Vergeleken met toeslagenaffaire

Experts: migranten dupe van vreemdelingenwet en vaak bestempeld als fraudeur

12 april 2021 04:59 Aangepast: 12 april 2021 11:34
Fietsles bij het asielcomplex in Ter Apel Beeld © ANP

Een groep specialisten in het vreemdelingenrecht zegt dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) migranten wantrouwt en soms onterecht als fraudeurs behandelt. De beoordelaars van de IND hebben volgens hen geen oog voor het persoonlijke verhaal, met vaak schrijnende gevolgen. Ze vergelijken het falen van de overheidsinstantie met de toeslagenaffaire van de Belastingdienst.

Vandaag verschijnt de bundel 'Ongehoord. Onrecht in het Vreemdelingenrecht' van Specialistenvereniging Migratierecht Advocaten (SVMA) en de Vereniging Asieladvocaten en juristen Nederland (VAJN), die de misstanden aan de kaak stellen.

Menselijke maat

Ze trekken deze conclusie: de Immigratie- en Naturalisatiedienst, die het vreemdelingenrecht uitvoert, houdt te strak vast aan regels en verliest hierbij de menselijke maat uit het oog. Ook de rechterlijke macht beoordeelt de werkwijze van de IND volgens hen te terughoudend.

Vrijdag publiceerden rechtswetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen al een artikel in het Nederlands Juristenblad, waarin ze de vergelijking trekken tussen de kinderopvangtoeslagaffaire bij de Belastingdienst en de dagelijkse gang van zaken binnen het vreemdelingenrecht.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Chaos en onzorgvuldigheid' bij afhandeling asielprocedures

De mensen die met het vreemdelingenrecht te maken hebben, zijn inwoners met een migratieachtergrond, sommigen van hen zijn Nederlands staatsburger. Anderen hebben een verblijfsvergunning en weer anderen zijn in procedure voor een verblijfsvergunning.

Een van de mensen die al drie jaar in de weer is met de IND, is de Russische Olga. Ze woont al jaren samen met Pieter in Nederland. Haar moeder, die in Moskou woonde, kreeg een beroerte en kon niet meer voor zichzelf zorgen. Olga haalde haar naar Nederland om voor haar te zorgen. Maar het is een juridische worsteling om haar hier te houden. Bekijk Olga's verhaal in onderstaande video.

"Je ziet het op alle fronten niet goed gaan", vertelt Karen Geertsema. Ze is onderzoeker immigratierecht bij de Radboud Universiteit en een van de specialisten die aan de bel trekt. "Het begint al bij de wet en regelgeving. Die wordt zo dichtgetimmerd dat er nauwelijks ruimte is voor uitzonderingen."

De IND'ers die de wet moeten uitvoeren, hebben volgens Geertsema te veel afstand tot de mensen die ze moeten beoordelen, waardoor er geen menselijke maat meer is. "Ook de rechter heeft weinig ruimte om iets te kunnen doen. Die beperkte rechterlijke controle zag je ook bij de toeslagenaffaire."

Kans vergunning kwijt te raken

Geertsema vindt het lastig inschatten om hoeveel gedupeerden het gaat. Naar schatting gaat het om veel zaken. Vreemdelingenzaken vormen 65 procent van alle afgedane zaken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS).

De zaken waarbij het volgens de experts beter kan, gaan niet alleen om mensen die voor het eerst een verblijfsvergunning aanvragen. Maar ook om mensen die al een vergunning hebben, bij hen dreigt intrekking van hun vergunning. Of hoge boetes vanwege het niet slagen voor het inburgeringsexamen, met grote schulden tot gevolg. De kinderombudsman berekende dat ongeveer 6000 kinderen in armoede leven omdat één van hun ouders geen rechtmatig verblijf heeft en zij daardoor geen aanspraak maken op toeslagen. "Het probleem is heel breed. Om hoeveel mensen het precies gaat, weet ik niet."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Jacob (13) moet 'terug' naar Armenië: 'Ik ben daar nog nooit geweest'

Om wie gaat dit?

Net als in de toeslagenaffaire hebben de mensen die met de vreemdelingenwet te maken hebben vaak een beperkt inkomen en bijna nooit de Nederlandse nationaliteit, en daardoor moeilijk toegang tot het Nederlandse recht.

De vreemdelingenwet maakt het bijvoorbeeld mogelijk om het verblijfsrecht van een gezinslid te beëindigen als de hoofdpersoon geen inkomenswijziging heeft doorgegeven. Bijvoorbeeld als diegene tijdelijk minder is gaan werken of een andere baan heeft. Die wijziging moet je ook doorgeven als je helemaal geen aanspraak maakt op een financiële tegemoetkoming zoals de huurtoeslag of een kindgebondenbudget. Heb je de wijziging van het aantal gewerkte uren niet op tijd doorgegeven, dan word je als fraudeur bestempeld, ook als je tijdens de procedure opnieuw weer aan de inkomenseis voldoet.

Ook de toeslagenwet zorgt voor problemen. Een voorbeeld hiervan is de Nederlandse Isra. Ze kwam in de financiële problemen doordat haar toeslagen werden gestopt vanwege het niet-rechtmatig verblijf van haar partner. Haar baan, waarmee zij haar vier kinderen en haar partner onderhield, was niet genoeg om de problemen op te lossen. Ook niet om rechtsbijstand te betalen om dit probleem uit te zoeken. Om uithuiszetting te voorkomen leek haar een scheiding de enige oplossing.

Bron: artikel Ongezien onrecht in het vreemdelingenrecht.

Grote dilemma's

"We horen veel dat mensen hun vertrouwen in de overheid verliezen, omdat ze zelf gewantrouwd worden." Een voorbeeld: nieuwe Nederlanders die niet binnen een bepaalde tijd hun inburgeringscursus halen, krijgen een flinke boete. "Dan heb je het risico dat je verblijfsvergunning niet wordt verlengd."

Dat is niet alleen moeilijk voor de mensen om wie het gaat, maar ook hun werkgevers komen in de problemen. "Die hebben moeite hun werknemers in Nederland te houden. Of mensen met een buitenlandse partner komen voor grote dilemma's te staan."

Te ver doorgeslagen

Geertsema wil de discussie over de misstanden in het vreemdelingenrecht breder trekken dan wat er speelt bij de toeslagenaffaire. "Ons artikel roept op tot zelfdenkzaamheid. We hopen dat het hele systeem minder mechanisch wordt. Want veel van de regelgeving komt voort uit wantrouwen."

Dat is ontstaan met een reden. Ook in het vreemdelingenrecht wordt gefraudeerd, dus daar werden de regels op aangepast. "Maar het gevaar is dat het zo strikt is geworden, dat mensen bij voorbaat al met wantrouwen worden benaderd. Het is nu te ver doorgeslagen."

De Immigratie- en Naturalisatiedienst was nog niet bereikbaar voor commentaar. 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore