'Overlast blijft in leven'

In veel steden geldt een bedelverbod: walgelijk of verstandig?

21 juni 2021 16:27 Aangepast: 24 juni 2021 09:16

'Dit is walgelijk', twitterde een raadslid uit Zeeland toen hij zag dat in Leiden flyers worden verspreid waarin wordt opgeroepen geen geld te geven aan bedelaars. Hij krijgt veel steun, maar er klinken ook andere geluiden. Hoe zit het nou, is het wel of niet verstandig om geld te geven aan bedelaars?

"Doordat u blijft geven, blijft de overlast in leven", staat op de flyer die verspreid wordt in Leiden. In de stad geldt sinds enkele maanden een verbod op bedelen op het station en enkele andere plekken.

De tekst schiet bij veel mensen in het verkeerde keelgat. "Deze flyer ontmenselijkt, reduceert kwetsbare mensen tot overlast", klinkt het.

Of je wel of niet mag bedelen in Nederland, dat mogen gemeentes zelf bepalen. Als het verboden is, staat het beschreven in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Bijna alle grote steden hebben daar iets over in staan. In Leiden nu dus ook.

'Op hinderlijke wijze'

De tekst varieert per gemeente. Zo is het in Groningen alleen verboden als het op 'hinderlijke wijze' gebeurt. In Tilburg is het sowieso verboden. Utrecht is de opvallende uitzonderding: bedelarij is daar toegestaan.

VVD-raadslid Tom Leest pleitte twee jaar geleden voor een verbod in zijn gemeente Leiden. "Bedelaars op het station gedroegen zich soms agressief, bleven achter mensen aanlopen. Ik kreeg signalen van jonge vrouwen dat ze er een onveilig gevoel van kregen", zegt de politicus. Als je op het station aankomt, zegt hij, was dat 'geen warm welkom'.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Dilemma voor Nederlander op reis: geld geven aan bedelend kind of niet?

In Leiden gold dat bedelen alleen bij 'hinderlijk gedrag' verboden was. Dat was niet werkbaar voor de handhavers, zegt de VVD'er. Hij moest andere partijen zien te overtuigen om een strenger bedelverbod erdoor te krijgen. "Sommige partijen konden het niet over hun hart verkrijgen om mensen te verbieden te bedelen. Het klinkt natuurlijk ook vrij hard. Dus ik heb er best wel wat werk in moeten steken om ze te overtuigen."

Zijn belangrijkste argument is dat bedelaars het geld gebruiken voor het kopen van alcohol of drugs en daarmee de overlast vergroten. Ook verwijst hij naar de overlast door Oost-Europese bendes (zie kader).

'Bedelen levert 100 euro op'

Flyers zoals in Leiden worden in meer steden verspreid. Zoals in Almere in 2017. De lokale afdeling van het Leger des Heils adviseerde daar om geen geld te geven. 'Wist u dat bedelen 100 euro per dag kan opleveren?', stond op die Flevolandse flyer. Daarnaast werd erop gewezen dat bedelaars vaak een uitkering en een woning hebben in een zorginstelling.

In Almere zijn nu zelfs billboards te zien met de tekst: 'Geef jij geld aan bedelaars? Veel bedelaars hebben een uitkering'. Ook dit wekt woede op sociale media.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hoe herken je georganiseerde bedelaars? 'Het staat helaas niet op hun voorhoofd'

Bedelaars uit Oost-Europa

Overlast door bedelarij wordt vaak ook veroorzaakt door mensen uit Oost-Europa die dit in georganiseerd verband doen. Het gaat om mensen uit Albanië, Roemenië en Bulgarije, die geronseld zijn om naar Nederland of andere Europese landen te gaan om geld te verdienen, legde Dina Siegel, hoogleraar criminologie aan de Universiteit Utrecht al eens uit. Eenmaal ter plekke worden de taken verdeeld.

Iemand gaat zielige briefjes uitdelen en zakdoekjes verkopen, een ander wordt zakkenroller. Ze werken volgens Siegel allemaal samen. Dat geld wat verdiend wordt, gaat terug naar het land van herkomst. Iets geven, helpt die arme mensen niet.

Is een bedelverbod een goed idee? De landelijke organisatie van Leger des Heils is niet per se voor of tegen. Ze zien het niet als hun taak een standpunt in te nemen. Ze willen er vooral zijn voor mensen die hulp nodig hebben.

'Afschuwelijke vorm van symptoombestrijding'

Bij Valente, de branchevereniging voor opvanglocaties, zijn ze meer uitgesproken. "Zo'n flyer heeft alles te maken met symptoombestrijding", zegt Esmé Wiegman. Volgens haar wordt met zo'n bedelverbod alleen de overlast aangepakt, terwijl de oorzaak van het probleem blijft bestaan.

Er zijn 'ontzettend veel mensen' die worstelen om het hoofd boven water te houden, vertelt ze. "Een bijstandsuitkering is erg laag, daar kun je niet van rondkomen.". Ook ziet ze dat veel zzp'ers twijfelen of ze bijzondere bijstand aan willen vragen. "Die zijn bang dat ze per ongeluk het verkeerde kruisje aanvinken en als fraudeur te worden aangemerkt."

Bedelen is dus niet het probleem, benadrukt ze. "Als bedelen een symptoom is van een crimineel netwerk, dan moet je dat criminele netwerk oprollen", zegt ze fel. "Als bedelen een symptoom is van mensen die niet weten hoe ze de juiste hulp kunnen krijgen, dan moeten die mensen beter begeleid worden. Bedelen zou niet mogen of hoeven. Die flyer is een afschuwelijke vorm van symptoombestrijding."

Het geven van geld is in die zin óók symptoombestrijding. "Dat lost ook niks op", erkent ze. Maar wegkijken is erger, vindt ze.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Verdient een dakloze meer dan een burgemeester?

Geld geven hoeft ook helemaal niet, zegt de woordvoerder van het Leger des Heils. "Als je je er niet senang bij voelt om geld te geven, maar wel iéts wil doen, dan kun je zeggen: loop even mee, dan krijg je een kopje koffie of een broodje. Het is voor die mensen óók fijn om gewoon even een gesprekje te krijgen."

Esmé Wiegman van Valente: "Ik zeg altijd: even vriendelijk gedag zeggen is gratis."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore