Ga naar de inhoud
'Koop deze lekkere chips'

Reclames influencers aan banden: 'Iedereen doet nu maar wat'

Monica Geuze prijst Tanrevel aan in haar vlog. Beeld © Beeld YouTube-kanaal Monica Geuze

Van 'een heerlijke zak chips, die moet je echt kopen' tot 'dit is het leukste spel dat ik in tijden heb gespeeld'. Binnenkort horen dat soort teksten van vloggers tot de verleden tijd. Want producten aanprijzen in video's én daarvoor betaald worden; dat mag straks niet meer.

Hoewel de nieuwe regels op Europees niveau nog moeten worden vastgelegd, is de kans groot dat vloggers eronder vallen. Waar het op neerkomt: grote bedrijven betalen vloggers om hun producten te laten zien. Maar vloggers mogen kijkers niet meer aanmoedigen om een bepaald product te kopen en ze mogen een product niet overmatig veel aandacht geven. 

De nieuwe regels op een rij

  • Wie video's maakt op bijvoorbeeld YouTube een daar ook geld mee verdient, moet zich aanmelden bij de toezichter: het Commissariaat voor de Media. Die ziet toe of media, zoals tv- en radiozenders, zich houden aan de wet. Dat gaat nu ook dus gelden voor onlinekanalen, bijvoorbeeld van YouTubers.
  • De video's van YouTubers moeten duidelijk vermelden wanneer er sprake is van reclame, bijvoorbeeld wanneer ze in opdracht van een merk een video maken.
  • Wanneer ze betaald krijgen om een product te tonen, bijvoorbeeld het eten van een zakje chips, dan moet dat aan het begin en aan het einde van de boodschap worden gezegd.
  • Te allen tijde geldt: de maker mag niet aansporen tot kopen, huren of afnemen van de producten of diensten door het aan te prijzen.
  • Je mag een zakje chips dus wel laten zien, maar het aanprijzen - dat mag niet - als je er op de een of andere manier gratis aan bent gekomen of gesponsord hebt gekregen.

'Die lekkere trui'

Concreet betekent dat dat iemand zich wel mag laten betalen om een trui van de Zara te laten zien. Maar vijf keer vertellen hoe lekker die trui zit, dat wordt verboden. En vloggers moeten voor en na de boodschap expliciet vermelden dat ze reclame maken.

Dát er nu sluikreclame wordt gemaakt, moge duidelijk zijn. Vorige maand nog stelde de Reclame Code Commissie vast dat vlogger Monica Geuze de regels van de commissie overtrad door sluikreclame te maken voor een Zweedse zelfbruiner. 

'Belangrijk signaal'

Justine Pardoen van het Bureau Jeugd en Media noemt de nieuwe regelgeving een 'ongelooflijk belangrijk signaal'. "De industrie moet er blij mee zijn. Het wordt tijd dat er richtlijnen komen. Tot nu toe was het een soort wildwest. Begrijpelijk, want het is een nieuw veld."

Enorme
Lees ook:
Enorme stijging minderjarige influencers in Nederland: 'Gevaar voor ontwikkeling kind'

"Iedereen doet nu maar wat hij denkt dat goed is", legt Luuk Wessels uit, manager van influencers als MeisjeDjamila. "YouTube is ontploft, maar er zijn geen regels. Wij zijn blij dat er een kader komt."

En ook Niels Verhoeven, oprichter van managementbureau Socialreblz, sluit zich daarbij aan. "In alle gevallen wil je mensen niet misleiden. Mensen die er misbruik van maken, willen ze hard aanpakken. Dat is alleen maar goed."

Drang naar de winkel

Want sluikreclame bij kinderen, daar moet je écht alert op zijn, zegt Pardoen. Op tv is reclame goed herkenbaar als reclame. Het zit in een blok, en vaak zitten ouders naast kinderen op de bank. Online is dat niet zo, en is de beïnvloeding heel intensief, zegt ze.  

"Twee jaar geleden had ik een interview met 17-jarige meiden. Die gaven dan besmuikt toe dat ze wisten dat het reclame was. Toch voelden ze de aantrekkingskracht van de winkel waar ze net een vlogger zagen vertellen over bepaalde make-up. Dan ga je naar binnen, koop je het toch en weet je: ik ben ervoor gevallen."

Quenisha (4) verdient honderden euro's per foto op Instagram

03:05
Quenisha is één van de meest populaire influencers van ons land.

Dat sommige jongeren wéten dat het reclame is, betekent niet automatisch dat ze goede beslissingen kunnen nemen, zegt ze. "Het is een stap makkelijker om een keer 'nee' tegen iets te zeggen als een influencer zegt: luister, dit is betaalde informatie. Dat je weet: zij doet niet enthousiast omdat ze enthousiast is, maar vanwege sponsoring."

'Iedereen doet wat hij denkt dat goed is'

Wessels' influencer MeisjeDjamila maakt dat al duidelijk, vertelt hij. "Zij meldt het al als er een samenwerking is. Zinnen als 'je leven wordt beter als je dit koopt', worden sowieso bijna nooit gebruikt."

Grote YoutTubers willen volgens hem nooit misleiden. "Je hebt er geen baat bij om je kijkers voor te liegen want uiteindelijk komt dat uit. Dat is hetzelfde als iets niet willen verkopen waar je niet achter staat, want het is slecht voor je naam. Het gaat hier meer om influencers die nog niet zo groot zijn of mensen die het zwart doen."

In
Lees ook:
In zee met een influencer: gratis producten in ruil voor reclame

Transparantie

Verhoeven van Socialreblz is voorstander van duidelijke regelgeving en transparantie. "Regels gaan nu, net als bij radio en tv, online toegepast worden. Op televisie staat er bijvoorbeeld 'product placement' bij als ze in GTST is zak chips eten."

Wat er nu gaat gebeuren, is dat de vrijheid van influencers wordt ingeperkt om zelf te bepalen hoe ze duidelijk maken dat er sprake is van reclame, legt hij uit. "De een zegt het nu in een video, de ander in de beschrijving. Mensen denken soms nog dat het wel duidelijk zal zijn dat het om een samenwerking gaat. Dat is voor sommigen niet zo."

'Maak van mij een influencer'

02:10
Hoe word je een grote influencer? Er is nu een webshop waar je spullen en cursussen kunt kopen om beter te worden. Beginnend influencer Sacha timmert aan de weg en kan nog wel wat hulp gebruiken.

Voor de vloggers heeft het allemaal niet zo'n grote gevolgen, denkt Verhoeven. "Ik denk ook niet dat het heel anders is dan wat er nu gebeurt."

Handhaven

Vraag bij Wessels en Verhoeven is wel: wie gaat dit handhaven? Wessels: "Want wanneer is iets wervend? Wanneer ben je gewoon enthousiast over iets? Dat is ook een beetje een mening, of iemand een grens overgaat."

Het is hoe dan ook goed dat hierover nagedacht wordt, vindt Verhoeven. "Ik denk dat iedereen, ook de platformen zelf, zich aan het ontwikkelen is op het gebied van ethiek rond branded content. Waar ligt de grens? Je mag niet zomaar zeggen: dit is een heerlijk product, maar je mag het wel laten zien."

RTL Nieuws aanmelden nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.