op allerlei plekken verplicht, zelfs in gebedshuizen.

Een pas krijg je alleen als je gevaccineerd bent, een negatieve test hebt gedaan of recent bent genezen van corona. Zo willen overheden de verspreiding van het coronavirus tegengaan.

Lichte dwang

Maar door de passen zullen ook meer mensen zich laten vaccineren, hopen de landen. Om die lichte dwang nog iets zwaarder te maken, moeten inwoners van Israël binnenkort zelfs betalen voor een coronatest. 

Bekijk bijvoorbeeld deze video over de nieuwe regels in Frankrijk:

De kans dat ook in Nederland zo'n coronapas ingevoerd wordt, lijkt voorlopig niet zo groot. Mensen dwingen om zich te laten vaccineren is niet nodig als de vaccinatiegraad hoog genoeg is. Volgens het RIVM wil zo'n 89 procent van de Nederlandse bevolking zich laten vaccineren. Bijna 12 miljoen mensen hebben al minstens één prik gehad.

Zo'n passensysteem lijkt bovendien behoorlijk op Testen voor Toegang. Dat systeem werd hier juist stopgezet voor de horeca, omdat er ondanks het testen flink veel coronabesmettingen plaatsvonden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Keurig aan de regels gehouden, en nu thuis met corona: 'Heel zuur'

Op 13 augustus wordt gekeken of Testen voor Toegang weer gebruikt kan worden. Tegen die tijd zijn een stuk meer Nederlanders gevaccineerd, die dan met hun vaccinatiebewijs naar binnen kunnen. Zou zo'n vaccinatiebewijs hier dan ook verplicht kunnen worden?

Volgens Janneke Gerards, hoogleraar fundamentele rechten aan de Universiteit Utrecht, is dat een ingewikkelde vraag.

Grondwet is niet absoluut

Gerards: "Er spelen veel factoren mee: stelt de overheid zo'n bewijs verplicht, of doen bedrijven dat? Hoe ga je om met de toegang tot onderwijs of zorg? En wat doe je met mensen die religieuze bezwaren hebben tegen vaccinatie?"

Maar juridisch staat de overheid weinig in de weg om een vaccinatiebewijs in bepaalde gevallen verplicht te stellen, zegt Gerards: "Volgens de Grondwet heb je het recht om zelf te bepalen wat er met je lichaam gebeurt. Maar dat recht is niet absoluut. In het belang van de volksgezondheid kun je bepaalde inbreuken op dat recht toch toestaan. Dat moet wettelijk wel heel goed geregeld zijn."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Ook hier verplicht vaccineren? 'Juridisch is het mogelijk'

Maar ook private partijen, zoals horecagelegenheden, werkgevers en zorginstellingen, zouden een vaccinatiebewijs kunnen eisen. Dat schrijft de Commissie Ethiek en recht van de Gezondheidsraad in een rapport uit februari.

Zij kunnen zo'n eis stellen om een economische reden, bijvoorbeeld om meer klanten te trekken of om het risico op een sluiting na een uitbraak te verminderen. Ook hebben bedrijven een zorgplicht, waardoor zij hun werknemers en klanten moeten beschermen.

Zware maatregel mag niet zomaar

Toch kan de supermarkt op de hoek niet zomaar een vaccinatieplicht instellen, denkt hoogleraar Gerards: "Ik vind dat dat door de overheid geregeld zou moeten worden. Die moet daar duidelijke wetgeving over maken."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Aantal gevaccineerde jongeren nog laag: 'Zet in op Instagram en TikTok'

Volgens de Gezondheidsraad kan de inzet van vaccinatiebewijzen leiden tot 'ongerechtvaardigde uitsluiting, discriminatie of stigmatisering' van mensen die niet gevaccineerd zijn. 

Als ongevaccineerde mensen geen gebruik mogen maken van bepaalde diensten, moet daar een goede reden voor zijn.

Gerards: "Je mag geen extreem zware maatregelen nemen als die niet echt nodig zijn. Het gaat erom welk doel je wil bereiken, bijvoorbeeld het verminderen van de druk op de zorg. Als je dat doel ook met een minder zwaar middel kan bereiken, moet je daarvoor kiezen. Pas als dat niet blijkt te werken, kun je een stapje verder gaan."

Wie een vaccinatiebewijs eist, moet dus hard kunnen maken dat zo'n bewijs écht nodig is, en dat er geen minder zwaar middel mogelijk is, zoals het dragen van een mondkapje.

Essentiële diensten

Het speelt ook mee hoe essentieel een dienst is. Zo mag een zorginstelling nooit patiënten weigeren, schrijft de commissie van de Gezondheidsraad. Ook mag je een minderjarig kind niet uitsluiten van onderwijs.

Als de Nederlandse overheid net als Israël zou besluiten om coronatesten niet meer gratis te maken, ook voor belangrijke diensten, zou dat de toegang tot zulke diensten in gevaar kunnen brengen, denkt Gerards:

"Je krijgt dan maatschappelijke ongelijkheid. Je wil niet dat mensen met een hoog inkomen, meer toegang hebben tot voorzieningen. Bij een pretpark of vakantie is het nog wel te overzien als je zelf moet betalen voor een toegangstest, maar voor echt belangrijke voorzieningen zou dat ongelukkig zijn."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore