'Periode van diepe rouw'

De ouders van Carla werden vergast: 'Denk vanavond even aan Ellen en Benjamin'

04 mei 2020 15:26 Aangepast: 06 mei 2020 16:53
Beeld © Privéfoto

Carla was drie maanden oud toen haar ouders in de Tweede Wereldoorlog werden vermoord in vernietigingskamp Sobibor. Jarenlang bracht ze de dodenherdenking huilend in bed door. Maar vanavond niet. Vanavond herdenkt ze 'vol liefde' haar ouders, die nooit ouders mochten zijn.

Al die tijd kon Carla van Dokkum (77) het niet aanhoren. De trompet die de taptoe speelt en over de Dam schalt. De speeches over oorlog, over vrijheid, over waarom we herdenken. Zelfs de twee minuten stilte kon ze niet aan.

"Ik vond 4 mei altijd een afschuwelijke dag, ik lag eigenlijk altijd om 20.00 uur 's avonds in bed. Gordijnen dicht, tv uit. Ik wilde er niets te maken hebben."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Dit is waarom de taptoe wordt gespeeld bij de dodenherdenking

Voor de oorzaak moeten we terug naar 1943. Carla is een baby'tje van drie maanden en heeft een Joodse vader en moeder. Het jonge gezin woont in een huis aan de Plantage Parklaan in Amsterdam, vlak bij dierentuin Artis. Tot er in een razzia in de straat is.  

Wanhoop

Carla's moeder haast zich in al haar wanhoop naar de buren en geeft haar dochtertje aan de buurvrouw. Dat hadden ze van tevoren afgesproken. Carla's ouders verstoppen zich in hun kelder, maar worden gevonden en opgepakt. In vernietigingskamp Sobibor zijn ze vergast. 

"Ik heb mijn ouders nooit gekend", zegt Carla nu. "Ik ben opgegroeid in een pleeggezin, maar mijn pleegmoeder was een dominante vrouw. Niet heel liefdevol."

Benjamin Ruben de Swarte en Ellen Sanders Benjamin Ruben de Swarte en Ellen Sanders

"Pas toen ik 12 was, kreeg ik te horen wat mijn achtergrond was. Ik kwam thuis met een vriendje. Hij bleek uit een bekende nazi-familie te komen, Rost van Tonningen was zijn vader."

Meinoud Marinus Rost van Tonningen, zijn volledige naam, was een bekende NSB'er die veel samenwerkte met de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

"Toen mijn mijn pleegmoeder mij met dat vriendje zag, werd ze woedend. Ze riep: 'Nu mag je het weten ook! Zijn vader heeft jouw ouders vermoord!' Ik ben huilend naar mijn kamer gerend. Snapte er geen hout van."

Alleen maar ellende

En heel lang heeft ze er 'geen hout' van begrepen. Wilde ze ook niet, trouwens. "Nee joh. Ik wilde niets weten over mijn ouders, het jodendom en de oorlog. Het had me allemaal alleen maar ellende gebracht."

Even is ze stil. Dan zegt ze: "Het klinkt misschien hard, maar ik kon het gewoon niet. Eraan denken. Ik stopte alles weg. Heel ver weg. Sowieso zaten we in de jaren vijftig en zestig in de wederopbouw. Over de oorlog praten, dat dééd je gewoon niet."

Diepe doofpot

Ook met haar eerste man en haar twee dochters en zoon sprak ze niet over wat er is gebeurd. Ze sprak altijd openlijk over 'van alles', van seks tot rijkdom tot politiek tot financiën, maar de doofpot over de oorlog was diep. 

"Zelfs toen ik zelf moeder werd, heb ik nauwelijks aan mijn eigen moeder gedacht. Hoe dat moet zijn geweest, om zo'n klein mensje van je eigen vlees en bloed weg te moeten geven."

Een van de weinige gezinsfoto's. Een van de weinige gezinsfoto's.

De namen

Maar dat was toen. Nu is het 2020. Nu is Carla 77. Zes jaar geleden schreef ze een boek over haar verleden, en vandaag deelt ze weer haar verhaal. Op Twitter plaatste ze vanochtend de namen van haar ouders. 

Ellen en Benjamin. Die, zo schreef Carla erbij, 'nooit ouders, laat staan opa en oma mochten worden'. 

"Ik heb al die jaren, tot mijn zeventigste, verzwegen dat ze er zijn geweest. Ik snap het dat ik het heb gedaan, maar ik kan steeds beter over ze vertellen."

Carla met haar kleinkinderen en man. Carla met haar kleinkinderen en man.

Dat zaadje werd zes jaar geleden geplant, toen ze stopte met werken als directeur communicatie van een groot ingenieursbureau, en met pensioen ging. "Toen ben ik in een gat gevallen. Mijn oudste dochter kwam bij me en zei: 'Nu wil ik wel weten wie mijn opa en oma waren."

Carla zucht even. "Ik word altijd emotioneel als ik aan dat moment denk. Ik weet niet wat dat is."

Verhuisdozen vol

Carla dook in haar verleden. Te beginnen in twee verhuisdozen, waar ze altijd 'als een leeuwin' ervoor zorgde dat niemand erin keek. Ze stuitte op foto's, brieven, documenten, dagboeken. 

Haar zoektocht ging verder. Ze ging naar Israël, op bezoek bij de hartsvriendin van haar moeder. "Dat was fantastisch. Ze vertelde mij hoe lief mijn moeder was, en hoe makkelijk ze in het leven stond, en ze was dól op kinderen, en op mij."

Carla besloot een boek te schrijven over de zoektocht, 'Eigenlijk heet ik Tsiwja', verwijzend naar de Joodse naam die haar ouders haar hebben gegeven. 

"Bij het speuren en schrijven trok ik een beerput vol verdriet open", vertelt ze. Maar het deed haar ook goed. "Sinds die tijd sta ik met veel meer zelfvertrouwen in het leven en heb die jaren van rouw van mij af kunnen schudden."

'Ik ben bodemloos'

Wel voelt ze zich nog steeds bodemloos. "Ik heb een gat in mijn buik. Altijd. Iedereen doet zijn uiterste best om me te helen. Ik heb een schat van een man, een heerlijk leven. Lieve kinderen, dertien kleinkinderen. Maar dat gat is niet te dichten. Ik ben afgesneden."

Daarom is het voor Carla juist belangrijk om vandaag stil te staan bij waarom ze geen roots heeft. Beetje bij beetje, durfde ze de afgelopen jaren te doen wat er doorgaans op nationale herdenking werd gedaan: herdenken. Luisteren naar de taptoe. Naar de speeches. Naar de stilte. 

"In de eerste jaren na mijn boek keek ik eerst met een half oog, daarna met één oog, daarna met beide ogen", zegt Carla. "En nu kan ik het helemaal kijken." Máár: wel met haar huidige man Onno naast zich. "Die houdt me dan heel lief vast, en ik huil en huil."

'Ik kan het aan'

Zo zal het vanavond, verwacht ze, 'ook wel weer gaan'. "Maar ik kan het beter aan." Op Twitter vraagt ze andere mensen vanavond ook te herdenken.

"Ik heb zo lang nergens aan gedacht, dat het een beetje voelt alsof ik wat in te halen heb. Dus ik heb de mensen gevraagd: 'Mochten jullie om 8 uur de oorlog herdenken, ach, misschien kun je dan ook eventjes aan deze twee denken: mijn vader en mijn moeder'."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

360 gradenvideo: Waalsdorpervlakte herdenkt oorlogsdoden

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore