Al jaren een raadsel

Binnenkort gaan we glibberen op natuurijs - maar hoe kan het eigenlijk dat ijs glad is?

09 februari 2021 20:10 Aangepast: 11 februari 2021 20:53
Dankzij de aanhoudende kou kunnen schaatsliefhebbers het natuurijs al betreden in het Friese dorp Ryptsjerk. Beeld © ANP

IJs is glad, dat weet iedereen. Als het goed is, kunnen we eind deze week het natuurijs op. Maar hoe het kan dat wij met onze schaatsen zo makkelijk over bevroren water glijden, was tot voor kort nog niet zo makkelijk te zeggen.

Waarom is ijs glad: die vraag proberen onderzoekers al 150 jaar te beantwoorden. Natuurkundigen van de Universiteit van Amsterdam publiceerden deze week een nieuwe theorie.

Er werd altijd aangenomen dat ijs glad is door het dunne laagje water dat op het ijs ligt. Water kan bijvoorbeeld ook een weg of een keukenvloer laten veranderen in een spekglad oppervlak.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

We kunnen bijna schaatsen, maar vaak wel op bruin en bobbelig ijs

Maar dat is niet het hele verhaal. Een laagje water zorgt er namelijk niet voor dat je op elk oppervlakte kan glijden. De keukenvloer is bijvoorbeeld alleen glad als je er met een zacht voorwerp, zoals een rubberen zool overheen gaat en met een grote snelheid beweegt.

'Knikkers op een vloer'

"IJs is óók glad als je er met het harde ijzer van een schaats op staat, en zelfs als die schaats maar heel langzaam beweegt", zegt natuurkundige Rinse Liefferink. "Er moet dus op het ijsoppervlak nog iets meer aan de hand zijn."

De gladheid van ijs wordt veroorzaakt door de - hou je vast - mobiliteit van watermoleculen. Dat zijn eigenlijk kleine deeltjes die naast elkaar bewegen. Hoe mobieler, hoe gladder.

"Wij vergelijken het altijd met een vloer waar allemaal knikkers op liggen. Die rollen en draaien en als je er op loopt dan glij je uit. Het ijs is glad omdat moleculen bewegen", zegt Liefferink. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Premier Rutte: misschien kunnen topschaatsers Elfstedentocht rijden

Daarbij speelt de temperatuur een belangrijke rol. Té koud is namelijk niet goed. "Bij -100 graden kan je helemaal niet schaatsen. Dan staan de watermoleculen bijna stil. Ze rollen zo langzaam dat je er niet over uitglijdt", zegt Liefferink.

Beste temperatuur

"Als de temperatuur dicht bij nul komt, wordt het ijs weer te papperig. De beste temperatuur om te schaatsen is daarom -10 graden. Dan bewegen de knikkers het beste naast elkaar."

In deze video legt weerman Maurice Middendorp je uit hoe ijs groeit en wat voor weer daarvoor nodig is:

Ook belangrijk om goed over ijs te glijden: geslepen schaatsen. "Als je een hele ruwe schaats hebt dan prik je eigenlijk door de knikkers heen en verlies je gladheid. Gladde schaatsen glijden er makkelijker overheen."

IJsgroei

De komende dagen kunnen we rekenen op goed natuurijs. Het wordt het koudst in het oosten van het land, bij Enschede. Daar gaat het richting de -15 graden in de nacht en overdag blijft het -5. Er staat ook minder wind dan in het noorden. In het zuiden is er nog minder wind, maar daar wordt het wel minder koud.

Minder koud betekent in dit geval alsnog rond de -10 graden in de nacht. Ook in het noorden zal het zo koud zijn 's nachts. Aan de kust, in Noord-Holland, Zuid-Holland en Zeeland, tussen de -5 en -10. 

Het zijn goede omstandigheden voor ijs, kun je op deze zogeheten 'ijspluim' zien:

De 'ijspluim' laat zien hoe de ijsdikte verandert de komende dagen. Al is het voor volgende week moeilijker te voorspellen. De 'ijspluim' laat zien hoe de ijsdikte verandert de komende dagen. Al is het voor volgende week moeilijker te voorspellen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore