Doneren aan wetenschap

'Lugubere handel in lichamen zoals in VS kennen wij niet'

06 augustus 2019 20:27 Aangepast: 07 augustus 2019 11:35
De moeder van Jim werd opgeblazen door het leger. Beeld © Screenshot ABC15

Het lichaam van een overleden moeder dat voor de wetenschap was bedoeld, werd door het Amerikaanse leger opgeblazen met explosieven. Kan zoiets lugubers ook in Nederland gebeuren? "Nee", zegt hoogleraar Anatomie Ronald Bleys stellig. "In ons land gaan we heel netjes met lichamen om."

De eerste keer snijden in een stoffelijk overschot vond Ronald Bleys (59) een heel bijzondere ervaring. "Je studeert geneeskunde, dus je weet dat je op een dag in een stoffelijk overschot zult snijden. Maar die eerste keer moet je echt even wennen en de gebeurtenis een plek geven."

Bleys doet het werk al ruim dertig jaar en begeleidt studenten en chirurgen. "Studenten krijgen een speciaal traject en krijgen ook de tijd om er aan te wennen. Ik ontleed al tientallen jaren lichamen, maar het blijft bijzonder. Ook is het dankbaar werk. Het is mooi dat mensen hun lichaam willen afstaan voor de wetenschap. Daarom gaan we heel netjes met de lichamen om."

Hard gestegen

De afgelopen tien jaar kiezen steeds meer mensen ervoor om hun lichaam aan de wetenschap af te staan. "We hebben momenteel in Utrecht genoeg lichamen, dus mensen kunnen zich nu even niet bij ons inschrijven."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Man doneert lichaam overleden moeder, leger VS blaast haar op

Mensen die hun lichaam aan de wetenschap doneren, kunnen terecht bij de acht universitaire medische centra in ons land. Zoals in het UMC Utrecht. "In Utrecht ontvangen we elk jaar 120 lichamen. Landelijk zijn dat er in totaal 800", zegt Bleys.

Bedrijfjes

In Nederland kunnen mensen die hun lichaam aan de wetenschap schenken, alleen in de academische ziekenhuizen terecht. In Amerika zijn er ook particuliere bedrijven actief, als een soort tussenpersonen. Zoals Biological Resource Center dat vorige weer in het nieuws kwam omdat het vermoedelijk lichamen aan het leger doorverkocht en zich daarbij niet aan gemaakte afspraken hield.

De moeder van Jim Stauffer werd het op een stoel gebonden, waarna een bom onder het meubelstuk tot ontploffing werd gebracht. Onderdeel van een zogenaamde 'blast test'. En dat was niet waar Jim en zijn familie voor getekend hadden. 

Een sectiekamer Een sectiekamer

Drie doelen

Ronald Bleys is stellig: zoiets is nog nooit in ons land gebeurd. "En dat kan ook niet gebeuren. De lichamen die wij binnen krijgen, gebruiken wij voor onderwijs en wetenschap. Zo staat dat in de wet en we hanteren strikte protocollen. Zulk soort bedrijven als in Amerika, kennen wij hier ook niet."

Waarvoor de lichamen worden gebruikt? Allereerst voor onderwijsdoeleinden. "Medische studenten oefenen op de lichamen. Ze leren via de lichamen de bouw van de mens. Het is belangrijk om een echt lichaam te bestuderen. Computermodellen of simulatoren; niets kan op tegen een echt lichaam."  

Ook worden de stoffelijke overschotten gebruikt voor het oefenen van ingewikkelde ingrepen, zoals kijkoperaties en nieuwe technieken. "En ten derde gebruiken we de lichamen voor wetenschappelijk onderzoek. Zoals bijvoorbeeld onderzoek naar het zenuwstelsel of bloedvaten."

Ronald Bleys, hoogleraar anatomie. Ronald Bleys, hoogleraar anatomie.

Alles staat in de wet

In de wet is volgens Bleys verankerd dat de lichamen voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek worden gebruikt. "Een ander doel is niet toegestaan. Ook als je iets afwijkt van wat je doorgaans doet, is het verstandig vooraf de juridische staf en de ethische commissie van je eigen instelling te raadplegen."

"En voor de duidelijkheid", voegt hij er aan toe. "Dan gaat het om kleine afwijkingen omdat bijvoorbeeld een externe partij zoals het RIVM wil samenwerken in onderzoek naar een bepaalde ziekte."

Of hij ooit weleens een raar verzoek heeft gehad? "Weleens een iets gekker verzoek, maar dat heb ik niet toegestaan." Wat dat is geweest, wil de hoogleraar niet zeggen. 

Lichaam aan de wetenschap doneren

  • Als je overlijdt kan je lichaam begraven, gecremeerd of aan de wetenschap gedoneerd worden.
  • Voor dat laatste moet je een lichaamsdonatieformulier invullen. Daarbij zit ook een geschreven deel waarin je de wens vastlegt.  
  • Jaarlijks zijn er 800 mensen die dat doen en een wilsbeschikking ondertekenen. 
  • Als de persoon overlijdt, dan moet het lichaam binnen 24 uur via een vaste begrafenisonderneming naar een van de acht universitaire medische centra worden gebracht. 
  • Niet altijd kunnen de lichamen worden gebruikt; bijvoorbeeld niet als het zwaar beschadigd is door een ongeval. 
  • Deze wet hebben we sinds 1869
  • Niet in alle landen is het vanzelfsprekend om lichamen aan de wetenschap te doneren. Bijvoorbeeld in islamitische of katholieke landen. 

Twee manieren goed houden

De lichamen worden in de speciale laboratoria op twee manieren goed bewaard. "We conserveren inwendig met een speciale vloeistof. Die brengen we in via de bloedvaten zodat de vloeistof zich goed verspreidt. Nadeel is dat het lichaam wat stugger wordt voor gebruik"

Daarnaast worden lichamen ingevroren tot minus 25 graden en wordt het daarna weer ontdooid. "We gebruiken een lichaam vaak in fasen en gebruiken het 1,5 tot 2 jaar."

Herdenkingsbijeenkomst

Als een lichaam 'klaar' is, dan wordt het lichaam alsnog gecremeerd. Op kosten van het ziekenhuis. "We gaan heel goed met de lichamen om. Ieder jaar hebben we een herdenkingsbijeenkomst voor de nabestaanden. Een ceremonie waarbij we uitleg geven over het gebruik van de lichamen. Studenten noemen de namen van de overledenen en steken kaarsen aan. Er worden gedichten voorgedragen en er is muziek."

Meer info op: www.lichaamsdonatie.info

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore