Op cover Science

Cobra spuugt gif in ogen van Jory (25) en dat leidde tot baanbrekend onderzoek

12 februari 2021 15:56 Aangepast: 12 februari 2021 16:28
Jory van Thiel (rechts) en Roel Wouters melken een slang. Beeld © Joey Markx

In de Thaise jungle werd de toen 19-jarige mbo-student Jory in zijn gezicht gespuugd door een giftige cobra. Pijnlijk voor de ogen, maar het pakte uiteindelijk alleen maar positief uit. Het leidde tot een onderzoek dat zelfs op de cover van het toonaangevende tijdschrift Science belandde. "Ik had dat nooit van tevoren kunnen bedenken."

De Brabander Jory van Thiel (25) heeft zijn hele leven al een fascinatie voor dieren. Nadat hij van de havo was gestuurd - "mijn cijfers waren te slecht" - besloot hij zich te storten op zijn passie voor slangen en reptielen. "Ik had sinds mijn 17de, na veel zeuren bij mijn ouders, slangen thuis. Razend interessante dieren."

Een mbo-opleiding ecologie en wildlife volgde, en Jory kreeg het geluk dat hij stage mocht lopen in Thailand. Samen met zo'n 20 jonge wetenschappers uit de hele wereld ging hij in de jungle onderzoek doen naar koningscobra's. "We vingen ze en gaven ze een zendertje, zodat we ze dag en nacht konden volgen. Zo onderzochten we hun levenswijze."

Jory als 19-jarige tijdens zijn stage in Thailand. Jory als 19-jarige tijdens zijn stage in Thailand.

Op een dag hadden hij en zijn collega's weer zo'n cobra te pakken, en reden ze in hun jeep richting het onderzoekscentrum. "Mijn collega riep: slang, slang! Hij kroop voor ons op de weg. We sprongen erop af om hem te vangen."

Het bleek te gaan om een Indochinese cobra, die bekend staat om zijn bijzondere verdedigingstechniek: hij kan gif spugen. "We pakten hem op met onze grijpsticks om hem in een zak te doen. En je kunt het verwachten, hij verdedigde zich."

Branderig gevoel

De slang spoot gif in het gezicht van Jory. Hij had wel een bril op, maar die was half kapot - een aap had er eerder aan gezeten. "Ik draaide mijn hoofd op het moment dat de cobra spuugde. Het gif voelde branderig in mijn oog, dat was pijnlijk. Ik pakte mijn bidon met water, om het gif eruit te spoelen."

Op advies van zijn collega's ging hij naar het ziekenhuis ter controle. "Gelukkig had ik er verder geen last van. Het was goed dat ik water bij me had, want dat gif kan blijvende schade toebrengen."

Een spugende cobra. Een spugende cobra.

Deze gebeurtenis bracht Jory op een gedachte: er zijn in de wereld ongeveer 15 cobrasoorten die kunnen spugen, maar ook tientallen die dat niet kunnen. Die bijten alleen om te kunnen doden. Door z'n beet komt het gif in je lichaam terecht. Is het gif van een spugende slang dan ook anders, bewust om belagers pijn te doen?

Gedeelde passie

Jaren later, toen Jory voor een hbo-stage werd aangenomen op de Universiteit van Leiden, kreeg hij toestemming om met deze onderzoeksvraag aan de slag te gaan. Samen met zijn bevriende collega-student Roel Wouters (23). Ze vullen elkaar goed aan: Jory is een echte gifonderzoeker en Roel zit meer in de ecologie en evolutie.

"Ik kende Jory al wat langer vanwege onze gedeelde passie voor slangen", vertelt Roel. "Dat gif is razend interessant. In Afrikaanse landen raken mensen zelfs blind door spugende slangen, als ze de mogelijkheid niet hebben om hun ogen uit te spoelen."

Uren in het lab

De twee gingen in Nederland en Duitsland op pad om in dierentuinen en bij particulieren gif van cobra's te verzamelen. Urenlang brachten ze samen door in het lab.

Wat kortgezegd uit hun studie bleek: gif van sommige spugende cobra's zorgt voor meer oogirratie dan cobra's die niet kunnen spugen.

De cover van Science. De cover van Science.

Samen vertellen Jory en Roel over hoe het balletje verder is gaan rollen. Ze kwamen in contact met een prominente slangenexpert uit Liverpool, die ook slangengif aan het onderzoeken was. Besloten werd om samen te werken, want hun specifieke onderzoek naar oogirritatie paste er goed in. 

Extra pijnlijk

Het onderzoek geeft in grote lijnen drie nieuwe inzichten. Op verschillende momenten in de evolutie zijn cobra's in Afrika en Azië onafhankelijk van elkaar gaan spugen. Daarnaast wordt aangenomen dat hun gif daarop is aangepast, er kwam een stof in te zitten die extra pijnlijk is voor de ogen. "Slangen die alleen maar kunnen bijten, hebben dat stofje aanzienlijk minder", zegt Roel.

En tot slot wordt gesuggereerd dat de slangen zijn gaan spugen als reactie op de menselijke evolutie. "Ze zijn gaan spugen rond de komst van de mensachtigen, die op twee benen liepen", legt Roel uit. "Zij waren bang voor slangen, en gebruikten takken en stenen om ze te doden. Dat is anders dan bij roofdieren, die van dichtbij aanvallen. Slangen leerden zich te weren door te spugen."

Een unieke ontdekking, want tot nu toe werd aangenomen dat slangen alleen hun gif gebruikten om prooien mee te vangen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Welk dier hoort bij welk spoor in de sneeuw? 'Eekhoorn herken je meteen'

Vorig jaar werd het onderzoek afgerond en ook naar het gerenommeerde vaktijdschrift Science gestuurd. En in december hoorden ze opeens dat het in het blad gepubliceerd werd.

Veiligheidsbril

"Fantastisch", vertelt Jory. "Een droom die uitkwam. Dat we zelfs op de cover kwamen te staan, maakte het compleet."

Jory en Roel zijn nog lang niet klaar met hun slangen. Er is nog genoeg te onderzoeken. Ook het veldwerk schuwen ze niet. "Alleen dragen we dan wel een stevige veiligheidsbril in plaats van een half kapot montuurtje", lacht Jory. 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore