Niet rendabel

Schade verhalen op relschoppers wordt 'heel lastig'

27 januari 2021 15:56 Aangepast: 27 januari 2021 17:23
In station Eindhoven Centraal wordt het gesneuvelde glas vervangen. Beeld © ANP

Het kabinet wil, net als de verzekeraars, de schade van de rellen van afgelopen dagen graag verhalen op de relschoppers. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, zeggen deskundigen. "Je moet zo ongeveer per persoon bewijzen wat hij heeft gedaan."

Het station in Eindhoven is in puin geslagen. Winkels werden geplunderd, ramen kapotgeslagen, auto's in de stad werden in brand gestoken. Niet alleen in Eindhoven ging het mis. De ruiten van de Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis in Enschede werden vernield. Een coronateststraat van de GGD in Urk werd in brand gestoken.

Verhalen op plunderaars

De schade in verschillende steden loopt in de tonnen. Onverzekerde winkeliers kunnen een beroep doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven, zei minister Hoekstra van Financiën vanmiddag. Verzekerde winkeliers kunnen terecht bij hun verzekeraar. Hoekstra denkt dat de volledige schade wordt opgevangen.

Minister van Justitie Ferd Grapperhaus zegt dat kosten zullen worden verhaald op de plunderaars en vernielers. Dat willen de verzekeraars ook – maar zo makkelijk gaat dat niet.

Jarenlang probleem

In 2010 zei toenmalig staatssecretaris Fred Teeven al: "Laat die daders maar eens betalen voor de schade die ze aanrichten." Gemeenten waren in dat jaar 33 miljoen euro kwijt aan vandalisme.

Het jaar erop was dat al 2 ton meer. En dat is waarschijnlijk een onderschatting, omdat gemeenten niet alle schade door opzettelijke vernieling registreren. Het lukte het kabinet niet de kosten op de daders te verhalen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Vandalisme kost Nederland steeds meer geld

Privacy relschoppers

In 2012 lieten duizenden relschoppers tijdens de Project-X rellen in Haren een ravage achter in het dorp. Auto's werden in brand gestoken, de ruiten van de Albert Heijn sneuvelden, relschoppers renden door straten, tuinen, gooiden met stenen en plunderden winkels. Ook toen werd gezegd: verhaal de schade op deze jongeren.

Dat wilde het Verbond van Verzekeraars ook graag, want iemand moest die schade betalen. Maar het verbond liep tegen een probleem aan: ze kregen de gegevens van de relschoppers niet van het OM vanwege de privacywetgeving.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hiér is het feestje! Hoe kakdorp Haren een ravage werd door Project X

Daarnaast was volgens Richard Weurding, directeur van het Verbond van Verzekeraars, het innen van een schadeclaim 'tijdrovend, onrendabel en niet altijd succesvol'. Het lukte destijds niet de schade te verhalen op de relschoppers.

Aangifte, aanhouding, vervolging

Is het nu, jaren later, anders? "Nee", zegt Iwanna de Jonge, woordvoerder van Verbond van Verzekeraars. "We willen de schade graag op de relschoppers verhalen, maar het is nog steeds ontzettend ingewikkeld."

Om de schade vergoed te krijgen, moet er een dader (of daders) zijn en bewijs dat de dader de schade daadwerkelijk heeft toegebracht. Die dader moet via een strafrechtelijk of civielrechtelijk proces aansprakelijk gesteld worden. Hiervoor is een aangifte nodig, een aanhouding door de politie, én het Openbaar Ministerie moet de dader(s) vervolgen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Boete voor ondernemers die zaken verdedigen tegen relschoppers: 'Sta te trillen'

Als dat allemaal is gedaan, kunnen benadeelde particulieren en ondernemers zich als civiele partij in het strafproces voegen om zo aanspraak te maken op een vergoeding voor de schade waarvoor zij niet verzekerd zijn. Voor verzekeraars die de schade aan hun klanten hebben vergoed, is dit voegen in het strafproces niet mogelijk. Zij moeten via de civiele rechter hun vordering op de daders indienen.

Samen optrekken

"Het is zo lastig omdat we afhankelijk zijn van het OM die ons moet laten weten welke relschoppers worden vervolgd voor welke feiten", zegt De Jonge. Toch willen de verzekeraars een poging wagen. "Om dit te laten slagen, is het belangrijk dat de informatie over de daders en de bewijslast via een centrale informatielijn kunnen worden doorgezet naar de betrokken verzekeraars."

Dat probeert het verbond nu bijvoorbeeld al te doen bij een grote serie inbraken in en om Eindhoven. "We hebben contact gezocht met de verzekeraars van alle inbraakclaims waarbij dezelfde daders in beeld zijn. We proberen nu via één gezamenlijke advocaat de door verzekeraars aan gedupeerden uitgekeerde schade terug te vorderen op de inbrekers zodra zij zijn veroordeeld."

Relschoppers aanspreken

Het verbond bekijkt nu of het mogelijk is met meer verzekeraars tegelijkertijd de relschoppers te kunnen aanspreken. "Maar of dat kan, is afhankelijk van welke informatie we vanuit de politie of het OM ontvangen over de dader en over het bewijs met betrekking tot zijn of haar acties. Een strafrechtelijke veroordeling is daarbij ook echt wel nodig."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Steun vernielde Primera-zaak Den Bosch: 100.000 euro ingezameld

Het OM herkent zich niet in het door het verbond geschetste beeld. "Het OM krijgt regelmatig verzoeken van verzekeraars om informatie en vaak wordt die informatie ook verstrekt", vertelt een persvoorlichter. "Uiteraard moet wel per zaak bekeken worden of die verstrekking mogelijk is. Zo zal in het geval van een vernieling uit het strafdossier wel voldoende moeten blijken dat de verdachte de door de verzekeraar gestelde schade ook heeft aangericht."

Niet rendabel

Om de schade op de relschoppers te verhalen, speelt er nog iets: van een kale kip kun je niet plukken. Vaak hebben de jongeren die de schade veroorzaken niet veel geld op hun rekening staan, dus valt er voor de verzekeraars weinig te halen.

Iwanna de Jonge van Verbond van Verzekeraars: "Daarnaast is zo'n proces om de kosten te verhalen duur, dus voor individuele zaken is het voor een verzekeraar vaak niet rendabel zo'n procedure te starten, al gaan we het bij deze rellen zeker wel proberen."

'Schade kan alleen verhaald worden op individu'

Een groep aansprakelijk stellen is volgens de persvoorlichter bij het OM niet mogelijk. "In ons strafrecht moet het altijd gaan over strafbaar handelen van individuen. Die individuen kunnen in sommige gevallen wel voor de geleden schade, aangericht door de groep, aansprakelijk worden gesteld."

De schade wordt volgens het OM zo veel mogelijk verhaald op de daders of, als ze minderjarig zijn, op hun ouders. "Daarbij moet natuurlijk wel bewijsbaar zijn dat en welke schade zij hebben veroorzaakt."

Als er een strafzaak volgt kan een slachtoffer, bijvoorbeeld een ondernemer van wie de zaak is vernield, aangeven welke schade hij of zij heeft. "Als het om een eenvoudige strafzaak gaat, beslist de officier van justitie over de straf en over eventuele schadevergoeding. Als het om een ernstige zaak gaat, beslist de rechter. Daarnaast kan het OM bij de strafrechter als bijzondere voorwaarde eisen dat de verdachte bij veroordeling de schade voldoet."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore