Drama in Frankrijk

Docent maatschappijleer na onthoofding Frankrijk: 'Kan ook mij gebeuren'

20 oktober 2020 17:14
Geschrokken is Rob Molenkamp, maar hij gaat zijn lessen niet aanpassen.

Lesgeven kan je dood worden. De onthoofding van de Franse maatschappijleraar Samuel Paty schokt ook leraren in ons land, zoals leraar Rob Molenkamp uit Amersfoort. "Natuurlijk ben je geschokt en kom je tot het besef dat dit ook mij kan overkomen. Maar ik ga absoluut mijn lessen niet aanpassen en maak mij ook geen zorgen."

Rob Molenkamp geeft al 25 jaar maatschappijleer op het Vathorst College in Amersfoort. Hij hoorde vrijdag op het tv-nieuws van de moordaanslag van zijn Franse collega. "Vreselijk dit. Daar zijn geen woorden voor. Mijn vrouw zei: jij doet hetzelfde werk. Ook ik laat cartoons zien in mijn klassen en films als Fitna. Ja, dit zou mij ook kunnen overkomen. Al ben ik daar niet bang voor. Ik geloof in onze vrije samenleving."

Begrip voor Bataclan

Bij het vak maatschappijleer leren leerlingen over verschillende thema's, zoals de rechtsstaat, democratie en de pluriforme samenleving. Patrick Woudstra geeft al 20 jaar burgerschap op een mbo-school en heeft dus ook een aantal aanslagen moeten behandelen in zijn lessen: Charlie Hebdo in 2015, het Parijse Bataclan in 2015 en in Utrecht in 2019.

"Ik vind het spanningsveld rondom de vrijheid van meningsuiting een machtig interessant onderwerp", zegt Woudstra. "Leerlingen stellen er kritische, diepgaande vragen over. Om over dergelijke onderwerpen te kunnen spreken is het wel van belang dat je je er als docent in verdiept."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Onthoofde leraar krijgt postuum hoogste Franse onderscheiding

Tijdens Bataclan had hij leerlingen in de klas die begrip hadden voor de aanslag. "Toen heb ik ze dat fragment laten zien van de twee Nederlandse overlevenden die bij Humberto Tan zaten. Die jongens werden stil en beseften waar ze grappen over zaten te maken. Ik blijf ze dus confronteren en probeer ze bewust te maken van wat ze zeggen. Die discussie ga ik niet uit de weg."

"Als iemand iets zegt wat niet klopt, ga ik het gesprek aan in plaats van in een kramp te schieten omdat diegene misschien gekwetst kan worden. Want als we onderwerpen gaan vermijden, lossen we niets op. Natuurlijk doe ik dat wel altijd op een respectvolle manier."

Samuel Paty Samuel Paty

Blijf doorgaan met de les

Hessel Nieuwelink, lector Burgerschapsonderwijs aan de Hogeschool van Amsterdam, snapt die schok onder leraren. "Als je ziet hoe deze Franse leraar zijn lessen aanpakte, dan was dat heel degelijk. Leraren in ons land zullen zich met hem identificeren."

Maar Nieuwelink relativeert de consequenties die het voor het onderwijs in Nederland heeft: "Wat we weten uit studies en situaties is dat veruit de meeste docenten dit soort thema's zonder problemen behandelen. Of het nu over de Holocaust gaat of ingewikkelde kwesties rondom seksualiteit of aanslagen, leraren weten heel goed wat ze doen. Het kan ingewikkeld zijn, maar dreiging van jihadisme en extremisme in het onderwijs zijn echt uitzonderingen."

Massale demonstraties na de dood van de leraar. Massale demonstraties na de dood van de leraar.

De vrijheid van meningsuiting is volgens maatschappijleerdocent Molenkamp een centraal thema en daarbij moet je 'het beestje bij de naam noemen'. "Als je wilt praten over de rol van radicalisering of de invloed van Wilders, dan moet je leerlingen meenemen in de geschiedenis van waarom dingen gebeuren en ze uitleggen hoe de discussie plaatsvond. Dus ja: ik laat de film Fitna zien en de standpunten van Geert Wilders horen om dat te snappen. En ik laat cartoons van Mohammed of Donald Trump zien of afbeeldingen van Joden die als ratten werden afgebeeld." Ook over de onthoofding in Frankrijk zal hij zijn leerlingen gaan vertellen.

Het is volgens Molenkamp belangrijk om goed aan te voelen wat voor leerlingen in de klas zitten en hoe de sfeer is. Zelf heeft hij nooit te maken gehad met fysieke bedreigingen. "Ik heb in het verleden wel gemerkt dat onderwerpen als homoseksualiteit lastig liggen bij moslimleerlingen of leerlingen met een streng gereformeerde achtergrond. Dan gaat het er soms heftig aan toe in de klas. Maar discussie is goed."

Kennis van leraren

Volgens onderzoeker Hessel Nieuwelink moet in de klas in principe alles gezegd kunnen worden. Maar daarbij komt wel expertise van de docent om de hoek kijken.

"Het behandelen van confronterende thema's vergt veel kennis. Leerlingen zeggen soms dingen die kwetsend kunnen zijn of zeer bezijden de waarheid. Het is aan de docent om de orde te bewaren, erop te staan dat het niet uit de hand loopt en om een feitelijk kader te garanderen. Het behandelen van zulke thema's vergt veel kennis, gespreksvaardigheden en didactische vaardigheden van de docent. Ze moeten goed beslagen ten ijs komen."

Joden en Wilders

Docent burgerschap Woudstra wil leerlingen nooit zijn mening opleggen. "Het gaat om bewustwording. Een meisje uit mijn klas zei dat ze een hekel aan joden had. En een jongen had een hekel aan Wilders. Dan vraag ik: oké, waarom? Dat wisten ze niet. Toen zijn we het daarover gaan hebben. Op een gegeven moment beseffen leerlingen wel dat ze aan het papegaaien zijn en mensen uit hun omgeving napraten. Zodra dat kwartje valt, kun je verder: hoe zit het nou echt? Maar als je dat negeert en niet aan durft te pakken, dan blijft het etteren."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Vader van scholier adviseerde Franse leraar te onthoofden'

De onthoofding van de 47-jarige Samuel Paty

Samuel Paty, een leerkracht op een middelbare school in een voorstad van Parijs, werd afgelopen week om het leven gebracht. Dat gebeurde nadat hij cartoons van profeet Mohammed had laten zien tijdens een les over vrijheid van meningsuiting.

De dader is een 18-jarige Tsjetsjeen, geboren in de Russische hoofdstad Moskou. Hij was gewapend met een mes en een luchtdrukgeweer. Hij werd niet lang na de moordaanslag doodgeschoten door Franse politieagenten.  Volgens de Franse minister van Binnenlandse Zaken hadden de vader van een schoolmeisje en een bekende islamistische militant de dader aangezet tot de moordaanslag op Paty. "Ze hebben blijkbaar een fatwa tegen de leraar gelanceerd."

Leerlingen toleranter

Leraar Molenkamp weet zeker dat er na de herfstvakantie gesproken gaat worden op zijn school over de gebeurtenissen in Frankrijk. Maar één ding staat vast: hij is niet van plan zijn lessen aan te passen. "Dit is mijn vak. Het is mijn professie om leerlingen te leren over radicalisering en polarisering. Het heeft zin en het is functioneel. En ik blijf het doen zoals ik het al jaren doe."

Hij ziet overigens in die 25 jaar lesgeven een mooie ontwikkeling: "Leerlingen zijn een stuk toleranter geworden. Ze zijn opener geworden en bereid om andere meningen te accepteren."

Dagelijkse update nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore