Nu ook stikstofsceptici

Ook CDA twijfelt nu aan berekeningen stikstof: wat is er aan de hand?

09 oktober 2019 15:10 Aangepast: 09 oktober 2019 15:53
Boeren protesteren op het Malieveld in Den Haag, onder meer vanwege de stikstofproblemen Beeld © ANP

Boeren hadden al eerder hun twijfels over de stikstofberekeningen van het Rijksinstituut voor Milieu en Volksgezondheid (RIVM) en krijgen nu bijval van het CDA en SGP. De politieke partijen plaatsen vraagtekens bij de rekenmodellen van het RIVM. Maar is dat terecht? Vijf vragen. "Net als de klimaatsceptici krijg je nu ook de stikstofsceptici."

O nee, niet wéér stikstof. Wat is er aan de hand?

CDA-Kamerlid Jaco Geurts heeft zich in het AD hardop afgevraagd of de stikstofberekeningen van het RIVM wel kloppen. Het RIVM berekent de stikstofdepositie, oftewel de stikstofoxiden en ammoniak die uit de lucht weer op de grond terechtkomen. Uit die berekeningen blijkt dat de landbouw met 46 procent de grootste bron van stikstofuitstoot is. Ter vergelijking: wegverkeer neemt 6,1 procent voor z’n rekening, huishoudens ook 6,1 procent en de industriesector 1 procent.

"Als partijen aan het RIVM vragen om te laten zien hoe dat model is opgebouwd en nul op het rekest krijgen, vind ik dat vreemd", zegt Geurts. "Laat eens zien hoe dat model is opgebouwd. Het RIVM móét hierover transparant zijn."

Hoe meet het RIVM stikstof eigenlijk?

Allereerst even een kort lesje scheikunde: stikstof an sich is niet schadelijk voor mensen, dieren en milieu. Maar twee stikstofverbindingen, stikstofoxiden en ammoniak, zijn dat wel. Stikstofoxiden worden voornamelijk uitgestoten door verkeer en industrie. Ammoniak is vooral afkomstig uit de veehouderij, waar boeren (kunst)mest gebruiken op hun land.

Dan nu naar de onderzoeksmethode. Het RIVM meet op acht meetstations de stikstof die met regen meekomt en op de bodem terechtkomt. Daarnaast meet het onderzoeksinstituut ook maandelijks in meer dan 80 beschermde natuurgebieden de hoeveelheid ammoniak. Met behulp van rekenmodellen wordt vervolgens berekend hoeveel stikstof er op de bodem terechtkomt. "Zonder rekenmodellen zou die informatie alleen te geven zijn door heel het land vol te hangen met meetapparatuur. Dat zou praktisch onmogelijk en veel te duur zijn", aldus de website van het RIVM. Het RIVM checkt met behulp van de metingen of die rekenmodellen kloppen. "Als er systematische afwijkingen zijn tussen de berekeningen en de metingen, worden de modelberekeningen gecorrigeerd."

Alles wat je moet weten over stikstof

Het legt duizenden projecten stil, en boeren en bouwbedrijven raken ervan in de stress: stikstof. Maar wat is de oorzaak van de stikstofcrisis? En wat is stikstof nou eigenlijk precies?

Wat is er volgens de boeren dan mis met dat model?

De boeren hebben kritiek op de locaties van twee meetpunten. Eentje staat bij een mestput, de ander naast een intensieve veehouderij. En CDA-Kamerlid Geurts noemde het rekenmodel bij WNL bovendien 'een black box' waarvan niet duidelijk is wat er precies ingaat en wat er vervolgens uitkomt. Hij was vanwege een debat over de landbouwbegroting vandaag niet bereikbaar voor toelichting op zijn uitspraken.

Een woordvoerder van het RIVM noemt de opmerkingen van het Kamerlid 'heel bijzonder'. Alle tekst en uitleg is namelijk te vinden op de website van het RIVM. Volgens de woordvoerder is iedereen welkom om de rekenmethoden in te komen zien. "De kritiek is nergens op gebaseerd. We hebben een robuust en gedegen systeem dat wetenschappelijk verantwoord is. Daaruit blijkt dat de landbouw een belangrijke bron van stikstofuitstoot is. Dat zeggen we niet om de boeren te pesten, maar omdat het uit onze berekeningen blijkt. We zijn er niet om de boeren in een kwaad daglicht te stellen en snappen dat het vervelend is. Maar het is aan de politiek om hier beleid op te maken."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

Advies aan kabinet: minder veeteelt, maximumsnelheid omlaag

Hoe reageren deskundigen op de kritiek?

"Ik snap de kritiek wel", zegt stikstofonderzoeker Jan Willem Erisman. "Er zit deels wat in. Het is een terecht punt dat twee meetpunten te veel lokaal worden belast. Maar dat betekent niet dat de modellen niet goed zijn. Die twee meetpunten zijn onderdeel van een groot systeem en hebben niet een dusdanige invloed dat de resultaten niet meer kloppen." 

Erisman is hoogleraar aan de VU en directeur van het Louis Bolk Instituut, dat onderzoek doet naar duurzame landbouw. Hiervoor werkte hij bij het RIVM, waar hij betrokken was bij de plaatsing van de meetpunten. "Die meetpunten liggen daar al 20 jaar. Ondertussen hebben zich daar ontwikkelingen plaatsgevonden waardoor die twee meetpunten nu niet meer representatief zijn. Maar het totaalbeeld wordt niet verstoord." 

Wim de Vries, hoogleraar hoogleraar stikstofeffectanalyse aan de Wageningen Universiteit, is het daarmee eens. "Als je op een tiental plekken meet, is dat nooit representatief voor heel Nederland. Daarom heb je modellen voor het vaststellen van de bijdrage van sectoren aan deposities van ammoniak en stikstofoxiden", legt hij uit. "Daar gaan gedetailleerde schattingen van de uitstoot in en die berekenen concentraties die worden vergeleken met meetpunten." Die twee meetpunten hebben maar een beperkt effect op de modelvergelijking, zo stelt hij. 

"Ik vind het jammer dat er een kloof is ontstaan tussen de boeren en het RIVM", zegt Erisman, die eerder pleitte voor een groep onafhankelijke wetenschappers uit heel Nederland aan wie de boeren vragen kunnen voorleggen over stikstofuitstoot.  "Net als de klimaatsceptici krijg je nu ook de stikstofsceptici."

Het gaat nu wel de hele tijd over landbouw, maar hoe zit het eigenlijk met de uitstoot van stikstof door vliegverkeer?

De stikstofuitstoot van vliegtuigen is vrij beperkt, vliegverkeer is vooral verantwoordelijk voor de uitstoot van CO2 en fijnstof. Het gaat in totaal om slechts 0,1 procent. Maar, brengt CDA-Kamerlid Geurts daar tegenin, dat heeft te maken met de meetmethode. "Vanaf een bepaalde hoogte telt vliegverkeer niet mee in het model." Dat klopt, bevestigt het RIVM. "Wij meten tot op een kilometer hoogte. Dat is dus voornamelijk het opstijgen en landen. Ik kan niet voorspellen wat het met de resultaten doet als we ook hoger zouden meten. Het kan zijn dat de uitstoot daardoor iets hoger wordt, maar veel meer zal het niet worden. Nederland is een klein land, vliegtuigen stijgen op en zijn al het land uit."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

Bekijk hier welke overheidsprojecten worden getroffen door stikstofuitspraak

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`