Gran Canaria

Met kladblok langs het zwembad: wat kunnen onderzoekers testvakantie concluderen?

08 mei 2021 19:29 Aangepast: 09 mei 2021 10:48
Het resort van de testvakantie op Gran Canaria. Beeld © RTL Nieuws

Na een week vakantie vieren zijn 180 Nederlanders vandaag teruggekomen van de tweede testvakantie, deze keer op Gran Canaria. Een week lang werden ze bestudeerd door onderzoekers. Het onderzoek is niet wetenschappelijk, wat bij deskundigen vragen oproept: wat levert dit op?

Acht dagen verbleven de reizigers all-inclusive in een hotel op het Spaanse eiland. Vandaag werd bekend dat zes reizigers positief zijn getest op corona na deze week vakantie. Zij blijven voorlopig 10 dagen in quarantaine op het Spaanse eiland. De andere 183 vakantiegangers hebben een negatieve testuitslag en vlogen vandaag terug naar Nederland.

In tegenstelling tot de eerste testvakantie op Rhodos, hoefden de deelnemers nu niet in het hotel te blijven. Ze mochten gaan en staan waar ze wilden op het eiland, zo lang ze zich maar aan de lokale coronamaatregelen hielden. Zo moet er in Spanje ook in de buitenlucht een mondkapje op en geldt er een avondklok vanaf elf uur 's avonds.

Vooraf waren er veel vragen over de proefvakantie. Wat werd er precies onderzocht, wie zijn de onderzoekers, wat is eigenlijk de onderzoeksvraag?

Gebrek aan transparantie

"We krijgen geen transparantie; als er al protocollen zijn, zijn ze niet helder. Want waar kan ik ze opvragen?", zei medisch statisticus bij het UMC Utrecht Maarten van Smeden eerder tegen RTL Nieuws. Het ministerie liet weten dat de onderzoeksopzet en protocollen vooraf niet openbaar waren 'in verband met onderzoeksdoeleinden'.

Twee gedragspsychologen van onderzoeksbureau Dijksterhuis & van Baaren gingen mee tijdens de reis om het gedrag van de deelnemers te observeren. Gedragspsycholoog Sabine Jansen was één van de onderzoekers tijdens de testreis. Ze ging ook al mee tijdens de eerste proefvakantie naar Rhodos. Samen met haar collega Kyron Oldemeijer observeerde ze de reizigers deze week.

"De onderzoeksvraag is om te kijken of mensen de coronaregels naleven. Met name de basismaatregelen dus de anderhalve meter, mondkapjes en handhygiëne. Ook kijken we naar wat de drijfveren voor het wel of niet naleven van die maatregelen zijn", zei Jansen halverwege de testvakantie op Gran Canaria.

Met een kladblok bij het zwembad

Over hoe dat observeren precies ging konden de twee niet te veel blootgeven, maar in het kort kwam het erop neer dat ze met een kladblok in de hand keken hoe mensen zich gedroegen. Werd er afstand gehouden? Bleef het mondkapje overal op? Hoe druk werd het bij het zwembad?

Het resort van de testvakantie. Het resort van de testvakantie.

De psychologen observeerden en notuleerden alles, om het vervolgens terug te koppelen aan een team in Nederland voor een analyse. In het hotel waren ook andere gasten, die niet deelnamen aan de proefvakantie. De 180 Nederlanders die dat wél deden waren te herkennen aan speciale blauwe polsbandjes.

Of de reizigers zelf door hadden dat ze bestudeerd worden? De meeste reizigers die RTL Nieuws sprak niet.

De meeste deelnemers van de proefvakantie zijn dolblij dat ze zijn ingeloot. Er waren tienduizenden aanmeldingen, dus de kans was klein. "Alsof je een lot uit de loterij wint."

De onderzoekers maakten er geen geheim van dat ze aan het werk waren, maar ze hingen het ook niet aan de grote klok, om te voorkomen dat mensen zich anders zouden gaan gedragen. "Als mensen ons ernaar vragen zijn we gewoon eerlijk", zei Jansen, "maar het is niet zo dat we bij het zwembad aan komen lopen en zeggen: hoi, wij zijn de onderzoekers."

Thuis in quarantaine

Als onderdeel van het onderzoek moesten de reizigers ook anoniem enquêtes invullen. Op de heen- en terugvlucht kregen ze een lange vragenlijst over hun eigen gedrag. Daarin stonden vragen als: ben je van plan je aan de coronaregels te houden? Maak je je zorgen over de coronapandemie? Vind je het belangrijk om je te melden als je klachten krijgt?  

Vervolgens volgt een week na terugkomst nog een enquête. Die is vooral gericht op het naleven van de thuisquarantaine. Elke deelnemer wordt nu geacht tien dagen in quarantaine te gaan. Na vijf dagen mogen ze zich laten testen bij een GGD. Is de coronatest negatief, dan is de quarantaine voorbij.

Daarnaast werden sommige deelnemers door de onderzoekers geïnterviewd. "Dan kunnen we toch net even wat dieper op het gedrag van de mensen ingaan en erachter komen waarom iemand bepaald gedrag vertoont", zei Jansen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

OMT: 'Wacht met Fieldlabs tot volgende versoepelingen'

Niet wetenschappelijk

De onderzoekers benadrukten dat hun onderzoek niet wetenschappelijk is. Het is een praktijkonderzoek dat zich richt op het gedrag van de vakantiegangers. Het bedrijf van de twee laat weten: "Wij analyseren wat er psychologisch gezien gebeurt bij de doelgroep middels diverse wetenschappelijke onderzoekstechnieken."

De PCR-testen die de deelnemers moesten doen, zijn geen onderdeel van het onderzoek. Dat focust zich namelijk puur op het gedrag. Dat is de opdracht die het bureau heeft gekregen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het ministerie schreef eerder in een Kamerbrief dat het doel van de proefreis was 'nieuwe inzichten te verkrijgen in een levensechte situatie."

Deelnemers van de proefvakantie voor vertrek op Schiphol. Deelnemers van de proefvakantie voor vertrek op Schiphol.

'Je kunt geen conclusies trekken'

RTL Nieuws sprak meerdere deskundigen, die kritisch kijken naar de onderzoeksmethode die het ministerie heeft gekozen.

Hoogleraar statistiek Casper Albers van de Rijksuniversiteit in Groningen noemt het onderzoek solide. "Dit is wel de manier om een gedragsonderzoek te doen." Hij vraagt zich af in hoeverre er conclusies aan het onderzoek kunnen worden verbonden. "Je kan niet zeggen of de vakantie wel of niet veilig is, omdat de besmettingen geen onderdeel zijn van het onderzoek. Dus je kan niet zeggen: door dit onderzoek kunnen we weer op vakantie. Het blijft een vergroot risico om vakanties toe te staan. Dat is een politieke afweging."

Wat volgens hem wel kan met de resultaten van het onderzoek, is een vakantie zo goed mogelijk inrichten. "Als we op vakantie gaan, hoe kunnen we het dan qua coronaregels verbeteren?" Lex Bouter, hoogleraar methodologie en integriteit aan het Amsterdam UMC noemt de onderzoeksopzet 'twijfelachtig'. Volgens hem worden met de proefvakanties een hoop mensen blij gemaakt, zonder dat er echt conclusies kunnen worden getrokken.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Vliegvakanties deze zomer mogelijk duurder: 'Veel vraag, weinig aanbod'

Volgens Cecile Janssens ontkom je er niet aan dat mensen sociaal wenselijk gedrag gaan vertonen tijdens een dergelijk experiment. "De mensen nu zullen meer dan normaal voorzichtig zijn want dan kunnen we straks weer op vakantie. Hopende op een positieve uitkomst." Janssens is hoogleraar translationele epidemiologie aan Emory University in Atlanta, een studie gefocust op risicofactoren in grote populaties.

Vervolgonderzoek

Bouter pleit voor een vervolgonderzoek mét controlegroep, liefst ook wetenschappelijk. Dan kan je er volgens hem achter komen wat het gevolg van de gedragingen van de mensen is op de besmettingsgraad.

Volgens het ministerie wordt al gewerkt aan zo’n vervolgonderzoek. "De overheid, reisbranche en vervoersbranche werken mogelijk aan meer proefreizen in een tweede fase. Zo verzamelen ze nog meer resultaten over het gedrag van reizigers. In deze reizen worden de onderzoeksresultaten van de eerste twee proefreizen meegenomen. Het gaat mogelijk om een vakantieproef met de auto, cruiseschip, trein of bus", staat op de website. Of dit onderzoek wél met een controlegroep zal gebeuren, is onbekend.

De resultaten van de eerste en de tweede proefvakantie worden eind mei verwacht. Volgens een woordvoerder van het ministerie zullen die openbaar zijn en gepubliceerd worden.

Bekijk ook: Waarom vakantie vieren belangrijker is dan je denkt

Een vakantie is natuurlijk fijn, maar het doet meer met je dan je misschien denkt. Psycholoog Thijs Launspach legt het uit.

Reactie Tui en Corendon

De tweede proefvakantie werd mede georganiseerd door Tui en Corendon. Zij hadden hun eigen redenen om mee te werken aan het onderzoek. Tui laat in een reactie weten: "Wij willen laten zien dat veilig en verantwoord op vakantie gaan mogelijk is deze zomer. Deze proefvakantie was ook om te ervaren hoe de maatregelen op de bestemmingen in de praktijk werken, om te zien hoe onze reizigers ermee om gaan en zich aan de maatregelen houden tijdens hun vakantie. Ook is het voor ons van belang om te zien hoe, en via welke middelen, wij onze reizigers zo duidelijk en prettig mogelijk kunnen informeren over de maatregelen die op hun vakantiebestemming gelden."

En Corendon zegt: "Deze proefvakantie met bewegingsvrijheid is een belangrijke stap en daar leveren we vanuit Corendon graag een bijdrage aan. Want uiteindelijk wil elke vakantieganger zich straks natuurlijk vrij kunnen bewegen op de bestemming en niet alleen in zijn hotel verblijven, hoe mooi en luxe dat hotel ook is. Het einddoel van ons allemaal is: deze zomer weer zorgeloos vakantie vieren in het buitenland."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore