Welkom bij RTL Nieuws! Hier vind je voortaan al jouw RTL Z nieuws, actuele beurskoersen, nieuwsuitzendingen en meer.

Heb je nog vragen? Check onze FAQ.

×
Nederland

Ruilverkaveling: onorthodox maar 'kan een oplossing voor stikstofcrisis zijn'

07 december 2019 15:34 Aangepast: 07 december 2019 15:35
Beeld © ANP

Hoe het stikstofprobleem moet worden opgelost weet het kabinet nog steeds niet. Het scheiden van landbouw en natuur is een onorthodoxe suggestie, die veel weerstand oproept bij zowel boeren als milieuorganisaties. Maar het kan wel in een klap de stikstofcrisis oplossen, zeggen de voorstanders. Hoe kansrijk is dit plan?

Concentreer de landbouw in aaneengeschakelde gebieden en geef boeren daar voorrang boven natuurbescherming en woningbouw. Geef de overige landbouwgebieden terug aan de natuur of de woningbouw. Twee prominenten denken dat het kan werken. 

Het idee is niet nieuw. Al in 1992 publiceerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid een onderzoek waarin werd gepleit voor een andere indeling van de landbouwgronden in Europa.

Alleen boeren op vruchtbare grond

Om tot een milieuvriendelijke landbouw te komen moest een deel van de landbouwgrond uit productie genomen worden en een andere bestemming krijgen, bijvoorbeeld natuur. Anderzijds moesten op de vruchtbare gronden landbouwgebieden aan elkaar geschakeld worden, schreven de onderzoekers.

Door op alleen op vruchtbare grond te boeren, kun je met minder kunstmest meer produceren, zegt Rudy Rabbinge, emeritus-hoogleraar voedselzekerheid en duurzaamheid aan de universiteit van Wageningen. Hij is één van de grondleggers van het rapport.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Stikstof-reductie in de veehouderij: van varkenstoilet tot koeienluier

Dubbele win-winsituatie

Het concentreren van landbouw op vruchtbare gronden wordt ook wel een agrarische hoofdstructuur genoemd, een boerenvariant van de ecologische hoofdstructuur van aaneengesloten natuurgebieden die de biodiversiteit moet stimuleren. Die vruchtbare gronden lopen in Nederland vooral in een strook zeekleigrond die grofweg loopt van Zeeland, via Flevoland naar Friesland en Groningen. 

Zo’n structuur leidt volgens Rabbinge tot een dubbele win-winsituatie. "Je produceert efficiënter, de milieubelasting is minder en er blijft meer ruimte over voor natuur en wonen." Toch werd zijn plan begin jaren negentig niet opgepakt door de politiek. Rabbinge, die later zelf in de Eerste Kamer zat namens de PvdA, wijt dat aan 'slechtbegrepen eigenbelang' van de boerensector en een politiek die gestuurd werd door 'de waan van de dag'.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Tegenvaller voor kabinet: veehouderij stoot meer stikstof uit dan gedacht

Stikstofcrisis

Bijna dertig jaar later maakt de stikstofcrisis het idee opnieuw relevant. Onder de voorstanders zijn onder meer oud-landbouwminister Cees Veerman en Louise Fresco, bestuursvoorzitter van de universiteit van Wageningen. 

In een opinieartikel in het FD noemen zij het aanleggen van een agrarische hoofdstructuur 'een noodzakelijke propositie' voor de ruimtelijke ordening van de landbouw, omdat het duidelijker maakt waar de verschillende belangen liggen.

Nu vaak ruzie over dezelfde grond

"Natuurbeschermers, boeren en bouwers ruziën nu vaak over dezelfde grond. Een agrarische hoofdstructuur maakt duidelijker welke grond welke bestemming heeft", zegt Veerman, wiens partijgenoten van de CDA in de jaren '90 nog tegen het idee waren.

Volgens de oud-minister heeft de stikstofcrisis geleid tot allerlei lapwerk in Den Haag. Als voorbeeld noemt hij het plan om boeren uit te kopen die naast natuurgebieden wonen. "Wat moet de overheid met die grond? Daar is niet over nagedacht. Je kan er natuur van maken, maar dan verschuif je het stikstofprobleem naar de aangrenzende boeren. Een overkoepelende visie ontbreekt."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kamer stemt in met spoedwet stikstof die woningbouw op gang moet brengen

Herverkaveling

Die overkoepelende visie is wat Veerman betreft het uiteindelijke doel, want het huidige debat vindt hij veel te gepolariseerd. "Er is een reset nodig." Een nieuwe indeling van natuur- en landbouwgronden is een middel om dat doel te bereiken, want het schept op de lange termijn duidelijkheid voor de boeren, zegt Veerman. 

Daar staat tegenover dat het zal leiden tot een herverkaveling die de overheid veel geld kost en waar boeren niet op zitten te wachten. Boerenvoorman Marc Calon van LTO Nederland bijvoorbeeld. 

'Uitdaging groter dan ruimtelijke ordening' 

Hij is weliswaar blij met de oproep tot beleid ‘dat verder kijkt dan de volgende verkiezingen’, maar vindt het ‘zonde’ als de discussie over de toekomst van de landbouw en de voedselvoorziening ‘zich zou beperken tot het vraagstuk van ruimtelijke ordening’. "Daarvoor is de uitdaging te groot."

Bedenker Rabbinge ziet het probleem niet zo: "Het is inderdaad een flinke herinrichting van Nederland. Maar dat hebben we altijd al gedaan. Dat is niet nieuw." Bovendien worden de kosten van zo'n operatie makkelijk terugverdiend met de efficiëntere productie en de afgenomen milieubelasting, voorspelt hij. "Dat kost ook geld."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Wereld Natuur Fonds: stikstofaanpak kabinet niet genoeg

Natuurorganisaties niet enthousiast

Opvallend hebben ook natuurorganisaties kritiek op het plan. "Wij vinden dit geen oplossing", zegt directeur Hank Bartelink van LandschappenNL. "Wat ons betreft druist het idee van een separate, in de ruimte gescheiden agrarische hoofdstructuur in tegen de richting die we op moeten: een natuurinclusieve landbouw, in een mooi en functioneel landschap."

Ook Greenpeace vindt dat boerengrond en natuur niet gescheiden moeten worden. Herman van Bekkem, campagneleider landbouw, noemt het plan 'typisch Wageningen': "De milieubelasting gaat misschien omlaag, maar ze blijven inzetten op intensieve landbouw. Dat moet nu juist veranderen. We moeten toe naar landbouw met minder dieren, die beter is te combineren met de natuur."

Veerman werpt tegen dat het niet de bedoeling is dat gebieden straks alleen maar voor natuur of alleen maar voor landbouw bestemd zijn. "Je kan ook overloopgebieden hebben. Dan zou je afspraken kunnen maken over welke natuur en welke landbouw je daar wilt hebben."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore