Anderhalve meter!

Voel jij je ook ongemakkelijk bij deze foto? 'Nieuwe situatie went snel'

18 oktober 2020 12:07 Aangepast: 20 oktober 2020 17:30
In augustus 2019 stond het festivalterrein van Lowlands bomvol, en niemand keek daarvan op. Beeld © Marcel Krijgsman

Met zijn allen dicht op elkaar tijdens een festival, volle terrassen of vrienden die elkaar knuffelen en zoenen. De een kan niet wachten tot het zover is, de ander kan bij het zien van dit soort beelden met moeite een schrikreactie onderdrukken.

Het is opvallend hoe snel veel van ons zijn gewend aan 'het nieuwe normaal'. Zien we een tv-programma dat voor maart werd opgenomen, dan moeten we juist wennen aan hoe dicht mensen op elkaar staan. Hetzelfde met foto's van bijvoorbeeld een jaar geleden. Hoe komt dat? En hoe zal dat gaan als de dreiging van het coronavirus voorbij is?

Verkeersbord

"Mensen passen zich redelijk snel aan, ook al denken ze van niet", zegt psycholoog Jeffrey Wijnberg. "Als je een paar maanden in een situatie zit, dan is het al bijna alsof je niet beter weet."

In januari vonden we het hooguit nog 'wat druk' als we volle winkelstraten zagen. In januari vonden we het hooguit nog 'wat druk' als we volle winkelstraten zagen.

Wijnberg vergelijkt het met een situatie in het verkeer. "Als je een route een paar keer hebt gereden, dan weet je dat er bepaalde straten zijn waar je niet in mag en neem je automatisch de goede route. Als het verkeersbord wordt weggehaald en je mag die straat wel weer in, dan voelt dat eerst vreemd, alsof je toch tegen de richting in gaat, maar na een tijdje wordt dat ook weer heel normaal."

'Omdat het kan'

Volgens Wijnberg werkt het menselijk brein heel simpel: als het kan, dan doen we het. "Dat is een heel raar principe, maar zo makkelijk is het. Voormalig president Bill Clinton zei het zelfs ooit toen hem gevraagd werd waarom hij was vreemdgegaan met Monica Lewinsky: 'Ik deed het omdat het kon'."

Ook Danny de Vries, antropoloog aan de Universiteit van Amsterdam, denkt dat mensen na de coronacrisis vrij snel weer zullen terugvallen in hun oude gedrag. "Samenzijn, ook lichamelijk, is zo fundamenteel aan mens-zijn. We zullen ons de eerste tijd misschien iets meer bewust zijn van het feit dat we bij elkaar kunnen zitten en misschien zullen we dan nog iets meer afstand houden dan we voor de crisis deden, maar dat zal vrij snel weer teruggaan naar normaal."

Een carnavalsoptocht in Breda in februari van dit jaar. Een carnavalsoptocht in Breda in februari van dit jaar.

Nieuwe ziekte

Maar De Vries denkt ook dat we dan sneller terug kunnen gaan naar de huidige situatie. "Als er bijvoorbeeld een nieuwe virale ziekte komt, en die kans wordt steeds groter naarmate er meer interactie komt tussen mensen en dieren door bijvoorbeeld ontbossing, dan zullen we sneller opnieuw meer afstand houden."

"En ik vind het interessant om te zien hoe mensen zich gaan gedragen tijdens een volgend heftig griepseizoen, zoals we een paar jaar geleden hadden. Ik denk dat we dan ook makkelijker meer afstand houden. Er zijn nu allemaal systemen opgezet die de kans op verspreiding van een virus verkleinen, zoals thuiswerken en afstand houden. Nu we die kennen, is het makkelijker om daarop terug te vallen."

Moord op Pim Fortuyn

Volgens De Vries kunnen we de coronatijd in zekere zin vergelijken met grote gebeurtenissen uit het verleden, zoals de moord op Pim Fortuyn en de aanslagen van 9/11. "Door zo'n gebeurtenis ga je anders naar jezelf en je eigen gedrag in de maatschappij kijken. Na de moord op Pim Fortuyn ging het over de vrijheid van meningsuiting: kan ik nog wel zeggen wat ik altijd zei? Na 9/11 kwamen er bijvoorbeeld op vliegvelden antiterrorismemaatregelen, zoals het beperken van vloeistoffen in de handbagage."

Volle terrassen in Utrecht in oktober 2019. Volle terrassen in Utrecht in oktober 2019.

Dat we nu anders naar mensenmassa's kijken, is daarmee vergelijkbaar: we zijn geconfronteerd met een risico van ons gedrag waarvan we ons eerst niet zo bewust waren. Doordat we gewend zijn om dicht bij elkaar te zijn en handen en knuffels te geven, kan het virus zich verspreiden.

Verschillende persoonlijkheden

Hoe kun je dan verklaren dat de ene groep daar wel last heeft, en de andere bijvoorbeeld zonder zichtbare twijfel hossend in een Haags café staat? Volgens De Vries zijn daar meerdere oorzaken voor. "Allereerst is er natuurlijk je persoonlijkheid. Sommige mensen zijn risicomijdender dan anderen. Daarnaast speelt je leeftijd denk ik een rol, jonge mensen voelen zich sneller onsterfelijk."

"En ik denk dat ook het discours dat je om je heen hoort belangrijk is. Zit je in een bubbel waarin steeds weer wordt gezegd dat het maar een griepje is, het allemaal wel meevalt en alleen oudere mensen er dood aan gaan? Of hoor en lees je verhalen over de 20 procent die besmet waren en daar concentratieproblemen, vermoeidheid of andere problemen aan heeft overgehouden?"

Feest naast Tweede Kamer, coronaregels genegeerd

Vlak voordat de strengere maatregelen werden ingevoerd, namen bezoekers van een Haags café het er nog even goed van.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore