Reflex

Werkt een campagne tegen vloeken? 'Gedrag veranderen kost jaren'

13 juli 2021 07:00 Aangepast: 13 juli 2021 09:39
De campagne #weetwatjezegt start vandaag. Beeld © Bond tegen Vloeken

Door heel Nederland zijn vanaf vandaag posters te zien met woorden als kanker, Jezus en jood. De Bond tegen Vloeken hoopt hiermee dat mensen nadenken voor ze met deze woorden schelden. Maar een vloek verbannen, is heel moeilijk, zeggen kenners.

Op de posters zie je mensen die op allerlei manieren gekwetst worden door woorden die als scheldwoord of vloek gebruikt worden. "Kanker wil je nóóit horen", betoogt de Bond tegen Vloeken. Maar waarom doen we dat dan toch?

"Vloeken is een mechanisme om pijn tegen te gaan", vertelt Marten van der Meulen, taalwetenschapper en schrijver van het Groot Nederlands Vloekboek. Als je je teen stoot, wil je lichaam een reactie geven. "Vaak is dat een verbale uiting in de vorm van een vloek."

Adrenalinekick

Schelden zit zo diep ingebakken in ons brein, dat het volgens Van der Meulen moeilijk te onderdrukken is. Vloeken heeft ook een functie; het is een mechanisme om mentaal en fysiek met pijn om te gaan.

"Een beroemd experiment waarbij mensen hun handen in een bak ijswater moesten leggen, laat dat zien. Als ze vloekten of scholden, konden ze langer tegen de pijn." Als je vloekt, komt er adrenaline vrij en dat zorgt ervoor dat je met pijn kunt omgaan.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Niemand die nog scheldt met kanker, dat is het ultieme doel van Marina

Vloeken is dus een verbale respons op pijn, frustratie of alles wat er mis gaat in het leven. Het heeft volgens Van der Meulen zelfs een speciaal plekje in ons brein. "Het meeste van onze taal zit in de linkerhersenhelft: de woorden die je kent, de zinsbouw, de communicatieve vaardigheden."

"Maar uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat vloekwoorden voornamelijk in de rechterhersenhelft opgeslagen zitten, bij het emotiecentrum."

Sociale functie

Dit zie je vooral terug bij mensen met afasie, een taalstoornis die ontstaat door hersenletsel in de linkerhersenhelft, vaak na een beroerte. "Hun woordenschat is vaak weg. Maar ze kennen nog wel vloekwoorden, want die zitten in de rechterhersenhelft."

Het reflexmatig vloeken is volgens Van der Meulen daarom lastig aan te pakken, maar er zit een verschil in vloeken als je je teen stoot, en spreekkoren tijdens voetbalwedstrijden, of schelden op straat. "Vloeken heeft dan een sociale functie: je doet bewust iets wat niet mag, maar krijgt daar wel adrenaline van. Als je 'chips' roept op straat, straalt dat weinig kracht uit. Bij een ziekte heb je die kracht wel."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nog nooit zoveel vloeken en grove taal in kinderboeken

Heeft de campagne van de Bond tegen Vloeken dan wel zin? "Het is lastig", zegt marketingdeskundige Paul Moers. "Een campagne heeft echt zin als die lang doorgaat. Een paar maanden een postercampagne heeft weinig effect. Dit moet je jaren volhouden."

Hij geeft als voorbeeld de Bob-campagne van de overheid, tegen rijden met drank op in het verkeer. "Die campagne duurde jaren. Gedrag veranderen kost tijd. Je moet de boodschap blijven herhalen om effect te zien."

Lastige campagne

Het lastige aan deze campagne tegen vloeken, is volgens Moers dat het zich richt op verschillende woorden. "Veel mensen snappen dat het schelden met kanker bijzonder pijnlijk kan zijn, maar bij het woord 'jezus' voelt een veel kleiner deel van de bevolking zich beledigd, dus minder mensen vinden dit woord erg en dan is het moeilijker je gedrag te veranderen."

De posters hangen tot het einde van het jaar door het land. Daarna volgen online campagnes. Wie weet is dat lang genoeg voor veel mensen om die vloek toch in te slikken.

Vmbo-scholieren doen scheldwoord kanker in de ban:

Toen de 15-jarige Zoë leukemie kreeg, kwamen scholieren van haar school in actie.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore