Wie wist wat

Van vakantie naar rampweekend: probeerde Rutte de koning nog te stoppen?

18 oktober 2020 21:27 Aangepast: 18 oktober 2020 22:44
Rutte vanmiddag nadat hij enige opheldering heeft gegeven. Beeld © ANP

De koning is inmiddels weer thuis, maar daarmee zijn vragen over zijn in het water gevallen vakantie in Griekenland niet verdwenen. Wanneer werd Rutte geïnformeerd? Waarom zei vice-premier De Jonge dat hij van niets wist? Achter de schermen wordt gesproken over een 'puinzooi', zo blijkt uit gesprekken van de politieke redactie van RTL Nieuws met bronnen.

De voorgenomen herfstvakantietrip van de koning zorgde voor veel maatschappelijke ophef en viel ook niet goed in de Tweede Kamer. Van links tot rechts werd het onverstandig genoemd dat de koning vakantie ging vieren in Griekenland, terwijl de bevolking eerder in de week werd opgeroepen zoveel mogelijk thuis te blijven in verband met het indammen van de corona-uitbraak.

Vrijdagavond liet koning Willem-Alexander via de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) weten dat hij zijn vakantie naar Griekenland zou afbreken, nadat ophef was ontstaan over deze reis. Rutte schrijft vanochtend in een brief aan de Kamer dat hij van te voren is geïnformeerd door de koning. "Hierbij heb ik een verkeerde inschatting gemaakt", liet hij daarbij weten.

Rutte is verantwoordelijk

De premier is verantwoordelijk voor de koning en legt daarom deze verantwoording af. De koning geeft zelf geen uitleg, zo is vastgesteld. De relatie tussen de koning en de premier is een van de grote geheimen in Den Haag. Over de wekelijkse gesprekken tussen koning en premier komt bijvoorbeeld nooit iets naar buiten.

Een reis van de koning naar Griekenland wordt niet zomaar gepland. Er gaan weken voorbereiding aan vooraf, vanwege de beveiliging en de beschikbaarheid van het regeringsvliegtuig. Volgens een bron in Den Haag kregen vorige week ook alle ministeries te horen dat de koning tijdens de herfstvakantie niet aanwezig zou zijn.

Hoeveel mensen precies wisten dat hij naar Griekenland zou gaan, is niet duidelijk. In principe hoeft de koning premier Rutte ook niet expliciet om toestemming te vragen als hij een privé-activiteit wil ondernemen, zoals een bezoek aan zijn tweede huis of zijn zeilschip. Wel moet de Koning de premier laten weten waar hij is, want de premier is politiek verantwoordelijk.

Waren er twijfels?

Wanneer werd premier Rutte over de reis geïnformeerd? En twijfelde niemand in de omgeving van de koning nadat heel Nederland het advies kreeg om thuis te blijven? Veel blijft in nevelen gehuld, vanwege die ministeriele verantwoordelijkheid.

Rutte schrijft vandaag in een brief aan de Kamer dat hij van te voren wél is geïnformeerd door de koning. "Hierbij heb ik een verkeerde inschatting gemaakt", laat hij daarbij weten. Wanneer de premier door de koning is geïnformeerd en wat die precies heeft verteld, blijft echter onduidelijk.

Een opvallend moment is de persconferentie van vice-premier Hugo de Jonge op vrijdagmiddag (die Rutte vanwege de EU-top verving).

Op vragen van De Telegraaf over de vakantie van de koning antwoordt De Jonge: 'Dat is mij niet bekend', zoals in de video hieronder te zien is. De plaatsvervangend directeur-generaal van de Rijksvoorlichtingsdienst, tevens de woordvoerder van de koning, leidt de persconferentie en herhaalt het antwoord van De Jonge.

Eerder die vrijdagmiddag komen er tweets van de goed ingevoerd luchtvaartjournalist Menno Swart: het regeringsvliegtuig staat klaar om te vertrekken. Premier Rutte is op dat moment bij een EU-top in Brussel en zit middenin de Brusselse hectiek. Vice-premier Hugo de Jonge is druk met de ministerraad en bereidt zich voor op veel vragen over corona na afloop.

Rutte was niet op de hoogte van de exacte vliegtijden van de koning, zo valt te horen. In de voorbereiding van de persconferentie in Den Haag worden de eerste berichten op Twitter gesignaleerd en men probeert uit te zoeken of de koning echt vertrokken is.

Contact met de koning heeft dan al geen zin meer. Het vliegtuig is al om 14:05 uur opgestegen en dus is het te laat om de reis nog tegen te houden. Maar duidelijkheid komt daarover niet.

Niet te pakken gekregen

Of Rutte de koning nog heeft gesproken voor vertrek, wil niemand bevestigen. Wie de gang van zaken op een rijtje zet, kan concluderen dat Rutte de koning niet te pakken heeft gekregen, want anders was het toestel nooit opgestegen.

Het antwoord van De Jonge ('Het is mij niet bekend') is te ontwijkend, blijkt nu. Het juiste antwoord had moeten zijn: 'We hebben de berichten gezien en zijn ermee bezig'.

Rutte schrijft in de Kamerbrief dat De Jonge tijdens de persconferentie van vrijdagmiddag niet op de hoogte was van de voorgenomen vakantie, toen de minister ernaar werd gevraagd door journalisten. "Ik had hem hierover tevoren, conform de bij dit onderwerp gebruikelijke werkwijze, niet geïnformeerd", schrijft Rutte. Volgens Rutte geeft De Jonge dat antwoord omdat dan nog niet duidelijk is of de reis zou doorgaan of niet.

De topambtenaar van de RVD kan de uitspraken van De Jonge slechts herhalen. Op dat moment is nog geen opheldering over de koning. En elk ander antwoord zou de vice-premier voor schut zetten. Een onmogelijke spagaat voor een woordvoerder bij een persconferentie.

Twijfels aan de premier

Achter de schermen valt bij regeringspartijen te horen dat er wordt getwijfeld aan de premier: is Rutte wel scherp genoeg op de koning? Ter verdediging van Rutte: in Den Haag valt ook te horen dat de koning zich bij eerdere kwesties in het verleden soms zeer koppig kan opstellen.                                                                                        

In het kabinet zijn andere ministers heel verbaasd over hoe dit is gegaan. "Het wordt omschreven als een echte puinzooi, en dan is het woord 'puinzooi' nog een nette versie", zegt politiek verslaggever Fons Lambie. "Dit is een rampweekend, voor de koning en voor de top van het kabinet."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook de column van Jos Heijmans:

De Oranjes zijn weer een levensles rijker

RTL Nieuws

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore