Vandaag in actie

Niek knokte voor goud, Jelle voor zijn leven: 'Ik heb me schuldig gevoeld'

18 juli 2021 08:20 Aangepast: 31 juli 2021 04:33
Niek en Jelle op de plek van het ongeluk. Beeld © Matthijs Voortman

Niek (25) en Jelle (30) dreven elkaar tot het uiterste. De BMX'ers trainden in hetzelfde team, zijn goede vrienden en deden allebei mee aan de Spelen in Rio. Tot die ene dag waarop Jelle met 60 kilometer per uur tegen een veiligheidsketting aan fietste. Bij de Olympische Spelen in Tokio gaat Niek vandaag met zijn BMX voor goud, Jelle kan dat niet meer. "Nu ben ik Nieks grootste fan."

Het heeft geregend, nu komt er weer een voorzichtig zonnetje door de wolken. De BMX-baan op het Arnhemse sportcentrum Papendal ligt er rustig bij. Niets - echt helemaal niets - wijst erop dat het ruim drie jaar geleden hier zo mis ging.

Niek en Jelle lopen samen de heuvel op. Niek steekt zijn arm uit, Jelle pakt die ter ondersteuning. Hij wankelt maar zet door. "Dat gaat niet makkelijk", zegt Niek. "Maar ik heb het wel gehaald", antwoordt Jelle. Ze kijken vanaf de heuvel uit over de hele baan. Daar waar ze tientallen - of misschien wel honderden keren - samen hebben gefietst.

Altijd op de baan

De eerste ontmoeting, die weten ze nog wel. Een glimlach. Niek was 11 jaar oud, zag Jelle op de baan. Waar anders ook, Jelle was áltijd op de baan, altijd op zijn BMX. Niek keek tegen hem op. Letterlijk, want Jelle was een stuk ouder, 16, maar ook figuurlijk, want hij was dé Jelle van Gorkom: een van de grootste BMX-talenten die Nederland kende. Media schreven over hem. El Matador werd hij genoemd.

De onverschrokkene.

Jelle in actie in 2016 Jelle in actie in 2016

Tijdens een toernooi in Frankrijk sliepen ze bij elkaar op de kamer. "Ik weet nog dat we voor het eerst samen een rondje uit fietsten na de wedstrijd", vertelt Niek. "We belandden al snel in een diep gesprek over onzekerheid. Jelle vertelde dat hij echt weleens denkt: joh, ik kap ermee, ik ben niet goed genoeg. Bij mij gingen toen de ogen wel open. Als jonkie was ik ook onzeker. Als je dan hoort dat iemand zoals Jelle die twijfel óók heeft, dan accepteer je je eigen twijfel beter."

De dag erna won Niek voor het eerst een Europese ronde.

Naar de Spelen

Winnen. Dat was altijd hun gezamenlijke doel. Ze fokten elkaar op, deden samen krachttrainingen, waren elkaars stok achter de deur als ze in de winter buiten moesten fietsen. "We brachten elkaar naar een hoger niveau", vertelt Jelle.

Zo'n hoog niveau dat de twee jongens in 2016 allebei naar Rio mochten, naar de Olympische Spelen. Niek werd zevende, Jelle pakte de zilveren plak. Een glundering. Bij allebei. "Het was vet om als Nederlander in de finale te staan." Jelle noemt het winnen van zilver 'het mooiste moment van zijn leven'. Dan grijnst Jelle, zijn blik richting Niek. "Voor mij was het het beste resultaat om voor hém te eindigen."

Jelle en Niek tijdens de Spelen in Rio. Jelle en Niek tijdens de Spelen in Rio.

Niek lacht. Of ze rivalen zijn op zo'n moment? "Ja en nee." Jelle: "Op de baan wel. Naast de baan niet." Niek: "Je hebt elkaar nodig om beter te worden."

Na de Spelen waren ze gesloopt, allebei, zowel mentaal als fysiek. En niet alleen door het trainen. "Die avonden in het Holland Heineken House… Die waren erg gezellig", zegt Niek. Jelle: "O ja? Weet jij daar überhaupt nog wat van?" Niek: "Dat is een… grijs gebied."

Ze werden vrienden, in de loop van de tijd, ze wilden samen die BMX-baan veroveren, samen zo snel mogelijk rijden. Winnen. "Maar het liep anders", zegt Niek. "Een klein beetje", zegt Jelle. Weer die grijns.

Dan is het even stil. "Ik heb gewoon weer kippenvel als ik eraan denk", zegt Niek serieus.

Hij zag hem niet...

Het ging eigenlijk heel goed begin 2018, de jongens waren beiden in topconditie, trainden veel. Bij slecht weer binnen, bij goed weer op de baan buiten. "Het was die dag warm, de baan was droog, dus we dachten: we gaan naar buiten."

Ze deden hun warming-up, Jelle was iets sneller klaar dan Niek ('ik was altijd de snelste'). Hij bouwde het parcours vast op en riep vanaf de heuvel naar Niek of hij op de startknop kon drukken, waardoor Jelle toegang had tot de baan. Niek drukte. Jelle stapte op zijn fiets en begon aan zijn afdaling. Het ging snel. Zo'n afdaling duurt 2,5 seconden. Er was, zo zegt Jelle zelf, 'geen remmen meer aan'. Hij zag hem niet: de veiligheidsketting die nog aan de onderkant over de baan was gespannen, zodat onbevoegden er niet op konden komen.

Jelle knalde tegen de ketting aan en vloog eroverheen. "Dat is me later verteld, want ik was meteen nokkie. Weg."

Niek en Jelle op de BMX-baan in Papendal. Niek en Jelle op de BMX-baan in Papendal.

"Ik schreeuwde naar onze bondscoach, die haalde er meteen een arts bij", zegt Niek. Jelle was meteen niet meer aanspreekbaar, werd met loeiende sirenes naar het ziekenhuis in Nijmegen gebracht.

"Je breekt weleens wat, je valt weleens flink. Maar het was tot nu toe altijd bij Jelle en mij: na een paar weken ben je er weer."

Na twee weken werd Jelle wakker. Hij wilde praten, er kwamen allemaal woorden in zijn hoofd, maar hij kreeg ze niet meer over zijn lippen. Een gekke gewaarwording. Eng ook. Niek bezocht hem in het ziekenhuis. Hij vertelde hem een paar keer wat er was gebeurd.

Na vijf minuten weggegaan

"In die weken dat Jelle in coma lag, lukte het me amper om op de baan te zijn. De eerste training, de dag erna, ben ik na vijf minuten weer weggegaan. Wat dééd ik hier in godsnaam? Ik pakte mijn spullen en vertrok."

Die klap, die heeft Niek nog lang achtervolgd. Als hij in de auto zat, of 's avonds in bed als hij zijn ogen sloot. "In de eerste maanden checkte ik bij elke training wel drie keer of de ketting er nog hing. En in het begin voelde het heel kaal, zonder Jelle. Het is een beetje alsof je in je keuken komt en ineens de keukentafel er niet meer staat. Niet dat ik Jelle vergelijk met een keukentafel, maar meer om aan te geven: er ontbrak iets belangrijks."

Jelle in therapie Jelle in therapie

Ze zijn nog vrienden maar het is wel anders. "Je ziet elkaar niet meer zes dagen in de week. We trainden samen, we aten samen… Maar ik weet dat Jelle nog steeds op dezelfde manier naar de sport kijkt."

Jelle: "En Niek is nog steeds een jong broekie." De eerste tijd na het ongeluk kwam hij regelmatig op Papendal in Arnhem, het sportcentrum waar ze trainden. (Niek woont en traint tegenwoordig in Zwitserland.) Jelle gaf hem dan tips na een training of wedstrijd. Dat hij de bochten beter moest laten lopen. Anders moest aansnijden.

Confrontatie groot

"Ik weet het. Ik weet het", zegt Niek. Hij zal het proberen, belooft hij, tijdens de Olympische Spelen in Tokio. Hij heeft tijdens dit pandemiejaar keihard getraind. Jelle kan er niet bij zijn op de Spelen. "Ik denk dat ik de confrontatie ook wel groot had gevonden, als ik daar zou zijn", zegt hij. Maar hij volgt zijn vriend via televisie op de voet.

Niek is anders gaan fietsen. "Na Jelles val kwam bij mij het besef: elke wedstrijd kan je laatste zijn. Ik ben niet banger geworden, maar het is juist meer dat ik mijn kop niet meer laat hangen. Vroeger kon ik nog wel op slechte dagen denken: laat maar, als ik alleen maar zesde kan worden, dan hoeft het niet meer. Dat doe ik nu niet meer. Ik wil er alles uit halen, ook als ik niet als eerste of tweede kan eindigen."

Emotionele omhelzing als Niek in Nederland een wedstrijd wint, en Jelle toekijkt. Emotionele omhelzing als Niek in Nederland een wedstrijd wint, en Jelle toekijkt.

Niek voelde zich lang schuldig. Hád hij nog maar een keer gecheckt of die ketting er hing. Jelle had hem niet gezien, maar Niek ook niet. "Iedereen om me heen, van mijn familie tot de mensen uit mijn team, zeiden: 'Je kon er niets aan doen'."

Maar hij moest het van Jelle horen. "Ik was stiekem wel bang dat Jelle het misschien wel zo zou zien, als hij uit coma zou komen. En ik besef ook goed: ik had ook als eerste van die heuvel af kunnen rijden…"

Jelle lacht. "Nee hoor. Jij had nooit de eerste kunnen zijn. Ik was toch altijd sneller." Dan, serieus: "Ik geef niemand de schuld. Dit is pech."

Leren lopen en praten

Pech met veel gevolgen. Jelle moest na zijn coma onder begeleiding opnieuw leren lopen, praten, eten, drinken, bewegen. "Ik denk dat Jelle harder heeft getraind tijdens zijn revalidatie dan tijdens zijn topsportcarrière", zegt Niek. "En dát zegt wat, want Jelle trainde écht hard."

Hij heeft zijn fysio-oefeningen nooit overgeslagen. Als een van zijn therapeuten vijf minuten te laat kwam, was hij boos. Zijn motoriek en spraak kwamen langzaam terug, maar nog steeds gaat het soms moeilijk. Het lukt hem om alleen te wonen, nu, met een beetje hulp van vrienden en familie.

Jelle bracht onlangs het boek 'accepteren en doorgaan' uit. Ook is hij een nieuwe carrière begonnen als key note spreker, hij deelt zijn ervaringen op scholen en bedrijven. Hij vertelde onlangs over zijn initiatieven bij Humberto Tan (zie video hierboven).

Het was de afgelopen jaren een groot contrast. Niek knokte voor EK's, WK's, en nu de Spelen, Jelle knokte voor zijn leven. Maar jaloezie voelt Jelle niet. Hij zegt het wel een paar keer: het is zoals het is. "Ik kan nog steeds analytisch naar het fietsen kijken. Ik steun Niek nu niet meer op de baan, maar langs de baan."

"Het heeft me geholpen dat ik topsporter ben. Dan leer je hard je best doen voor de dingen die je zelf in de hand hebt, en je leert dingen te accepteren waar je geen invloed op hebt. Ik heb het geen seconde moeilijk gevonden om Niek te zien fietsen."

Jelle tijdens zijn revalidatie Jelle tijdens zijn revalidatie

Niek richt zich tot zijn vriend. "Denk je dat dat ook kan komen omdat je al olympisch zilver hebt gehaald? Je hebt er toen, in Rio, alles uit gehaald wat erin zat. Kun je daardoor… makkelijker accepteren dat je niet meer kan fietsen?"

Jelle: "Ik denk het wel."

Niek: "Het tofste heb je bereikt."

En misschien gaat Niek dat nu ook bereiken. Goud zou het allermooist zijn. En anders? Zilver?

Niek denkt even na. Dan schudt hij zijn hoofd. "Nee. Ik zou nog liever brons winnen dan zilver. Zilver is voor Jelle."

Niek komt op vandaag in actie bij de halve finales en mogelijk finale in Tokio.

Zondaginterview

Elke zondag publiceren we een interview in tekst en foto's van iemand die iets bijzonders doet of heeft meegemaakt. Dat kan een ingrijpende gebeurtenis zijn waar hij of zij bewonderenswaardig mee omgaat. De zondaginterviews hebben gemeen dat het verhaal van grote invloed is op het leven van de geïnterviewde.

Ben of ken jij iemand die geschikt zou zijn voor een zondaginterview? Laat het ons weten via dit mailadres: zondaginterview@rtl.nl

Lees hier de eerdere zondaginterviews.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore