Vijf vragen

Hoe ontstaan tornado's en wat moet je doen als je er een ziet?

12 augustus 2019 16:34
Een tornado (archieffoto). Beeld © iStock

Amerikaanse taferelen in de Benelux. In Amsterdam trok een tornado door het centrum, maar richtte gelukkig weinig schade aan. In Luxemburg zorgde een zwaardere tornado wél voor een spoor van vernieling. Hoe ontstaat zo'n tornado, wat is het verschil met een windhoos en wat moet je doen als je er een ziet?

Philippe Schambergen is junior-meteoroloog bij Buienradar, maar is ook buiten zijn werk bezig met het weer. In zijn vrije tijd is hij namelijk stormchaser. Samen met zijn teamgenoten van Onlineweather Stormchasers trekt hij er regelmatig op uit, op zoek naar extreem weer. 

Philippe Schambergen Philippe Schambergen

Supercell

Met de tornado's in Amsterdam en Luxemburg heeft hij dus een 'opwindend' weekend achter de rug. "We zijn meerdere dagen op pad geweest en hebben de afgelopen week zo'n 3000 kilometer gereisd. Dinsdag en woensdag hebben we in Duitsland een zogeheten supercell gezien, dat is een extreme onweersbui waaruit een tornado kan ontstaan."

Eén van zijn teamleden maakte daar onderstaande foto: 

Verkeerd gegokt

En vrijdag zijn Philippe en zijn team richting Luxemburg gereden, in de hoop een tornado te kunnen bekijken. "We hebben de buien gevolgd, maar uiteindelijk net op de verkeerde bui gegokt. Daardoor zaten we uiteindelijk zo'n vijftig kilometer van de plek van de tornado."

Ondanks het feit dat hij geen tornado heeft gezien, weet hij er, net als zijn collega Maurice Middendorp veel over te vertellen. Vijf vragen aan het Buienradar-team:

1. Hoe ontstaat een tornado?

"Om een tornado te krijgen moet er sprake zijn van grote temperatuurverschillen. Eerst moet dan een zware onweersbui, ook wel supercell, ontstaan. Zo'n bui ontstaat doordat warme en vochtige lucht tegen koude en droge lucht botst. Dan gaat de warme lucht stijgen, waardoor er uiteindelijk zware buien komen."

Ook de wind is belangrijk bij de vorming van deze zware buien. Als er op hoogte een harde wind staat ontstaat er een soort schoorsteeneffect. Doordat er een harde wind over een stijgende luchtkolom waait, gaat de lucht nog harder stijgen en krijg je rotatie van de lucht."

Windschering

"Daarnaast moet er sprake zijn van 'windschering', dat houdt in dat het waait uit verschillende richtingen. Daardoor gaat het zaakje draaien. Dit kan de bui een extra impuls geven, maar het zorgt er ook voor dat de rotatie in de supercell kantelt van horizontaal naar verticaal. Als de rotatie in de bui verticaal is geworden kan er een tornado ontstaan."

In onderstaande video wordt uitgelegd hoe dat precies werkt:

Indrukwekkend, maar dodelijk: zo ontstaan tornado's

Oud-weervrouw Jennifer Faber legt uit hoe tornado's ontstaan.

2. Wat is het verschil tussen een tornado en een windhoos?

"Dat er een verschil zou zijn tussen een windhoos en een tornado, is een misverstand. Een tornado is het Engelse woord voor een windhoos, het zijn dus synoniemen. Wel zie je vaak dat het woord windhoos gebruikt wordt voor minder zware tornado's. Dat is niet terecht. Ik snap de verwarring, maar tornado's en windhozen zijn hetzelfde."

3. Hoe vaak komen tornado's voor in Nederland?

"Dat is moeilijk te zeggen, want niet altijd worden tornado's gezien of vastgelegd. Maar we gaan er vanuit dat er in Nederland ieder jaar zo'n twee tot drie tornado's worden gezien. Ook in onze regio hebben we te maken met een tornado-seizoen. Dat begint in april, dan ontstaan de eerste interessante onweersbuien. De grootste kans op een tornado heb je in mei en juni. Ook in juli en augustus komt het nog voor, maar in september wordt de kans wel echt een stuk kleiner."

In juni van dit jaar werd Rheden getroffen door een tornado. Die duurde maar heel kort, maar de schade was groot. De tornado trok een schadespoor van 4 tot 5 kilometer lang, zo bleek later uit onderzoek van meteorologen van MeteoGroup.

4. Hoe gevaarlijk is zo'n tornado?

"Dat hangt af van de sterkte van de tornado. De kracht van tornado's wordt aangeduid met de zogenoemde Fujita schaal, een schaal die loopt van EF0 tot EF5, afhankelijk van de windsnelheid en de uiteindelijke schade." 

De schaal van Fujita

Schaal

Windsnelheid Schade

EF0

105-137 km/h

Lichte schade

EF1

138-178 km/h  

Matige schade

EF2

179-218 km/h  

Aanzienlijke schade

EF3

219-266 km/h

Ernstige schade

EF4

267-322 km/h

Zeer zware schade

EF5

> 322 km/h

Catastrofaal

"De tornado in Luxemburg was al een zwaardere categorie, met mogelijke windsnelheden tot 200 kilometer per uur. Het moet nog officieel onderzocht worden, maar waarschijnlijk was het een categorie EF2 of EF3. Dat zie je ook aan de grote schade die is ontstaan na de tornado." 

"De tornado in Amsterdam van afgelopen vrijdag viel in de categorie EF0. Dan vliegen de pannen wel van je dak en is het de vraag of je schutting overeind blijft, maar zul je niet met auto en al worden opgetild." Bekijk hier de beelden van die tornado:

5. Wat moet je doen als je een tornado ziet?

Ook dat hangt natuurlijk af van de sterkte. Als je zo'n joekel als in Luxemburg ziet, is het verstandig om je kelder in te gaan. Bij die in Amsterdam was dat niet nodig geweest, maar is het wel verstandig om goed op te passen. In het algemeen kun je zeggen: ga zo 'diep' mogelijk in je huis staan, dus blijf weg bij de ramen. En ga zeker niet de straat op, want een tornado is zeker gevaarlijk, ook als het 'slechts' categorie F0 is." 

Maar hoe dat Philippe dat dan als stormchaser? "Wij gaan natuurlijk wel op zoek naar zo'n tornado, maar hebben alle radarbeelden tot onze beschikking. Zo kunnen we er voor zorgen dat we niet in het pad van de tornado staan, en 'm als het goed is mooi aan ons voorbij laten trekken." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Tornado vlak over de grens, krijgen we dat ook in Nederland?

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`