Foutje in het geheugen

'Je eigen kind vergeten in snikhete auto kan elke ouder gebeuren'

24 juli 2019 15:43 Aangepast: 24 juli 2019 16:17
Een kind achterin de auto. (Archieffoto) Beeld © iStock

Je moet er niet aan denken, maar het gebeurt nog steeds. Ouders die per ongeluk hun kind alleen achterlaten in een snikhete auto, met alle gevolgen van dien. Volgens wetenschappers kan het iedereen overkomen. "Ook heel liefdevolle en zorgzame ouders. Er gaat iets mis met de samenwerking tussen hersengebieden."

Iedere zomer gebeurt het wel een paar keer. Ouders vergeten hun kind in een snikhete auto waarna het kind door oververhitting ernstig gewond raakt of zelfs overlijdt.

Ruim 800 sterfgevallen in VS

In Amerika wordt sinds 1998 bijgehouden hoe vaak kinderen overlijden door oververhitting, nadat ze zijn achtergelaten in een snikhete auto. De teller staat inmiddels boven de 800, alleen in dit jaar stierven al 21 kinderen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Baby in VS sterft in bloedhete auto: na 15 uur dood gevonden

De reacties op dit soort berichten zijn vaak niet mals. De ouders zouden hun kind verwaarlozen, of er zou alcohol of drugs in het spel zijn. Want: hoe kun je anders je eigen kind vergeten?

'Oordeel niet te snel'

Volgens hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder ligt het toch anders. "Oordeel niet te snel. Uit een recente Amerikaanse studie blijkt dat dit iedereen kan overkomen. Ook heel liefdevolle en zorgzame ouders."

Scherder doelt hier op het onderzoek van David Diamond, professor psychologie aan de Universiteit van South Florida. Hij onderzocht wat er gebeurt in de hersenen bij ouders die hun kind vergeten in de auto. "Wat hij concludeert, is dat het vergeten van je baby in een auto geen nalatigheid is, maar een miscommunicatie tussen verschillende hersengebieden."

Neuropsycholoog Erik Scherder Neuropsycholoog Erik Scherder

Drie soorten 'geheugens'

Om dat te kunnen begrijpen, legt Scherder eerst uit dat er verschillende vormen van ons geheugen zijn. "Je hebt je retrospectieve geheugen, daarmee herinner je de dingen die in het verleden gebeurd zijn, zoals dat leuke etentje van gisteren en die vakantie van een jaar geleden."

Daarnaast heb je het prospectief geheugen. "Daarmee onthoud je dingen die in de toekomst liggen, zoals een verjaardagsfeestje aankomend weekend, dat je je moeder nog moet bellen en dat je straks geen boter moet vergeten als je boodschappen gaat doen."

En dan is er de basale ganglia. "Dat deel in je hersenen zorgt voor het onthouden van gewoontes, zoals het onthouden van de route die je naar je werk moet fietsen en dat je voor het slapengaan je tanden poetst."

Afwijken van de routine

Op het moment dat er wordt afgeweken van een gewoonte, bijvoorbeeld dat een moeder haar kind op dinsdag ineens naar de crèche moet brengen terwijl de vader dat normaal gesproken doet, moet er in je hersenen van tevoren een plan gemaakt worden, zegt Scherder. "Je moet dan bedenken dat je een andere route gaat rijden naar je werk dan normaal, want je moet eerst je kind afzetten bij de crèche."

Zo'n plannetje wordt gesmeed in je frontale en pariëtale lob. "Die liggen aan de voorkant van je hersenen en zijn betrokken bij veel psychische functies, zoals impulsbeheersing, beoordelingsvermogen, probleemoplossing en planning."

Vermoeidheid, afleiding en stress

Dit klinkt als een prima systeem om belangrijke zaken te onthouden en gedaan te krijgen, maar wat gaat er dan precies mis bij mensen die hun kind in de auto achterlaten?

"In veel gevallen waar het misging, werd er afgeweken van de normale routine. Dus waar normaal gesproken de vader het kind op dinsdag naar de crèche bracht, moest de moeder het die dag doen. Dat betekent dat het prospectieve geheugen in actie moest komen om te onthouden dat het kind gebracht moest worden, en dat er in de frontale en pariëtale lob een plan van aanpak gemaakt moest worden: je kind aankleden en in de auto zetten, in plaats van direct naar je werk rijden éérst langs de crèche, je kind uit de auto halen en naar de crèche brengen, en dan doorrijden naar je werk."

Een moeder met haar kind achterin de auto. (Archieffoto) Een moeder met haar kind achterin de auto. (Archieffoto)

Dat moet toch lukken, zou je denken, maar: "Op zulke momenten wordt er veel gevraagd van je prospectieve geheugen", zegt Scherder. "Het probleem is dat het prospectieve geheugen niet goed functioneert als er sprake is van vermoeidheid, afleiding en stress. Die kan daar niet tegen."

Terug naar de automatische piloot

En dat was opvallend vaak het geval bij de zaken die Diamond onderzocht. "Eén van de moeders die haar kind in de auto liet zitten toen ze zelf naar haar werk ging, had die nacht ervoor slecht geslapen. Tijdens de autorit kreeg ze twee telefoontjes met verontrustend nieuws over haar familie, wat haar afleiding en stress bezorgde."

Door die stress werd haar prospectieve geheugen onderdrukt. "In zo'n geval neemt de basale ganglia, dus de automatische piloot, het over. Maar in dit geval werd er afgeweken van de routine, want normaal gesproken bracht ze haar kind nooit op dinsdag naar de crèche. En zo werd ze dus afgeleid van haar originele plan, en kon het dus gebeuren dat de moeder haar kind in de auto vergat."

Je ziet je kind toch in de auto zitten?

Maar kom op, als je de auto uitstapt, zie je je kind toch zitten? "Dat is niet vanzelfsprekend", zegt Scherder. "Daarmee komen we bij de laatste component van dit verhaal: inattentive blindness, oftewel iets niet zien wat recht voor je neus plaatsvindt."

Om dat fenomeen te begrijpen raadt Scherder aan het testje in onderstaande video te doen: 

Doe de test:

Over het hoofd zien

Het punt is volgens Scherder dat je je aandacht maar kunt verdelen over een beperkt aantal zaken. "Als je de auto uitstapt om naar je werk te gaan, let je op een paar dingen: heb ik mijn sleutels, heb ik mijn tas en telefoon? Kan ik hier veilig oversteken? Vervolgens doe je de deur dicht, auto op slot en loop je weg."

Omdat je dus zo gefocust bent op andere zaken die op dat moment ook van belang zijn, kan het gebeuren dat je je eigen kind letterlijk over het hoofd ziet. "En als het kind op de achterbank dan op dat moment niet huilt of een ander geluid maakt waardoor je eraan herinnerd wordt, is het ongeluk zo gebeurd."

'Zorg voor een herinnering'

Uit bovenstaand verhaal blijkt volgens Scherder en andere wetenschappers dat het vergeten van je kind dus iedereen kan gebeuren. Maar is er dan niets wat je kunt doen om het te voorkomen?

"Als ik iets belangrijks heb dat afwijkt van mijn routine en waarvan ik weet dat er een kans bestaat dat ik het ga vergeten, zorg ik ervoor dat ik een herinnering krijg. Dat kan een melding zijn op mijn telefoon, of als ik bijvoorbeeld op vrijdag gevraagd word om op zondagochtend een interview te geven op de radio, weet ik dat er een kans is dat ik die afspraak vergeet. Daarom vraag ik de redactie dan altijd om mij een uurtje van tevoren te bellen, zodat ik er alsnog aan herinnerd word."

Wandelen is goed voor je brein: 'Je wordt creatief, alert en productief!'

Hoogleraar Erik Scherder legt uit waarom wandelen goed is voor je hersenen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`