8 vragen beantwoord

Eén prik, én van Nederlandse bodem: vandaag groen licht voor Janssen-vaccin?

11 maart 2021 06:54 Aangepast: 12 april 2021 17:16
Het kantoor van Janssen in Leiden. Beeld © ANP

Vandaag wordt het vierde coronavaccin beoordeeld door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Het Nederlandse vaccin van Janssen wordt onder de loep genomen. Hier lees je wat we tot nu toe weten over dit vaccin van eigen bodem.

Nóg een coronavaccin, denk je misschien, maar het vaccin van Janssen is toch echt anders dan de vaccins die tot nu toe zijn gekeurd. Het grootste verschil? Bij het Janssen-vaccin heb je maar één prik nodig. We beantwoorden acht vragen over het vaccin uit Leiden.

1. Voor wie is dit vaccin?

Het Janssen-vaccin is voor alle leeftijden geschikt, dus wie het zal krijgen, hangt af van wanneer het vaccin wordt geleverd. De verwachting is volgens coronaminister Hugo de Jonge dat de eerste drie miljoen doses in het tweede kwartaal komen, misschien al een deel in april, maar de verwachting is dat de levering vooral in het tweede deel van het tweede kwartaal zal zijn.

Vanaf mei worden een aantal nieuwe groepen mensen gevaccineerd. Alle overige zorgmedewerkers en mensen tussen de 18 en 59 met een medische indicatie. Het kan dus zijn dat zij het Janssen-vaccin krijgen, maar als het vaccin vertraging oploopt, kan het allemaal veranderen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Vanaf eind maart minstens 600.000 coronavaccins per week

2. Hoe werkt het vaccin van Janssen?

Het vaccin van Janssen werkt anders dan dat van Pfizer of Moderna. Net als het vaccin van AstraZeneca is het Janssen-vaccin een zogeheten vector-vaccin. Zulke vaccins gebruiken een bestaand stukje verkoudheidsvirus. Daaraan wordt een stukje van de genetische code van het coronavirus toegevoegd. Dat stukje coronavirus is onschadelijk gemaakt.

Als het vaccin dan in je lichaam wordt gespoten, maakt het lichaam spike-eiwitten aan. Die stimuleren de afweer in ons lichaam. Bij een toekomstige besmetting met het coronavirus wordt dit virus herkend en opgeruimd. Janssen gebruikte deze methode eerder al in de ontwikkeling van ebola-vaccins.

Eén prik

Het grote verschil tussen het Oxfordvaccin van AstraZeneca en het vaccin van Janssen is dat Janssen maar één prik gebruikt. "Daar hebben ze vanaf het begin op ingezet en het werkt", zegt emeritus hoogleraar vaccins Ben van der Zeijst. 

Vorig jaar, toen Janssen nog volop in de onderzoeksfase voor zijn coronavaccin zat, namen we een kijkje in hun laboratorium. Daar spraken we met hoofd vaccinontwikkeling van Janssen, Hanneke Schuitemaker. Je ziet het in de video hieronder.

3. Hoe betrouwbaar is het vaccin van Janssen?

Daarover moet in Europa de EMA nog beslissen, maar de Amerikaanse toezichthouder FDA noemde het vaccin van Janssen eerder 'veilig en effectief'.

Tot nu toe blijkt uit testresultaten dat het vaccin van Janssen gemiddeld 66 procent effectief is. De effectiviteit is minder dan die van Pfizer en Moderna, die beide 90 procent effectief zijn, en het vaccin van AstraZeneca, dat voor 73 procent effectief is.

Volgens Van der Zeijst heeft dat alles te maken met het feit dat Janssen maar één keer prikt. "Als Janssen twee keer zou prikken, zou de effectiviteit misschien ook wel hoger liggen", zegt hij. Op dit moment loopt nog een studie naar de werking van het Janssen-vaccin bij twee prikken. "Het kan maar zo zijn dat ze later toch overgaan op twee prikken in plaats van één, maar dat moet blijken."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Coronavaccin Janssen is voor 66 procent effectief, per persoon één prik nodig

Verschillen per regio

Die effectiviteit van het Janssen-vaccin verschilt per regio. In de Verenigde Staten was het vaccin 72 procent effectief, in Latijns-Amerika 66 procent en in Zuid-Afrika maar 57 procent. Dat zou kunnen betekenen dat het vaccin mogelijk minder effectief is tegen de Zuid-Afrikaanse variant van het coronavirus.

Positief is dat de kans op een ernstig ziektebeloop in alle landen afnam met 85 procent. Ook biedt het vaccin overal 100 procent bescherming tegen overlijden door het virus.

4. Wat zijn de voordelen van dit vaccin?

Het Janssen-vaccin wordt dus anders gemaakt en dat geeft een aantal voordelen. "Het grote voordeel van Janssen is: je hebt maar één prik nodig, dus met drie miljoen doses kun je drie miljoen mensen vaccineren", zegt immunoloog Marjolein van Egmond van het Amsterdam UMC. Van der Zeijst voegt toe: "Bij andere vaccins zie je discussie over hoe lang er tussen de twee prikken moet zitten en wat de invloed daarvan is op de werking, maar dat speelt hier niet."

Daarnaast is het bewaren van het Janssen-vaccin een stuk makkelijker. Het hoeft niet bij zeer lage temperaturen bewaard te worden, zoals het vaccin van Pfizer (-80 graden). Het Janssen-vaccin kan worden bewaard bij temperaturen rond de 2 tot 8 graden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rustig ontdooien en snel vervoeren: zo komt het coronavaccin naar ons toe

5. Wordt het vaccin ook echt in Nederland gemaakt?

Het bedrijf Janssen in Nederland is onderdeel van het Amerikaanse moederbedrijf Johnson & Johnson. Dat is een megabedrijf dat op plek vier van de grootste farmaceuten ter wereld staat. De vestiging in Leiden ontwikkelt vaccins voor de bestrijding van infectieziekten en dus ook het coronavaccin. Toch wordt niet álles voor het coronavaccin in Leiden gedaan.

De ontwikkeling en productie van het vaccin gebeuren in Nederland. Afgelopen zomer werd in Leiden al een extra fabriek gebouwd voor als het vaccin klaar was voor de grote markt. Maar als de vaccins klaar zijn, worden ze eerst naar de VS verscheept om daar gebotteld te worden. Daarna kan het vaccin weer terug worden verscheept naar Europa.

Kritiek

Eerder kwam er kritiek op het heen en weer verschepen van de vaccins. De Europese Unie vroeg zich af of dat niet voor vertraging van de levering zou zorgen. Johnson & Johnson was duidelijk: het bottelen in de VS is onderdeel van het contract en wordt niet aangepast. Het bedrijf heeft ook aangegeven uiteindelijk een deel van de productie in India te willen laten plaatsvinden.

Hanneke Schuitemaker, hoofd vaccinontwikkeling bij Janssen. Hanneke Schuitemaker, hoofd vaccinontwikkeling bij Janssen.

6. Het is een Nederlands vaccin, waarom gebruikten we het niet al eerder?

Het vaccin van Janssen is het enige vaccin van Nederlandse bodem. Je zou misschien denken dat we het vaccin daarom al wel eerder in Nederland zouden gebruiken, maar dat is niet het geval.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Snelle levering Janssen-vaccin in VS, Nederland moet nog even wachten

Dat heeft simpelweg te maken met tijd en geld. Andere vaccins waren sneller klaar en Nederland koos ervoor om in te zetten op het Oxfordvaccin van farmaceut AstraZeneca. Dat leek een tijdlang als eerste klaar te zullen zijn met het vaccin, en Nederland kocht groot in. Daarna volgden het vaccin van Pfizer en Moderna en nu uiteindelijk ook het vaccin van Janssen.

"Het is niet zo dat het 'ons' vaccin is en dat we er daarom meer of sneller recht op hebben", zegt gezondheidseconoom Maarten Postma. "Je kunt het vergelijken met het vaccin van AstraZeneca, dat in Groot-Brittannië werd ontwikkeld. De Engelsen zien dat ook als 'hun' vaccin, maar dat wordt ook grotendeels naar andere landen gestuurd." Uiteindelijk is het maar net wie het vaccin heeft ingekocht.

7. Hoeveel heeft Nederland ervan gekocht?

Nederland heeft 11,3 miljoen doses van het vaccin van Janssen ingekocht. Ter vergelijking: van het vaccin van AstraZeneca zijn 11,7 miljoen doses ingekocht, van het vaccin van Moderna 8 miljoen en van het vaccin van Pfizer 6,2 miljoen.

De verwachting is dat we in het tweede kwartaal van dit jaar 3 miljoen doses van het Janssen-vaccin krijgen. Daarna in het derde kwartaal nog eens 6 miljoen en in het vierde kwartaal nog eens 2,3 miljoen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Kleinere buffer van coronavaccins aanhouden om meer mensen te prikken'

8. Wanneer wordt de eerste prik van Janssen gezet?

Na goedkeuring van de EMA wordt het vaccin van op zijn vroegst vanaf eind april, begin mei geleverd, maar eerder deze week liet Janssen aan persbureau Reuters weten dat er mogelijk productieproblemen zijn. Het is dus de vraag of de deadline wordt gehaald.

Volgens het bedrijf is het niet onmogelijk om de 55 miljoen vaccins voor de EU op tijd te leveren, maar het houdt wel een slag om de arm. Wanneer de eerste prik met het Janssen-vaccins precies wordt gezet, is dus op dit moment nog niet te zeggen.

Bekijk ook: Van Russisch lachertje naar serieuze kandidaat: EMA beoordeelt Sputnik-vaccin

Er werd eerst nog een beetje lacherig over gedaan, omdat het zo snel werd ontwikkeld. Maar er bestaat nu een kans dat ook wij in Nederland ingeënt gaan worden met het Russische Sputnik-vaccin. De Europese medicijn-waakhond EMA gaat het beoordelen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore