Zwarte lijsten

Belastingdienst wordt doorgelicht op illegale fraudesystemen

28 april 2020 21:00 Aangepast: 28 april 2020 21:16
Belastingdienst (archieffoto) Beeld © ANP

De hele Belastingdienst zal in een onafhankelijk onderzoek worden doorgelicht op het gebruik van zwarte lijsten en mogelijke andere illegale fraudesystemen. Op dit moment heeft de fiscus zelf geen idee of de eigen registratiesystemen wettelijk door de beugel kunnen en of burgers (of bedrijven) er mogelijk door worden benadeeld

Dit melden de staatssecretarissen Vijlbrief (Belastingen) en Van Huffelen (Toeslagen) in een brief aan de Tweede Kamer. De bewindslieden van Financiën bieden het parlement excuses aan, omdat ze ook na weken onderzoek de onderste steen nog niet boven hebben. Dat was wel de bedoeling.

Serieuze meldingen en vage signalen

De brief is een reactie op de onthulling van RTL Nieuws en Trouw dat de Belastingdienst jarenlang een geheime zwarte lijst hanteerde. Op die lijst werden honderdduizenden mensen geplaatst bij een vermoeden van fraude.

Het ging daarbij om serieuze meldingen, maar ook om vage signalen en tips. De gegevens in dit systeem, de Fraude Signalerings Voorziening (FSV), werd jarenlang niet geschoond. Burgers konden zich niet verweren, omdat zij niet wisten dat ze op de lijst stonden.

Zwarte lijst blijft uit de lucht

Vijlbrief en Van Huffelen zeggen nu dat vaststaat dat FSV niet door de beugel kon en in strijd is met privacywetgeving. Het systeem blijft daarom voorlopig uit de lucht. Ze zeggen dat er nu 'onvoldoende helderheid' is over het bestaan van vergelijkbare registratiesystemen en of die wel aan de wet voldoen.

"Wij hebben nu nog niet kunnen vaststellen of en zo ja hoe informatie uit FSV en eventuele andere systemen heeft geleid tot benadeling van burgers, ondernemers en bedrijven." Dat komt volgens de staatssecretarissen omdat er 'onvoldoende inzicht' is in de werkwijze en processen bij verschillende onderdelen van de Belastingdienst. Daarom wordt met ‘grote spoed’ een onderzoek gedaan door een externe en onafhankelijke partij.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Belastingdienst trok veel te laat stekker uit geheime 'zwarte lijst'

Eén van de problemen van FSV was dat alle soorten ongecontroleerde en soms achterhaalde informatie jarenlang werd bewaard en aanleiding vormde voor extra controle en toezicht, terwijl betrokken burgers dit niet wisten. Duizenden medewerkers van de dienst konden bij die informatie, maar als zij het systeem raadpleegden – of informatie invoerden – werd dat niet goed bijgehouden, zodat controle niet goed mogelijk was.

Vooringenomen aanpak

FSV was niet alleen in strijd met privacyregels, zeggen de staatssecretarissen: "Het is ongewenst dat informatie op een onjuiste manier gebruikt wordt om mede te bepalen hoe een burger of bedrijf behandeld wordt." Of mensen en ondernemingen hiervan de dupe werden, staat nog niet vast. Ook dit moet in het onderzoek verder onder de loep worden genomen. In het onderzoek van de commissie-Donner naar de toeslagenaffaire werd vastgesteld dat burgers slachtoffer werden van een vooringenomen aanpak, als zij waren bestempeld tot mogelijke fraudeur.

Dagelijkse update nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

De staatssecretarissen zeggen dat burgers die willen weten of ze op de zwarte lijst staan, een aanvraag kunnen indienen voor inzage. Dat kan voor hen belangrijk zijn, voorbeeld in rechtszaken waarin vervolgens gezegd kan worden 'dat de Belastingdienst de registratie in FSV niet had mogen gebruiken'. Bij Trouw en RTL Nieuws komen klachten binnen van burgers die voorlopig geen inzage krijgen, omdat het systeem uit de lucht is gehaald.

Extern toezicht nodig

Volgens Vijlbrief en Van Huffelen gaan onderzoeken naar fraude op basis van concrete aanwijzingen wel gewoon door. Tips en informatie worden opgeslagen in een speciale datakluis, waar maar een beperkt aantal mensen bij kan. De bewindslieden zeggen dat de affaire aantoont dat er extern toezicht nodig is op het handelen van de Belastingdienst.

In januari werd nog een onderzoek gepubliceerd van de Auditdienst Rijk (ADR) naar de manier waarop de Belastingdienst met privacywetgeving omgaat. FSV werd daarin niet eens genoemd. De ADR heeft vooral de papieren procedures in kaart gebracht, blijkt nu, maar heeft geen enkel zicht op wat in de verschillende systemen van de Belastingdienst in de praktijk gebeurt.

'Ik moest stoppen met werken door zwarte lijst Belastingdienst'

Genelva moest stoppen met werken omdat ze de kinderopvangtoeslag niet kon aanvragen. Terwijl ze zich van geen kwaad bewust was, was haar naam op een zwarte lijst beland.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore