Al 1000 jaar kinderfeest

Vermoorde kinderen en kerkelijke ruzies: 6 dingen die je nog niet wist over Sinterklaas

04 december 2019 07:08 Aangepast: 04 december 2019 14:18
Beeld © ANP

Wat hebben drie vermoorde schooljongens, arme kinderen, paardenvijgen en boze protestanten met Sinterklaas te maken? Zes vragen over een kinderfeest dat al bijna 1000 jaar gevierd wordt in Nederland.

"In Nederland zijn we het bijna vergeten, maar Sint Nicolaas is na Maria meest vereerde heilige in het christendom", zegt Anite Haverkamp van het Utrechtse Museum Catharijneconvent. Zij organiseren elk jaar een tentoonstelling over de legendes rondom Sinterklaas. Haverkamp is dus bij uitstek de persoon om alle vragen over de geschiedenis van de goedheiligman te beantwoorden.

1. Sinds wanneer bezoekt Sinterklaas schoolkinderen?

"In de 11de eeuw werd op kloosterscholen 6 december een feest voor scholieren. Er is een verhaal dat iemand op die scholen kwam om kinderen prijzend of streng toe te spreken, afhankelijk van hoe ze hun werk hadden gedaan. Een ander verhaal is dat het een dag van scholieren was, waarop die de school een beetje overnamen. Een 'omkeerfeest', waarin de rollen waren omgedraaid."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

De opvoedkwestie: het eerlijk avondje is gekomen

2. Maar Sint Nicolaas is toch juist de beschermheilige van de armen?

"Hij is dus óók beschermheilige van de scholieren. Je ziet hem ook vaak afgebeeld met drie scholieren en een ton aan zijn voeten. Er is namelijk een legende van drie schooljongens die in een donker woud bij een herberg kwamen. De herbergier vermoordde de jongens en legde het vlees in een pekelton in de kelder." 

"Zeven jaar later kwam Sint Nicolaas langs de herberg en hij kreeg door dat er iets niet in orde was. Sint tikte tegen de ton en de jongens kwamen er weer levend uit. Onder andere dat wonder zorgde voor zijn heilige status."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

10 dingen die je altijd al van Sinterklaas wilde weten: 'Ik kan eigenlijk niet paardrijden'

3. Wat hebben sekswerk en je schoen zetten met elkaar te maken?

"Er waren heel arme meisjes, ze hadden geen geld en deden sekswerk om te overleven. Zij hebben toen geld in hun schoen gekregen van Sinterklaas zodat ze dat niet meer hoefden te doen. En zo is er een traditie ontstaan van gouden munten in schoenen doen met Sinterklaas."

"De oudste verwijzing hiernaar stamt uit 1427, toen mochten arme mensen en kinderen in de Nicolaaskerk in Utrecht op 5 december hun schoen zetten in de kerk. Op 6 december vonden ze dan munten en brood in hun schoen."

4. Sinds wanneer doen we aan surprises en gedichten?

"De eerste surprise is te zien op een schilderij van Jan Steen dat pakjesavond in de 17de eeuw uitbeeldt. Daarop staat een appel met daarin een munt gedrukt. Het maken van surprises en gedichten doen we sinds de 19de eeuw op grote schaal. Het familieleven werd toen belangrijker én de meeste mensen konden toen lezen en schrijven. In de 19de eeuw werden ook al grappige surprises gemaakt, cadeautjes werden bijvoorbeeld in paardenvijgen verstopt."

Uitsnede van Het Sint-Nicolaasfeest van  Jan Steen, ca. 1668 Uitsnede van Het Sint-Nicolaasfeest van Jan Steen, ca. 1668

5. Hoe lang horen chocoladeletters en speculaas al bij Sinterklaas?

"We weten dat kinderen vroeger al letters van brooddeeg kregen. Dat staat in een aantal teksten uit de 17de eeuw. Chocola kwam pas later. Dat was een luxeproduct, waar je mooie letters van kon spuiten. Het is niet voor niks dat onze banketletters en -staven ook bij het feest horen. Bladerdeeg kon je vroeger alleen in de winter maken, omdat het alleen dan goed koud was."

"Speculaaspoppen werden in de Middeleeuwen al gemaakt. Het begon toen rondom het sinterklaasfeest ook speciale sinterklaasmarkten ontstonden. Jongens en meisjes ontmoetten elkaar daar. Vond een jongen een meisje leuk, dan liet hij een speculaaspop achter bij haar deur."

Chocoladevorm voor een schoen, 1925-1939 Chocoladevorm voor een schoen, 1925-1939

6. Er is de laatste jaren veel discussie over het sinterklaasfeest, is dat eerder voorgekomen? 

"Het is een katholiek feest en toen de protestanten de overhand kregen, vonden zij het katholieke feest maar niets. Tijdens de Reformatie in de 16de eeuw is het feest ondergronds gegaan, maar bleef het stiekem achter de voordeuren bestaan. Ze lieten zich dat mooie feest niet afpakken, alleen was Sinterklaas er niet in persoon bij."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore