Corona-update, stel je vraag

Wanneer bereiken we groepsimmuniteit?

24 februari 2021 16:28 Aangepast: 19 maart 2021 15:48

Er zijn in Nederland meer dan een miljoen prikken gezet. Een hoop mensen hebben corona gehad. Met de lente in het vooruitzicht ben je geneigd optimistisch te zijn. Is het einde van de pandemie in zicht? Wanneer bereiken we groepsimmuniteit? Die vraag gaan we beantwoorden in deze corona-update.

Groepsimmuniteit is het punt waarop genoeg mensen immuun zijn voor het virus. Genoeg in ieder geval dat het virus zich niet langer door de bevolking kan verspreiden. Onbeschermde personen worden dan beschermd door de rest.

Hoeveel mensen immuun moeten zijn om groepsimmuniteit te bereiken? De exacte drempel voor deze 'kudde-immuniteit' is voor het coronavirus nog onbekend. Recente schattingen lopen uiteen van 70 procent tot 90 procent, zo schrijft de New York Times deze week. De krant publiceerde enkele grafieken met verschillende scenario's wanneer dat punt bereikt is.

Vorig jaar werd, onder andere door RIVM-baas Jaap Van Dissel, een percentage genoemd van 50 tot 60 procent dat nodig is om groepsimmuniteit te bereiken.

'Stel je beperkende regels in?'

"Het is koffiedik kijken hoe hoog het percentage immuniteit moet zijn bij corona", zei hoogleraar Ger Rijkers onlangs tegen RTL Nieuws. Het zou inderdaad ook 60 procent kunnen zijn, maar dat hangt dan ook heel erg vanaf welke maatregelen je neemt. "Laat je het virus ongecontroleerd zijn gang gaan? Laat je iedereen vanuit de hele wereld met vliegtuigen naar Nederland komen? Of stel je nog enkele beperkende regels in?"

Duidelijk is wel: hoe meer mensen corona hebben gehad of worden ingeënt, hoe beter de groepsimmuniteit wordt. Op dit moment wil 77 procent van de Nederlandse bevolking een vaccin tegen corona. Stel dat die 77 procent genoeg is, wanneer hebben we dat percentage dan bereikt?

Vaccinatietempo

Dat hangt natuurlijk van het vaccinatietempo af. Op dit moment wordt verwacht dat we op 14 maart op een totaal van 2,5 miljoen prikken zitten. Bij een gelijkblijvend tempo zitten we in november op de 14,5 miljoen. Juich niet te vroeg, voor veel vaccins geldt dat er twee keer geprikt moet worden, dus deel dit getal door twee. 

Het vaccinatietempo mag dus wat omhoog. "De leveringen blijven een punt van zorg", schrijft de minister Hugo de Jonge deze week aan de Tweede Kamer. Het blijkt voor fabrikanten moeilijker dan verwacht om op te schalen.

Tegelijk is de minister ook optimistisch dat de leveringen in het tweede kwartaal significant zullen gaan toenemen. Hieronder zie je de laatste stand van zaken:

Nu we het uitgebreid hebben gehad over de snelheid van het vaccineren, is het tijd om te kijken naar andere factoren. 

Duur immuniteit

Groepsimmuniteit kun je natuurlijk alleen bereiken als je in ieder geval voor een tijdje beschermd bent voor een herinfectie. Hoe lang je immuun bent na een infectie of vaccinatie? In ieder geval een half jaar, maar waarschijnlijk langer.

Uit bloedonderzoek door het RIVM blijkt dat bij ruim 90 procent van de mensen bij wie antistoffen tegen SARS-CoV-2 in het bloed zijn gevonden, ruim zes maanden later nog steeds antistoffen in het bloed aanwezig zijn. 

Uit datzelfde onderzoek blijkt overigens ook dat 5 procent van de Nederlandse bevolking vóór de derde golf al antistoffen had. Hoe hoog het percentage nu is, wordt binnenkort bekendgemaakt. Mogelijk hebben al drie miljoen mensen corona gehad - en dat helpt tegen de beoogde groepsimmuniteit.

Ook mensen die gevaccineerd zijn, zijn minimaal zes maanden beschermd. Dat weten we omdat de groep die als eerste gevaccineerd is - de proefpersonen uit de klinische studies - nog steeds wordt gevolgd.

Straks zijn we weer een half jaar verder en misschien werken de vaccins dan nog. "Deelnemers aan die studies worden dus aangeraden om mee te blijven doen. Daardoor komt ontzettend veel informatie vrij", aldus immunoloog Ger Rijkers onlangs.

Mate van bescherming

Er zit nog wel een addertje onder het gras. Na een infectie of een vaccinatie worden sommige mensen opnieuw besmet. Uit Brits onderzoek onder zorgpersoneel bleek dat een klein deel tijdens de eerste golf besmet werd en in het najaar opnieuw. "Men heeft berekend dat als je het eenmaal gehad hebt, de bescherming ten minste 85 procent is. Mogelijk zelfs nog wat meer", zei RIVM-baas Jaap van Dissel eind januari.

Ook na een vaccinatie is niet iedereen 100 procent beschermd. In Israël, waar nu een half miljoen mensen zijn gevaccineerd met het vaccin van Pfizer, wordt nu een percentage van 93 procent genoemd

Een mooi percentage zou je denken, maar de vraag is of het Pfizer-vaccin net zo effectief is onder andere omstandigheden, onder andere groepen mensen en in andere landen.

Coronavarianten

We kennen inmiddels de Britse, de Braziliaanse en de Zuid-Afrikaanse varianten. En we weten inmiddels ook dat er een variant is binnen die drie varianten: E484K. Een mutatie die op verschillende plekken in de wereld onafhankelijk van elkaar is opgedoken en waarover flinke zorgen zijn.

Het RIVM meldt op de website dat de opgebouwde afweer na vaccinatie of na een eerdere besmetting 'mogelijk' minder goed werkt als je besmet wordt door deze variant op de variant. Dat zegt ook immunoloog Ger Rijkers. In Zuid-Afrika lijken vaccins zoals die van AstraZeneca daarom minder goed te werken. "Het zou kunnen dat het vaccin wel werkt, maar minder goed."

In de Braziliaanse stad Manaus hoopten inwoners immuun te zijn omdat driekwart van de bevolking al besmet was geweest. Dat bleek een illusie, schreef Trouw vorige maand. Het virus heeft daar opnieuw hard toegeslagen. "Daar hebben ze bij de Braziliaanse variant precies dezelfde mutatie gevonden", zegt Rijkers. "Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de vele herbesmettingen die daar hebben plaatsgevonden."

Conclusie: wanneer we groepsimmuniteit bereiken, is nu nog niet te zeggen. Zoals ook de New York Times schrijft: de verspreiding van nieuwe virusvarianten maakt het onmogelijk om een datum vast te leggen.

Sommige deskundigen beweren dat het verminderen van het aantal ziekenhuisopnames en het aantal sterfgevallen een beter haalbaar doel is dan het nastreven van volledige immuniteit - en vaccineren zou dan de beste manier zijn om dat doel te bereiken.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore