Human Rights Watch

Groeiend aantal landen wil verbod op killer robots: 'Onethisch en onacceptabel'

10 augustus 2020 15:19 Aangepast: 12 augustus 2020 09:44
De aftrap van de Campaign to Stop Killer Robots in 2019 in Londen. Beeld © AFP

Een groeiend aantal landen wil killer robots aan banden leggen en zelfs verbieden. Dat staat in een vandaag verschenen rapport van Human Rights Watch (HRW). Daarin staat een overzicht van 97 landen en hoe die met zelfstandige wapensystemen omgaan willen gaan in de toekomst.

Mary Wareham houdt zich binnen HRW bezig met de inzet van wapens en leidt de Campaign to Stop Killer Robots. Zij zegt dat het wegnemen van menselijke controle bij de inzet van geweld door veel landen wordt gezien als een 'enorme bedreiging voor de mensheid'.

'Onacceptabel'

Volgens Wareham is de enige effectieve manier om met die dreiging om te gaan een internationaal verdrag met een verbod. "Dat zijn we ethisch, juridisch en moreel verplicht. Dit soort wapensystemen zijn onacceptabel."

In 2017 rapporteerde The Bureau of Investigative Journalism bijvoorbeeld dat tijdens de regeerperiode van de Amerikaanse president Obama tussen de 384 en 807 burgerdoden vielen bij drone-aanvallen in alleen al Pakistan, Somalië en Jemen.

Wat zijn killer robots?

De naam killer robots wordt doorgaans gebruikt voor wapensystemen die onbemand of zelfs zonder tussenkomst van een mens handelen. In het laatste geval worden ze aangestuurd door algoritmes die het doel van de aanval uitkiezen.

Dat klinkt als iets uit een film, maar de laatste jaren zetten landen als de Verenigde Staten, Israel, China, Rusland en Zuid-Korea met regelmaat bijvoorbeeld zelfstandig vliegende en bewapende drones in.

Het gebruik van dit soort wapens gaat terug tot de Tweede Wereldoorlog. Zowel het Duitse als Russische leger zette toen op afstand bestuurbare mijnen en tanks in. De Duitse variant zat bijvoorbeeld nog vast aan een honderden meters lange kabel, maar deze technieken hielpen na de oorlog met de ontwikkeling van systemen die zelfstandiger functioneerden.

Een op afstand bestuurbare Duitse mijn in Rusland, april 1994. Bron: Bundesarchiv
Een op afstand bestuurbare Duitse mijn in Rusland, april 1994. Bron: Bundesarchiv

De inzet van vliegende drones kwam in 1973 op gang toen Israël er een van Amerikaanse makelij inzette tegen Egypte. De VS gebruikt sinds de eerste Golfoorlog in 1991 dergelijke onbemande toestellen. Naar schatting kost de inzet van militaire drones elk jaar het leven van duizenden mensen.

Door de technologische vooruitgang van de laatste jaren opereren veel onbemande drones nu ook volledig zonder tussenkomst van menselijke waarneming of handelen. Iets waar mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch een verbod op willen.

Eind vorig jaar bestelde Nederland vier MQ-9 Reaper-drones. Het is mogelijk om deze te bewapenen, maar dat was op het moment van aanschaf niet de bedoeling volgens Defensie. Als de drones naar verwachting eind dit jaar zijn opgeleverd worden de onbemande toestellen ingezet voor het vergaren van inlichtingen tijdens missies in het buitenland of bij rampen. Voor de inzet en besturing is team mensen op de grond nodig. 

Human Rights Watch roept op om 'de mensheid te beschermen voor deze gevaarlijke ontwikkeling' door 'volledig autonome wapens te verbieden'. Daarvoor geeft de mensenrechtenorganisatie twee pijlers:

  • Werk samen met andere bezorgde landen om zo snelle onderhandelingen te starten voor een nieuw internationaal verdrag om menselijke controle bij de inzet van geweld te behouden, en wapensystemen te verbieden waar dat bij ontbreekt
  • Maak nationale wet- en regelgeving die het behoud van menselijke controle waarborgt bij het inzetten van geweld en verbiedt de ontwikkeling, productie en het gebruik van volledig autonome wapens

Clusterbommen

In het verleden zijn met vergelijkbare internationale verdragen en wetten verschillende soorten oorlogstuig verboden. Bijvoorbeeld in 2008, toen tijdens de Convention on Cluster Munitions in het Ierse Dublin werd besloten tot het verbieden van clusterbommen. Het verdrag werd door meer dan 100 landen ondertekend, waaronder Nederland.

Frank Slijper van het Nederlandse Pax Voor Vrede zegt tegen RTL Nieuws dat het rapport van HRW hoop biedt. "Je ziet langzaam dat de geest rijp wordt voor gesprekken in de richting van juridisch bindende normen."

"Iedereen is het er over eens dat het ongewenst is dat er straks machines op basis van algoritmes doelen uitzoeken en mensen doden", zegt Slijper. "Dat is een toekomst die niemand als wenselijk ziet."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Delftse onderzoekers vrezen 'killer robots': 'Het is het wilde westen'

In 2019 nam de Tweede Kamer een motie van Sven Koopmans (VVD) aan voor de 'beheersing van de productie, plaatsing, verspreiding en inzet van nieuwe potentiële massavernietigingswapens'. Van alle partijen stemde alleen Forum voor Democratie tegen.

Eigen initiatieven Nederland

Koopmans zegt tegen RTL Nieuws: "De Kamerbrede steun voor mijn motie was een belangrijk signaal aan de regering, namelijk dat Nederland niet alleen moet meepraten." Volgens Koopmans moet ons land ook eigen initiatieven nemen voor de regulering van nieuwe wapens zoals dodelijke robotica met kunstmatige intelligentie.

Het Kamerlid wijst op een aantal gevaren van dergelijke autonome wapens en dat de motie van vorig jaar ook vraagt om te werken aan onze eigen bescherming tegen dergelijke wapens. "Anders dan kernwapens kunnen ze heel goedkoop kunnen zijn", legt Koopmans uit. "En waar je met landen nog afspraken kunnen worden gemaakt en men elkaar kan afschrikken, geldt dat niet voor terroristen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Drone met bom aangetroffen bij Mexicaans kartel

In het rapport van Human Rights Watch staat ons land op de lijst van zo'n 100 landen die de afgelopen jaren interesse hebben getoond in het verbieden van killer robots. Sinds 2013 is onze regering daar met andere landen over in gesprek. Volgens Koopmans zijn er 'grote, moeilijke vragen waar Nederland en de wereld zich op moet richten'. "Als een volautomatische aanval niet mag, mag een volautomatische verdediging wel? Waar ligt de grens tussen aanval en verdediging? En hoe voorkomen we dat  private partijen volautomatische gevechtsrobots kunnen inzetten, als de techniek vrij te verkrijgen is?"

Minister Blok zou hierover spreken bij een bijeenkomst van de NAVO afgelopen juni, maar die is door corona tot nader order uitgesteld. Koopmans zegt dat het kabinet ondertussen werkt aan een overleg met experts om toch binnen afzienbare tijd voortgang te maken met concrete voorstellen. "Ik dring aan tot spoed, omdat onze veiligheid in het geding is."

VS, Rusland en China

De afgelopen jaren hebben de Verenigde Staten, Rusland en China met verschillende redenen hernieuwde internationale wetgeving voor wapens die menselijke tussenkomst handelen tegengehouden. Vorig jaar noemden de VS en Rusland het nog 'te vroeg' voor een dergelijk verdrag. China wilde wel de inzet verbieden, maar niet de ontwikkeling of verkoop.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Tweede Kamer wil weten of bewapende drones nodig zijn

Wereldwijd zijn er nu 30 landen die totaalverbod op 'killer robots' willen. Dat zijn bijvoorbeeld Oostenrijk, Colombia, Egypte, Palestina, Mexico, Pakistan en Zimbabwe. Nederland staat niet tussen deze landen. Koopmans legt uit waarom: "Een totaalverbod van automatische wapens is niet haalbaar, ten eerste omdat veel belangrijke landen zoals de VS, China en Rusland het nooit zullen accepteren. En ten tweede omdat we automatische technologie nodig zullen hebben om onszelf te verdedigen en onze vijanden af te schrikken."

Geest uit de fles

Hij heeft wel hoop dat de 'meest verschrikkelijke automatische wapens' verboden worden. "Maar we moeten altijd rekening houden met bijvoorbeeld terroristen die zich van een verbod niets aantrekken. Daarom is het belangrijk in te zetten op strenge, realistische regels waar zoveel mogelijk staten aan mee willen doen. Dan kunnen we de verspreiding beperken."

Pax Voor Vrede vindt dat de Nederlandse regering 'niet ver genoeg gaat als het puntje bij paaltje komt', zegt Frank Slijper. Hij hoopt en verwacht dat de regering overstag gaat als meer landen zich achter een verbod scharen, zoals dat ook op het laatste moment bij het verbod op clusterbommen ging. Slijper voegt daar wel een waarschuwing aan toe: "Wees er vroeg bij en kom niet pas in actie als de geest al uit de fles is. Hoe verder zo'n wapenwedloop gaat, hoe moeilijker het is die af te remmen."

Mensenlevens

Door de coronapandemie is de VN-top over de wapensystemen voorlopig uitgesteld. Deze zou vandaag van start gaan. Voor HRW is dat geen reden om stil te blijven zitten en Wareham put juist hoop uit de groeiende groep landen die de killer robots aan willen pakken. "Veel regeringen delen onze zorg over machines die een einde maken aan mensenlevens. Die vraag naar menselijke controle biedt een basis voor gezamenlijke actie."

Mooie toepassing van een drone: tegen malaria

Een drone gebruiken om mensenlevens te redden tegen malaria in Tanzania. Met deze Nederlandse technologie zou het moeten kunnen.
Dagelijkse update nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore