Historische lezing

Merkel in 5 mei-lezing: 'Niets kan de leegte vullen die de dood heeft achtergelaten'

05 mei 2021 13:20 Aangepast: 05 mei 2021 14:27
In het Kunstmuseum in Den Haag wordt geluisterd naar de 5 mei-lezing van Angela Merkel. Beeld © ANP

Dat een Duits staatshoofd in Nederland de 5 mei-lezing mag houden, is 'een groot gebaar'. Dat zei Angela Merkel aan het begin van haar toespraak. Daarin had ze het onder meer over de grote verliezen die Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft geleden en de moed van hen die zich verzetten.

Merkel zei 'deemoedig en vereerd' te zijn dat zij de lezing mocht houden, en dat te zien als 'een teken van vriendschap' tussen Nederland en Duitsland.

Geen verjaring

De misdaden die Duitsland heeft gepleegd tijdens de oorlog 'verjaren nooit' en dienen als lessen voor de toekomst, zei ze onder meer. En: de belangrijkste verantwoordelijkheid van Duitsland is het levend houden van de herinnering aan de verschrikkingen van de Holocaust.

Maar ook: het verleden kan niet ongedaan worden gemaakt. "Niets kan de leegte vullen die de dood heeft achtergelaten. Niets kan het verdriet wegnemen."

Diepe buiging van Merkel

"De toespraak was als het ware een diepe buiging naar de Nederlanders", vertelt Duitslandcorrespondent Jeroen Akkermans. "Merkel weet hoe gevoelig het onderwerp ligt en hoe bijzonder het is dat een Duitser hiervoor wordt uitgenodigd. De Duitsers zijn daar blij mee, want het juk van het oorlogsverleden drukt nog steeds op hun schouders."

Voor Duitsers is hierover praten ingewikkeld, zegt Akkermans. "Mensen kennen de oorlogsgeschiedenis alleen vanuit hun eigen perspectief. Alle Nederlanders hebben familieleden die de oorlog hebben meegemaakt en kennen de heftige verhalen daarover. Elke Duitser kent wel iemand die heeft gevochten tijdens de oorlog, en daarmee dus fout was. Er zijn er weinig die een voormalig verzetsstrijder in de familie hadden. Daardoor zijn ze heel voorzichtig met het oorlogsverleden."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nederland herdenkt oorlogsdoden in stilte, toespraak André van Duin maakt indruk

Merkel benoemde dat de Duitse Jodenvervolging in Nederland relatief gezien een van de zwaarste was. Ongeveer drie kwart van alle Nederlandse Joden werd vermoord door het naziregime. En ze roemde de Nederlandse verzetsstrijders die hiertegen in opstand kwamen. "Dat waren moedige burgers, in de eeuwenoude Nederlandse traditie van vrijheid."

Spinoza

Ook nu maakt Nederland zich internationaal sterk tegen onderdrukking, benadrukte Merkel. Ze citeerde de Joodse filosoof Baruch Spinoza, die in Nederland woonde: "Het doel van de staat is vrijheid."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Opa Piet', de stille oorlogsheld van de Waalsdorpervlakte – zijn familie wist 75 jaar van niets

Merkel refereerde daarnaast aan de huidige pandemie en de grote vrijheidsbeperkingen die daarmee gepaard gaan. Volgens haar zijn die beperkingen alleen gerechtvaardigd als ze tijdelijk zijn en medemensen beschermen. Europa moet daarin solidair zijn, vindt de bondskanselier. Dat Nederland na de Tweede Wereldoorlog "de hand uitreikte" naar Duitsland voor verzoening, was volgens Merkel een begin van die Europese solidariteit.

Digitaal

Merkel had vorig jaar de lezing willen geven ter gelegenheid van 75 jaar Nederlandse vrijheid, maar dat ging vanwege de coronacrisis niet door. Nu hield ze de lezing digitaal, omdat een reis naar Nederland ook dit jaar niet mogelijk is vanwege de coronamaatregelen. Het is haar laatste jaar als bondskanselier.

Het is de eerste 5 mei-lezing die ooit is gegeven door een Duitse regeringsleider. In 2012 hield het Duitse staatshoofd, bondspresident Joachim Gauck, de 5 mei-lezing in Breda. In 1995 legde de Duitse bondskanselier Helmut Kohl een krans in Rotterdam.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore