Mensen zonder papieren

Ook dit is corona: babysitter Kylie verkoopt zelfgebakken brood om te overleven

06 februari 2021 16:03 Aangepast: 06 februari 2021 20:10
Het Rode Kruis deelt boodschappenkaarten uit (personen op de foto komen niet voor in het artikel). Beeld © Rode Kruis/Arie Kievit

Au-pairs, schoonmakers en afwassers 'zonder papieren'. Vóór de coronacrisis kon onze economie niet zonder hen. Onzichtbare mensen, die overleefden door hard te werken en niet op te vallen. Nu verliezen ze massaal hun werk en hebben ze te weinig geld om hun gezin te voeden en de huur te betalen. Maar wie officieel niet bestaat, is niet welkom bij de Voedselbank.

'Sorry, we kunnen je niet meer fulltime betalen', hoorde Kylie (niet haar echte naam, haar naam is bekend bij de redactie) deze zomer van de familie waar ze al twee jaar voor de kinderen zorgt. Van het ene op het andere moment had ze nog maar twee dagen in de week werk. En dat terwijl ze in de eerste lockdown ook al maandenlang niet kon komen babysitten.

'No work, no pay'

"No work, no pay", legt de Filipijnse Kylie in gebroken maar duidelijk Engels haar probleem uit. Als ongedocumenteerde heeft ze geen arbeidscontract en geen recht op bijvoorbeeld een uitkering. Niet of veel minder werken betekent meteen te weinig geld voor boodschappen en de huur.

"Ik kan in mijn positie niet klagen, ik kan alleen maar accepteren", zegt ze nuchter en rustig. Al is ze wel boos omdat de familie haar niet eens een voorschot op haar salaris wilde geven. 

Grote, onzichtbare groep

Naar schatting verblijven tussen de 35.000 tot 70.000 ongedocumenteerde migranten in Nederland, zegt het Rode Kruis. Hoeveel het er precies zijn, is onduidelijk, omdat zij nergens geregistreerd staan. 

Het gaat bijvoorbeeld om afgewezen asielzoekers die niet kunnen of willen vertrekken en ongedocumenteerde arbeidsmigranten zoals Kylie. Zij kwam vier jaar geleden als jonge vrouw voor tijdelijk werk als au-pair naar Nederland en besloot daarna te blijven, wat haar juridisch gezien illegaal maakte. 

Het is een onzichtbare groep mensen, vertellen hulpverleners die zich hun lot aantrekken. Harde werkers met vaak meerdere baantjes, vaak met een gezin. Sommige families weten zich zo al meerdere generaties te redden. Ze doppen het liefst hun eigen boontjes, want in aanraking komen met de politie of de overheid kan het gevaar van uitzetting betekenen. 

Hoeveel van hen nu hulp nodig hebben vanwege de coronacrisis is daarom ook lastig te zeggen. Maar hulporganisaties zeggen dat de nood hoog is voor veel van deze mensen. 

Boodschappenkaart

Voor Kylie is de nood hoog. Ze is inmiddels afhankelijk geworden van hulporganisaties. Ook al is ze via een vriend aan een paar uur schoonmaakwerk gekomen en verkoopt ze zelfgebakken brood, naar eigen zeggen 'om te overleven'.

Elke week kan ze in de Marthakerk in Den Haag een boodschappenkaart ter waarde van 15 euro komen halen. Dat is hulp van het Rode Kruis en een kleine organisatie die weet wie in de Filipijnse gemeenschap hulp nodig heeft. Het is net genoeg om geen zorgen te hebben over de boodschappen. Van een christelijke hulporganisatie, Wereldhuis Den Haag, krijgt de Filipijnse een beetje financiële steun om de huur te kunnen betalen. 

De boodschappenkaart van 15 euro die het Rode Kruis uitdeelt aan de kwetsbaarste mensen in Nederland. De boodschappenkaart van 15 euro die het Rode Kruis uitdeelt aan de kwetsbaarste mensen in Nederland.

Nieuwe informele voedselbanken

De officiële Voedselbank laat in principe alleen klanten toe met een verblijfsvergunning. In Amsterdam zijn daarom in coronatijd meerdere informele voedselbanken opgericht, waar vooral ongedocumenteerden gebruik van maken. Gianni da Costa is een van de drijvende krachten achter die in de Pauluskerk in Amsterdam-West. Daar komen vooral Brazilianen zonder papieren, maar ook Turken, Marokkanen, Indonesiërs en Filipijnen.

"Alleen in Amsterdam praten we over 15.000 ongedocumenteerde Brazilianen. Ik zet me al vier jaar in om vooral jonge ongedocumenteerden met van alles te helpen, maar het afgelopen jaar is het noodhulp geworden", vertelt Da Costa. Het begon met 20 gezinnen, maar nu worden er in de Pauluskerk wekelijks 600 tot 1000 voedselpakketten uitgedeeld.

De stille ramp

De coronacrisis heeft volgens hem zichtbaar gemaakt hoe kwetsbaar deze groep is. "Ik ben wekelijks bezig oplossingen te zoeken voor gezinnen die op straat worden gezet, omdat ze de huur niet meer kunnen betalen."

Don Ceder, sociaal advocaat en gemeenteraadslid in Amsterdam voor de ChristenUnie, noemt het 'de stille ramp'. Ongedocumenteerde gezinnen die zich prima konden redden, maar door de coronacrisis hun inkomsten zien verdampen. "Zij hebben geen sociaal vangnet zoals de rest van Nederland. Dit zijn mensen zonder arbeidscontract, zonder huurcontract. Uitbuiting ligt op de loer. Noodhulp is goed en belangrijk, maar voor schoolgaande kinderen is een structurele politieke oplossing nodig."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Voedsel, onderdak en medische ondersteuning: het Rode Kruis heeft 48 miljoen nodig

Geldgebrek en schaamte

Is het dan misschien beter om terug te gaan naar het land van herkomst? Kylie schudt haar hoofd. "Daar is de situatie hetzelfde, daar is ook corona. Ik heb nu geen keus. Ik moet hier blijven, omdat mijn familie van me afhankelijk is. Mijn zussen en mijn moeder hebben het ook zwaar." Kylie vertelt dat ze zelfs nu nog geld blijft sturen naar haar familie op de Filipijnen, voor de opleiding van haar zussen en voor de elektriciteitsrekening."

Zomaar teruggaan is makkelijker gezegd dan gedaan, zegt ook Gianni da Costa. "Als mensen vertrekken, denken ze voor één of twee jaar te gaan, maar de realiteit is heel anders. Dan is bijvoorbeeld na die tijd de lening van de bank of van familie om hier te komen nog niet afbetaald. Of iemand ging weg om wat op te bouwen en schaamt zich dat het nog niet is gelukt. Zo besluit iemand vaak: ik blijf. Met alle gevolgen van dien." 

'Het moet noodhulp blijven'

Nu de crisis voortduurt, houden hulporganisaties er rekening mee dat de situatie voor veel ongedocumenteerden niet gauw zal verbeteren. Het Rode Kruis helpt in Amsterdam nu zo'n 10.000 van deze mensen met voedsel, onderdak en medische zorg. De aantallen blijven groeien.

Dat geldt ook voor Human Aid Now, een Nederlandse hulporganisatie die is opgericht om migranten te helpen in Griekenland. De oprichters besloten vorig jaar maar in eigen land te gaan helpen, omdat ook hier zoveel migranten zich niet kunnen redden. Inmiddels doet de organisatie de logistiek voor zo'n 2800 voedselpakketten per week in Amsterdam. 

"Het is noodhulp en dat moet het ook blijven", zegt Dominique Nientker van Human Aid Now. "We hadden gedacht dat we vanaf maart konden gaan afbouwen, maar dat was voordat de vertraging van het vaccinatieprogramma en de nieuwe coronavarianten bekend werden."

Heel 2021 nog nodig

Ze zullen heel 2021 nog doorgaan, is nu de inschatting. "We gaan langzamer en later afbouwen, omdat een grote groep afhankelijk zal blijven van hulp. We verwachten dat tussen een derde en de helft nog niet terug aan het werk zal zijn in december."

Kylie ziet de toekomst even somber in. "Hoe langer dit duurt, hoe minder werk ik zal hebben." 

Illegaal in Nederland

Ongedocumenteerden, of ‘vreemdelingen zonder verblijfsrecht’ zoals ze in de politiek ook wel worden genoemd, zijn illegaal in Nederland. Ze mogen hier niet zijn, maar zijn er wel. Over de ongedocumenteerden uit dit verhaal, die min of meer onzichtbaar zijn en zichzelf redden door hard te werken, wordt in de politiek niet veel gesproken.

Vaker gaat het over de ongedocumenteerden die op straat terecht komen nadat hun verzoek om asiel definitief is afgewezen. Zij kunnen in enkele gemeentes rekenen op maximaal twee maanden opvang. Dat wordt de bed-bad-broodvoorziening genoemd. Het is de bedoeling dat die migranten daarna vrijwillig vertrekken. Moet je deze uitgeprocedeerde migranten ruimhartig opvangen, een klein beetje helpen of helemaal niet? Dat blijft een politieke discussie in Nederland.

Bekijk ook: Bij Ciska (34) was er vroeger soms geen geld voor maandverband

Noodgedwongen stopte Ciska als jong meisje wc-papier in haar ondergoed als ze menstrueerde. Er was geen geld voor maandverband of tampons. Nog steeds zijn er in Nederland jonge meiden die dit meemaken.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore