Duitse aanslag

Vijf vragen over de extreemrechtse dreiging in Nederland

21 februari 2020 14:46 Aangepast: 21 februari 2020 15:04
Een protest tegen extremisme gisteravond in het Duitse Hanau. Beeld © EPA

Een man met extreemrechtse sympathieën schoot gisteren in twee shishabars in het Duitse Hanau negen mensen met een migratieachtergrond dood. Dat roept de vraag op: hoe zit het met rechts-extremisten in Nederland? Vijf vragen.

1. Wint extreemrechts aan terrein in Nederland?

"De groepen en het huidige netwerk zijn niet aan het groeien, zeker niet gezien de ledenaantallen", zegt onderzoeker Nikki Sterkenburg, die aan de Universiteit Leiden promoveert op radicaal- en extreemrechts in Nederland. "Maar het gedachtengoed verspreidt zich wel steeds meer. Extreemrechts is gaan zitten op thema's die een breder publiek aanspreken, zoals migratie en Zwarte Piet. Ze appelleren aan dingen die burgers bezig houden."

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) concludeerde in 2018 dat rechts-extremisten 'vaker dan voorheen' uitspraken doen die geweld tegen met name moslims en de overheid aanmoedigen en verheerlijken. "Hoewel zij zelden daadwerkelijk tot geweld overgaan, maken we ons zorgen om het klimaat dat in Nederland ontstaat."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Duitse justitie vermoedt rechts-extremistisch motief voor bloedige aanslag Hanau

2. Hoe komt dat?

De lichte opleving van het rechts-extremistisch gedachtengoed  in Nederland lijkt een gevolg van de anti-islamgedachtegoed dat na de aanslagen van 11 september 2001 en de opkomst en ondergang van IS steeds sterker werd. Daarnaast is vanuit de Verenigde Staten de alt-rechtsbeweging, waarin ras centraal staat, overgewaaid.

Onderzoeker Sterkenburg: "Een verklaring is ook de normalisering van de ideeën. Het is gewoner geworden om anti-islam- en migratiestandpunten te verkondigen. Er kan nu meer gezegd worden dan vroeger. Ook is er een tactiek geweest vanuit radicaal- en extreemrechts. Ze verkleden zich niet meer als skinheads, maar als nette jongens. Ook speelt social media een enorme rol bij de content die je krijgt voorgeschoteld. Mensen zitten steeds vaker in een bubbel."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Extreemrechts in Duitsland: 'Jongeren vinden het cool om neonazi te zijn'

3. Hoe zijn extreemrechtse groepen in Nederland georganiseerd?

"Er zijn veel groepen, maar die zijn allemaal relatief klein", zegt Sterkenburg. "Je hebt nog een kern neonnazi's, die gaan veel naar concerten, drinken bier en demonstreren doorgaans weinig. Dan heb je groepen als Identitair Verzet.  Zij voeren acties en bezettingen uit met kleine groepjes."

Ze vervolgt: "Ook is er de Nederlandse Volks-Unie, die demonstreren af en toe. En dan zijn er nog meer intellectuele radicaal- en extreemrechtse groepen zoals Erkenbrand en Identitair Nederland. In heel Europa is extreemrechts enorm individualistisch geworden. Veel voormannen en leiders zijn weggevallen. Wat je in Nederland ook ziet, zijn freelancers die je overal voor kunt bellen."

Ook de AIVD zegt dat de groepen die nog bestaan relatief klein zijn. Wel is het aantal personen dat wordt bereikt groter dan vroeger. Voor bepaalde rechts-extremisten staat immigratie nog altijd gelijk aan islamisering, zegt de geheime dienst. Immigratie en islamisering leveren in hun ogen een gevaar op voor de Nederlandse identiteit. Het anti-islamstandpunt kent binnen het extremisme veel supporters, waarbij het steeds minder exclusief mannen zijn zoals voorheen wel het geval was.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Extreemrechtse trainingskampen reden tot zorg? 'Het is net als scouting'

4. Zo'n heftige aanslag als in Duitsland: kan dat ook in Nederland gebeuren?

Sterkenburg: "Over de groepen maak ik me geen zorgen, maar bij de eenlingen die eromheen hangen zit een risico. Breivik [de dader van de aanslagen in Noorwegen in 2011, red.] en Tarrant [de hoofdverdachte van de aanslagen in het Nieuw-Zeelandse Christchurch, red.] hebben naar extreemrechts gekeken, maar toch besloten om zelf iets te gaan doen. Ook de fascinatie voor wapens baart zorgen."

De AIVD zegt in haar laatste jaarverslag: "Wij achten het voorspelbaar dat splintergroepen of eenlingen geïnspireerd raken door het activisme en hun toevlucht zoeken tot extremisme."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Extreemrechts forum 8chan bereidt terugkeer voor

5. Zijn er in Nederland ook geweldsincidenten met een extreemrechtse achtergrond geweest?

Geweld uit rechtse hoek bleef de laatste jaren beperkt tot bijvoorbeeld een aanslag met molotovcocktails bij een moskee in Enschede (2016) en het plaatsen van een vuurwerkbom bij een Somalisch gezin (2017). In 2018 werd de extreemrechtse 46-jarige Vincent T. veroordeeld tot 36 maanden cel voor het voorbereiden van een terroristische aanslag.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore