'Niet aantoonbaar over de piek'

Alle hens aan dek op de ic's, maar kabinet besluit te versoepelen: dit is waarom

21 april 2021 16:46 Aangepast: 22 april 2021 16:49
Binnenkort kan het weer: op het terras zitten. Beeld © ANP

De versoepelingen zijn 'spannend', zei premier Rutte gisteren tijdens de persconferentie. Terwijl dagelijks nog duizenden besmettingen worden gemeld en de ziekenhuizen vol liggen, is Rutte optimistisch over de komende weken. Op basis waarvan is besloten om de teugels iets te vieren?

Eerst nog even, gisteren werden onder andere deze versoepelingen per 28 april aangekondigd:

  • avondklok loopt af
  • maximaal 1 naar maximaal 2 personen per dag op bezoek
  • buitenterrassen open van 12 tot 18 uur
  • in niet-essentiële winkels is een afspraak vooraf niet meer nodig
  • begrafenis gaat van 50 naar 100 maximaal aantal aanwezigen
  • theorie-examens voor alle rijopleidingen open

Het Outbreak Management Team (OMT) adviseerde het kabinet 'met klem' te wachten met de versoepelingen, totdat vaststaat dat de piek 'inderdaad achter ons ligt'. Op basis van welke argumenten besluit het kabinet dan toch te versoepelen?

Samenleving snakt naar begin van het einde

De samenleving snakt naar meer ruimte, zei premier Mark Rutte. "Naar meer mogelijkheden voor persoonlijk contact. Naar een concreet begin van het einde, op de weg terug naar normaal."

De premier weidde verder niet uit, maar het was de eerste reden die hij noemde en niet voor niets, zou je kunnen denken.

Het Veiligheidsberaad, een vertegenwoordiging van burgemeesters in ons land, pleit al weken voor versoepelingen. De burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, zei eerder bijvoorbeeld: "Voor ons als lokaal bestuur is het heel ingewikkeld om mensen de hele dag aan regels te moeten herinneren waar ze niet in geloven." Het draagvlak voor de huidige maatregelen neemt af en daardoor hebben handhavers het drukker.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Versoepelingen komen er, maar coronabesmettingen lopen op en druk op zorg blijft

Druk op de zorg 'vlakt af'

Het tweede argument gaat over de druk op de zorg. "De instroom en het aantal coronapatiënten in de ziekenhuizen vlakken nu af", zei de premier. Klopt dit? Laten we die cijfers er even bij pakken:

Zoals altijd met cijfers: je ziet erin wat je wilt zien. De pessimist zal zeggen: in de afgelopen 12 maanden is het aantal ic-opnames niet zo hoog geweest als nu. Het is alle hens aan dek, laten we wachten tot de daling inzet.

De optimist zal zeggen: we zitten al best een tijd op een vlak niveau, het aantal opnames daalt niet, maar stijgt ook niet. Ook de Britse variant, die zou zorgen voor een enorme piek eerder dit jaar, is uitgebleven. Op de ic's is zelfs een zeer lichte daling te zien.

'Optimistische vooruitzichten'

Laten we een eerste stap zetten, is letterlijk wat Rutte zei. Bovendien, zei de premier, zien we in de modellen van het RIVM dat 'de daling in de ziekenhuizen in zicht komt'. Hij bespeurde 'voorzichtige optimistische vooruitzichten'.

Over welke modellen heeft de premier het dan? Afgelopen zondag was RIVM-directeur Jaap van Dissel in het Catshuis. Daar liet hij aan de ministers onder andere deze grafieken zien:

Onzekerheid

De zwarte stippen tonen de ziekenhuisopnames die dagelijks worden gemeld. Het RIVM heeft geprobeerd een verwachting voor de komende weken te presenteren. Die zie je in de grijs-blauwe wolk.

De paarse lijn is het gemiddelde. Opvallend is dat die lijn inderdaad daalt, ongeveer vanaf deze week. Maar je ziet ook de onzekerheid in de grijs/blauwe wolk. Het zou kunnen dat we op 1 mei boven de 400 ziekenhuisopnames per dag zitten, al is die kans klein. Ter vergelijking: het weekgemiddelde per dag ligt nu rond de 222. De optimist zal zeggen: het kan ook meevallen.

'Niet aantoonbaar over de piek'

In de presentatie van Van Dissel staat letterlijk: 'Instroom en bezetting ziekenhuis lijkt af te vlakken'. Om daar direct achteraan toe te voegen 'nog niet aantoonbaar over de piek'. Wel lijkt een 'opnamepiek' bereikt.

Van Dissel spreekt dus niet over een daling, maar wel over een afvlakking. De daling komt wel in zicht – de vraag is alleen of de daling nu inzet, of pas over een aantal weken.

Want dat is opvallend: er zit een sowieso een daling aan te komen. Ergens in mei.

Volgens Van Dissel komen we in een 'nieuwe fase van de epidemie'. Als de daling van het aantal besmettingen verder inzet, wordt dat niet meer veroorzaakt door maatregelen, maar doordat meer mensen immuun raken, doordat ze gevaccineerd zijn of dat ze al een infectie hebben gehad.

Hoe staat het met de vaccinaties?

Het vaccin is 'onze grote troef', zei Rutte gisteren. Een belangrijke reden om te versoepelen is dat er een vaccin is. Er zijn nu 4,6 miljoen prikken gezet. 3,6 miljoen mensen hebben één prik gehad. Vooral deze week gaat het hard: iedere seconde worden twee à drie mensen geprikt. Vorige maand was dat nog één persoon per seconde.

Volgens minister Hugo de Jonge blijven we op schema om begin juli iedereen die het wil ten minste één keer te hebben gevaccineerd. Een variant op onderstaande grafiek deelde de minister eerder met de Tweede Kamer. Let op de dalende lijn: dit zijn de 12 miljoen Nederlanders die gevaccineerd willen worden. Uiteindelijk, rond begin juli dus, heeft iedereen één prik gehad.

De daling van het aantal ziekenhuisopnames die het RIVM in de grafiek heeft laten zien, daar zitten wel wat aannames bij – en dus ook risico's. Dit zijn ze:

In de voorspelling is ervan uitgegaan dat gevaccineerden het virus niet – of in ieder geval minder – verspreiden. Dat is tot op heden nog niet met 100 procent zekerheid vastgesteld. Ook moeten de vaccins tegen alle varianten werken en je immuniteit tegen het virus moet lang aanhouden. Ook over dat laatste weten we nog te weinig.

Verder gaat het RIVM er vanuit dat mensen de maatregelen blijven naleven en dat de pilots van de Fieldlab-evenementen geen roet in het eten gooien.

Seizoenseffect

Dan is er nog een andere aanname die het RIVM doet: dat er sprake is van een seizoenseffect. Het lijkt erop dat de verspreiding terugloopt als we richting de zomer gaan. Hoe dit precies zit, weten we niet.

Er zijn wat onderzoeken die aantonen dat het weer van invloed is op de verspreiding van het griepvirus. Hoe dat zit met het coronavirus weten we nog niet, maar het RIVM houdt er wel vast rekening mee. Er is een seizoenseffect te zien, zei een woordvoerder vorige maand tegen RTL Nieuws. In de zomer zijn er minder coronabesmettingen dan in de winter.

Zomers optimisme dus. Vorig jaar zomer waren ook nauwelijks ziekenhuisopnames:

Toch is het lastig om deze periode te vergelijken met die van 2020. We hadden toen een minder goed beeld van het aantal besmettingen – er werden minder mensen getest op corona. Ook hebben we nu te maken met nieuwe coronavarianten die besmettelijker zijn, om maar wat argumenten te noemen.

Stuk warmer

Of het zomerse weer straks een groot of een klein aandeel heeft in de afname van het aantal besmettingen, valt niet te zeggen. Feit is dat het aantal besmettingen vorig jaar in deze tijd rap daalde en het een stuk warmer was, rond de 20 graden.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore