'Geen gebrek aan empathie'

'Kijk, hier vecht Peter R. voor zijn leven!' Waarom sturen mensen dit door?

07 juli 2021 16:58 Aangepast: 08 juli 2021 18:41
Agenten bij de plek waar Peter R. de Vries werd neergeschoten. Beeld © ANP

Nog voordat Peter R. de Vries in het ziekenhuis was aangekomen, gingen videobeelden van hem in doodsnood rond op sociale media en in appgroepen. Waarom sturen mensen dat door? En is dat strafbaar?

"Mensen die dit doen, zijn geen zieke, inhumane monsters", zegt Mark Deuze. Hij is hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam. Volgens hem zijn er vier factoren die ervoor zorgen dat mensen dit soort beelden delen.

Makkelijk

De eerste: het is makkelijk. "We hebben allemaal een apparaat in onze broekzak waarmee we permanent verbonden zijn met de rest van de wereld. Je smartphone aanzetten en gebruiken is een soort automatisme, dat doen we zonder er rationeel beslissingen over te nemen. Mark Zuckerberg van Facebook noemt dat 'frictieloos delen'. Dat is wat sociale media willen: je deelt iets zonder erbij stil te staan of erover na te denken."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Peter R. de Vries steunt families in moeilijke zaken: 'Hopen zó dat hij het redt'

Daar komt bij dat het heel normaal wordt gevonden, en er zelfs vanuit wordt gegaan dat we alles filmen. "Dat merk je ook aan de reactie van de politie. Die nam gelijk aan dat er beelden van waren gemaakt, en vroeg om die op te sturen. Wat goed is, is dat ze er wel bij zeiden dat je ze niet op sociale media moet zetten." 

Heftige ervaring

Een derde factor is dat zowel het meemaken als het zien van de beelden heftig is. "En met heftige ervaringen, moeten we iets. Extreme ervaringen en heftige emoties verleiden ons tot expressie, of die ervaring of emotie nu positief of negatief is. Wint jouw voetbalploeg het kampioenschap, dan ga je hard zingen. Op zo'n moment zijn we niet goed in stil in een hoekje zitten. In combinatie met hoe makkelijk het is en hoe normaal het wordt gevonden om iets te delen, ligt het dus voor de hand dat we zoiets op sociale media zetten." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Stilte en bloemen in Lange Leidsedwarsstraat voor 'rechtvaardigste man die er is'

En de vierde en laatste factor: het delen van deze beelden op sociale media of in appgroepen, levert ons iets op. "Filosoof Nietzsche zei het al: ons streven naar erkenning is belangrijker dan eten, drinken en voortplanten. Als je dit soort beelden deelt, dan krijg je likes, retweets, hartjes en reacties. Dat voelt goed."

Begrijpelijke reactie

Volgens Deuze is het dus een normale, begrijpelijke reactie om de beelden te willen delen. "Al denken we als we een stap terugdoen en erop reflecteren: zijn we helemaal gek geworden?" 

Hij zag ook wel iets positiefs gebeuren: mensen die elkaar erop wezen dat het niet oké is de beelden rond te sturen, en anderen die daarop besloten om ze te verwijderen. "Door dit soort uitwassen, worden we ons ook bewust van wat de grenzen zijn. Dat zag je ook na de aanslag op een moskee in Nieuw-Zeeland, die door de dader werd gelivestreamd. Er kwam een enorme antibeweging die vroeg om strengere wetgeving en controle op Facebook." 

Betekent dat ook mensen de volgende keer twee keer nadenken voordat ze zulke heftige beelden delen? Deuze is resoluut in zijn antwoord. "Nee, dat denk ik niet. We zijn en blijven mensen."

Bloemen en kaarsjes op de plek waar Peter R. de Vries werd neergeschoten. Bloemen en kaarsjes op de plek waar Peter R. de Vries werd neergeschoten.

Is het delen van deze beelden strafbaar?

Wat je wel of niet mag delen op sociale media, verschilt per situatie, zegt advocaat intellectueel eigendom en informatietechnologie Bianca Bauer van SOVVA.Law. "Maar in dit geval kun je ervan uitgaan dat het niet mag."

Als je dit soort beelden deelt, dan heb je te maken met verschillende rechtsgebieden: strafrecht, portretrecht en privacyrecht. "Het kan zijn dat je hiermee informatie deelt die de politie graag nog even voor zich wil houden in het belang van het onderzoek. Dan heb je te maken met het strafrecht."

"Daarnaast is het een inbreuk op de privacy en het portretrecht van Peter R. de Vries en zijn dierbaren. Op dat punt is het altijd een belangenafweging: je mag filmen op de openbare weg, tenzij degene die jij filmt of fotografeert er een zwaarwegend belang bij heeft dat die beelden niet worden gepubliceerd. In dit geval lijkt het me evident dat het belang van Peter R. de Vries en zijn familie, voor wie de confrontatie met deze beelden traumatisch kan zijn, zwaarder weegt dan dat van degene die ze op sociale media zet."

Wat voor straf kun je krijgen als er besloten wordt je hiervoor te vervolgen? Dat is onduidelijk, zegt Bauer. "Er zijn nog weinig van dit soort zaken geweest. Je kunt er een boete voor krijgen, maar een celstraf sluit ik ook niet helemaal uit."

Bekijk ook: In beeld: reconstructie aanslag Peter R. de Vries in Amsterdam

Peter R. de Vries is dinsdagavond in het centrum van Amsterdam neergeschoten. Drie mannen die vermoedelijk betrokken zijn bij de aanslag zijn aangehouden. De Vries ligt zwaargewond in het ziekenhuis. Dit is wat we tot nu toe weten.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore