Kansenongelijkheid

Kinderen in Brabant en Limburg worden vaker met ondergewicht geboren

17 maart 2021 11:08 Aangepast: 21 maart 2021 10:50
Beeld © iStock/Kansenkaart

Hoe kan het dat sommige kinderen worden geboren met een (te) laag geboortegewicht? Het is al jaren onderwerp van onderzoek. Wetenschappers in Rotterdam komen nu met interessante nieuwe inzichten door allerlei grote databestanden met elkaar te vergelijken en - letterlijk - in kaart te brengen. Het meest opvallend: een laag geboortegewicht komt vaker voor binnen huishoudens met een laag inkomen - en dan vooral onder de grote rivieren.

2500 gram, 3000 gram, 3800 gram. Veel ouders zetten het gewicht van hun kind op het geboortekaartje. Het is een traditie die al decennialang bestaat. Vrienden en familieleden leiden daar soms aan af dat de moeder wel een heel zware bevalling gehad moet hebben, of vergelijken het gewicht met dat van hun eigen kinderen.

Gezondheidsproblemen

Verloskundigen en gynaecologen kijken er heel wat serieuzer naar. Een laag geboortegewicht kan voor allerlei gezondheidsproblemen zorgen, zowel op korte als op lange termijn. 

Hartaanvallen, obesitas, depressies, schoolprestaties. De eerste 1000 dagen van een kind zijn 'cruciaal' als we dit soort ellende tegen willen gaan, zei hoogleraar Tessa Roseboom van de Universiteit van Amsterdam eerder in deze uitlegvideo. Het tellen van die duizend dagen begint al bij het eerste leven - het moment van de bevruchting - tot het kind 2 jaar is.

En dus rust een enorme verantwoordelijkheid bij de moeder. Deskundigen zeggen: als haar gezondheid slecht is, dan is de kans groter dat ze een kind ter wereld brengt met ondergewicht. De leefstijl speelt daarbij een grote rol: roken, alcohol en vaak veel ongezond eten.

Interactieve website

Tot zover - in het kort - wat bekend is over het verband tussen de leefstijl van de moeder en het geboortegewicht. 

Bastian Ravesteijn is universitair docent aan de Erasmus School of Economics en gepromoveerd als econoom. Sinds oktober vorig jaar is hij de man achter de interactieve website kansenkaart.nl. Hierop brengt hij de kansengelijkheid in Nederland in kaart, onder meer op het gebied van inkomen en onderwijs. Hij beschikt over een enorme database aan informatie.

Ditmaal is Ravesteijn gedoken in het thema geboortegewicht en kwam tot een aantal opvallende conclusies.

Inkomen speelt een rol

De eerste: ouders met een laag inkomen hebben twee keer zoveel kans om een baby met een te laag geboortegewicht te krijgen als ouders met een hoog in inkomen.

Hieronder zie je hoe dat er in een grafiek uitziet. Elke stip staat voor 15.000 mensen, gerangschikt van laag naar hoog inkomen van de ouders. Hoe hoger het inkomen, hoe lager het percentage kinderen met een te laag geboortegewicht (minder dan 2500 gram).

Ook geografie speelt een rol

De tweede conclusie: geografie speelt óók een belangrijke rol. Als je alléén kijkt naar ouders met een laag inkomen, zie je alsnog grote verschillen in Nederland.

Bekijk de kaart hieronder. Daar zie je alleen de baby's die geboren zijn met een laag geboortegewicht van ouders met een laag inkomen. Opvallend: vooral in de grote steden en onder de grote rivieren zijn de scores hoog.

Bekijk hoe het zit in jouw wijk

Let op: zoomen naar jouw postcodegebied (vier cijfers) kan door te scrollen of een zoombeweging te maken met je vingers. Je kunt ook de kaart bekijken voor de andere inkomensgroepen.

 

'Echt een belangrijk thema'

Wat heeft een laag inkomen van ouders te maken met het gewicht van een baby? We vragen het hoogleraar verloskunde & gynaecologie Eric Steegers (Erasmus MC). Hij houdt zich al langer bezig met dit onderwerp. "Omdat het écht een belangrijk thema is", zegt hij.

De wetenschapper heeft het onderzoek van Ravesteijn bestudeerd. "Wat die plaatjes feitelijk laten zien is dat achterstand al in de baarmoeder begint", zegt hij.

Een laag inkomen speelt inderdaad een belangrijke rol. Of misschien moeten we het hebben over achterstand. Want je kunt weinig inkomen hebben, maar wel op andere vlakken goed 'scoren' zoals huisvesting, luchtkwaliteit en het hebben van goede vrienden en familie.

Denk maar mee: mensen met een laag inkomen die wonen in een omgeving die veilig is, waar veel groen is, waar kinderen kunnen spelen en waar sociale cohesie is in de buurt, daar zie je de problemen minder, legt de hoogleraar uit.

Het zou een verklaring kunnen zijn van de verschillen op de kaart - kijk bijvoorbeeld naar Friesland waar de cijfers gunstiger zijn. Steegers: "Achterstand gaat over veel meer dan alleen inkomen."

Achterstandswijken

Steegers wil het hebben over de zwangere vrouwen die op ál die vlakken slecht scoren. Dat is de groep waar aandacht voor moet komen. Het zijn vaak vrouwen die wonen in achterstandswijken in de grote steden. "Zij hebben vaak bergen problemen. Het gaat vaak om alleenstaande moeders, om vrouwen die kampen met gevoelens van onveiligheid, met schulden, met slechte huisvesting. Dat soort zaken."

En ja: deze zwangeren hebben meer kans om kinderen te krijgen met een te laag geboortegewicht.

Stress

Als je al die omstandigheden bundelt, als je wilt verklaren waarom zwangerschappen vaak niet goed eindigen, dan kom je op één woord uit, zegt Steegers: "Stress. Dát zorgt ervoor dat een kind minder goed groeit. De stress die deze vrouwen meemaken, die kunnen wij ons nog niet eens voorstellen."

En migratieachtergrond?

Ouders met een Turkse, Marokkaanse of een Antilliaanse achtergrond krijgen gemiddeld niet vaker een kind met een laag geboortegewicht. "We zien geen grote verschillen", zegt Bastian Ravesteijn.

Bij ouders met een Surinaamse achtergrond ligt het anders. Zij blijken tweemaal zoveel kans te hebben op een baby met een laag geboortegewicht. Het gaat om 22,7 procent versus 10,7 procent zonder migratie-achtergrond. "Deze verhoogde kans zien we bij alle inkomensgroepen."

Stress wegnemen

Steegers vindt dat we de verloskundige zorg anders moeten inrichten. "We moeten ons niet alleen richten op de zwangerschap an sich, maar ook op de sociale aspecten."

De stress wegnemen, dus. "Heeft iemand grote schulden? Laat dan de gemeente daarnaar kijken. Kijk ook naar de huisvesting, en kijk serieus naar zaken als huiselijk geweld."

De gynaecoloog benadrukt: gezondheid van mensen begint al in de baarmoeder. Als je conditie al minder is bij de geboorte, dan heb je later een grotere kans op een hart- en vaatziekte of een stofwisselingsziekte zoals suikerziekte.

'Ongelijkheid wordt overgedragen'

"En dat betekent dat je ook minder kansen hebt in de maatschappij. Je kunt eigenlijk zeggen dat de ongelijkheid zich overdraagt op de volgende generaties. Dat patroon moeten we zien te doorbreken."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Bijzonder wereldrecord: drieling met lichtste geboortegewicht ooit

Plattegrondjes maken

Voor Steegers is het dus helder waarom achterstandswijken in de grote steden slechter scoren op de kaart van Ravesteijn.

De vraag is alleen: hoe zijn de slechte resultaten in Zuid-Nederland te verklaren? Hebben de zwangere vrouwen in sommige steden in deze regio's meer armoede en stress? Hebben zij een ongezondere leefstijl? Of is er iets anders aan de hand zoals een verminderde toegankelijkheid tot verloskundige en andere medische zorg of speelt luchtvervuiling een rol?

Het zijn vragen waar nu nog geen antwoord op te geven is. Dat is misschien wat onbevredigend, maar de kaart die nu gemaakt is kan aanleiding zijn de problemen in een wijk te bestuderen.

"We kunnen nog niet alles verklaren. Dat is het mooie van onderzoek doen", zegt Eric Steegers. "Je moet dit soort kaartjes maken om verder te komen. Dat kan zorgen voor nieuwe inzichten. Het geeft richting aan."

Nog even over de cijfers:

  • Gekeken is naar alle geboortes tussen 2008 en 2016.
  • De data over geboorten komt uit de Perinatale Registratie van Perined.
  • Ouders zijn toegewezen aan het postcodegebied en de gemeente waar zij op 31 december van het jaar van geboorte ingeschreven stonden.
  • Inkomen: het inkomen van beide juridische ouders gezamenlijk als een gemiddelde over 2014 tot 2018.
  • Een kind had laag geboortegewicht (conditioneel op zwangerschapsduur) als het behoorde tot de onderste 10 procent van de gewichtsverdeling van geboortes met hetzelfde geslacht en dezelfde zwangerschapsduur.
  • Het koppelen van de informatie over het geboortegewicht van 1.5 miljoen kinderen met het inkomen van hun ouders is mogelijk gemaakt door gebruik te maken van een gepseudonimiseerde databestanden van het CBS.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore