Grenzen opzoeken

Waarom mensen het moeilijk vinden de coronaregels te volgen

15 oktober 2020 10:13 Aangepast: 15 oktober 2020 10:52
Drukte in het centrum van Eindhoven deze week. Beeld © ANP

De boodschap van de nieuwe coronamaatregelen is duidelijk: verminder je sociale contacten en reisbewegingen. Wordt het dan nu rustiger op straat? "Dat mensen de grenzen opzoeken van wat er nog wél kan, is niet zo gek", zegt gedragswetenschapper Frenk van Harreveld.

De afgelopen weken was het volgens premier Mark Rutte te druk op straat en in winkels, zo zei hij dinsdagavond tijdens de persconferentie. Al eerder, op 28 september, deed de premier een oproep om reisbewegingen te beperken, niet te gaan funshoppen of met het hele gezin naar de Albert Heijn te gaan. Maar daar werd niet veel gehoor aan gegeven.

Abstract

Volgens Van Harreveld, hoogleraar sociale cognitie en gedragsbeïnvloeding aan de Universiteit van Amsterdam, spelen twee dingen een rol bij de vraag waarom niet iedereen de coronaregels en -adviezen goed naleeft. Ten eerste is er een conflict tussen korte termijn-doelen en dingen die verder weg en dus abstracter zijn, vertelt hij tegen RTL Nieuws.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nieuwe maatregelen: horeca weer dicht, koopavonden korter, mondkapje komt er

"We vinden het allemaal belangrijk om het virus in bedwang te houden, maar het is wat abstract. Je kunt het virus niet zien en misschien volg je de regels niet eens voor jezelf, maar voor mensen in je omgeving. Ondertussen heb je ook korte termijn-doelen, zoals boodschappen doen en naar je werk gaan. Die doelen winnen het dan vaak."

Ten tweede is het volgen van de regels een sociaal dilemma, zoals bijvoorbeeld belasting betalen dat ook is. "Als iedereen dat doet, is het iets goeds, omdat we er allemaal profijt van hebben. Maar voor mij als individu is het eigenlijk beter om het niet te doen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor alles rondom duurzaamheid. Als iedereen minder gaat vliegen is dat beter, maar zelf wil je eigenlijk niet minder vliegen."

Grenzen opzoeken

Dat mensen de grenzen opzoeken van wat er nog wél kan, vindt de gedragswetenschapper niet zo gek. "Dingen als een blokjesverjaardagen snap ik wel. Ik denk ook dat mensen oprecht dachten dat het geen kwaad kon als je familieleden en vrienden dan maar in verschillende rondes op je verjaardag liet komen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Als ook deze maatregelen niet werken, wacht ons een lockdown

Dat mensen gisteren nog snel een hapje gingen eten in een restaurant of een biertje dronken in de kroeg, vindt hij ook niet heel raar. "Dan hadden ze maatregelen maar meteen moeten laten ingaan. Het is niet gek dat mensen hun leven zo inrichten om het nog zo comfortabel mogelijk te maken."

Toch geeft het volgens hem ook aan dat de overheid moet werken aan het afgeven van een gevoel van urgentie. Want juist daar gaat nu mis, zegt hij. "Mensen voelen de urgentie en zien de gevolgen niet."

Campagne

Maar hoe geef je mensen dan wel dat gevoel van urgentie? Volgens de gedragspsycholoog zou dat onder meer kunnen met een campagne. "Daarmee maak je het virus minder abstract. Net zoals bij campagnes over het stoppen met roken of veilig vrijen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Supermarkten worstelen met alcoholverbod: 'Niet te handhaven'

De beste campagne zou er eentje zijn met een persoonlijk verhaal, zegt hij. "Bijvoorbeeld iemand die vertelt dat zijn oma op de intensive care ligt, omdat hij het niet zo nauw nam met de coronaregels. Zelf had ik een jong persoon in mijn omgeving die heel erg ziek werd. Dat had op mij veel effect."

Dat er binnenkort hoogstwaarschijnlijk een mondkapjesplicht komt, vindt Van Harreveld een goed idee. "Veel mensen zullen eerder een regel volgen dan een advies. Daarbij leiden we af wat normaal is uit wat anderen doen. Als iedereen gaat hamsteren, doe jij het ook. Als de meeste mensen door de regels een mondkapje gaan dragen, doe jij het daarom zelf ook sneller. Dan verandert de norm en zijn mensen zonder mondkapje straks de paria."

Eigen verantwoordelijkheid

Op het moment dat je mensen vrijheid geeft en het op eigen verantwoordelijkheid laat aankomen, dan maken mensen daar gebruik van, zegt Van Harreveld. "Daarom vind ik het goed dat we nu duidelijke regels hebben en dat er minder nadruk ligt op de eigen verantwoordelijkheid."

Maar ook in de boodschap 'beperk je contacten en reisbeweging' zit volgens hem ruimte voor interpretatie. "De grote vraag is wat mensen nu met die ruimte gaan doen."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore