Nieuws over berechting

Vervolging voor MH17 heeft gevolgen, ook als er niemand in de cel komt

19 juni 2019 07:00 Aangepast: 19 juni 2019 12:50
Bij het Nationaal Monument MH17 kwamen in 2018 nabestaanden van de slachtoffers van de ramp met MH17 bijeen. Beeld © ANP

Vanmiddag maakt het Joint Investigation Team (JIT) meer bekend over de berechting van een aantal verdachten voor de MH17. Ook worden vermoedelijk namen genoemd. Heeft zo'n rechtszaak eigenlijk wel zin als Rusland niet meewerkt? En hoe gaat het proces in zijn werk?

Volgens de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken gaat het om vier verdachten die betrokken zouden zijn bij het neerhalen van vlucht MH17. Het JIT - dat bestaat uit politie en justitie in Nederland, Australië, Oekraïne, België en Maleisië - zegt zelf in de aankondiging van de bijeenkomst dat het om ontwikkelingen in het strafrechtelijk onderzoek gaat.

Buk-raket

Vlucht MH17 stortte op 17 juli 2014 neer in het oosten van Oekraïne. Het staat volgens het JIT vast dat het vliegtuig is neergehaald met een Buk-raket die is afgevuurd door de 53e luchtafweerraketbrigade uit Koersk, een onderdeel van het Russische leger. Alle inzittenden kwamen bij de ramp om het leven, onder wie 196 Nederlanders. Nederland en Australië stelden Rusland vorig jaar al aansprakelijk.

Justitie in Nederland beslist of de verdachten inderdaad worden vervolgd, zegt Marieke de Hoon. Ze is universitair docent Internationaal Strafrecht aan de Vrije Universiteit Amsterdam. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

MH17: zo werkten Nederland en Australië in diepste geheim aan stap tegen Rusland

Hoe gaat het proces in zijn werk?

Mocht het Openbaar Ministerie (OM) besluiten buitenlandse verdachten te vervolgen voor hun rol in het neerhalen van MH17, dan vindt dat proces hier in Nederland plaats, in de beveiligde rechtbank op Schiphol. "Het ministerie van Justitie heeft daar ook geld voor vrijgemaakt in de begroting", zegt De Hoon. "Het OM presenteert er het bewijs, de verdachte krijgt de kans om zich te verdedigen en een onafhankelijke rechter weegt dit en komt al dan niet tot een veroordeling."

Een vraagteken is de aan- of afwezigheid van verdachten. Daar zijn drie mogelijkheden voor, zegt De Hoon. "De verdachte komt zelf, inclusief advocaat. De tweede optie is dat de verdachte zelf niet komt, maar wel een gevolmachtigde advocaat stuurt. Veel zaken in Nederland worden ook op die manier afgehandeld. De laatste mogelijkheid is dat de verdachte niet komt opdagen bij de rechtszaak. Hij wordt dan bij verstek veroordeeld (of vrijgesproken)."

Het is lastig in te schatten of een verdachte bij zo'n rechtszaak aanwezig zal zijn. "Misschien komt hij wel uit vrije wil opdagen", zegt De Hoon. "Maar Rusland  mag geen onderdanen uitleveren." Het is volgens haar niet ondenkbaar dat betrokkenen met deze wetenschap inmiddels ook een Russisch paspoort hebben om zo uitlevering te voorkomen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rusland weer in tegenaanval over MH17: 'Oekraïne lanceerde Buk-raket'

Hoe lang duurt zo'n rechtszaak?

Daar kan De Hoon kort over zijn: het is een zaak van de lange adem, schreef ze al eerder. Het verloop en de uitkomst zijn onzeker.

Wat zijn de gevolgen van een veroordeling?

Als een MH17-verdachte wordt veroordeeld, ook als dat bij verstek gebeurt, heeft dat wel degelijk gevolgen, zegt De Hoon. "Allereerst gaat het om waarheidsvinding. Voor nabestaanden is een rechterlijke uitspraak een bevestiging van wat er is gebeurd, wat hun geliefden is overkomen."

De verdachte is na zijn veroordeling afhankelijk van de goodwill van zijn regime, zegt De Hoon. "Hij loopt altijd het risico om alsnog te worden opgepakt in Rusland om daar berecht te worden, zeker als Nederland blijft aandringen. En omdat hij is aangemerkt als veroordeelde, wordt hij beperkt in zijn vrijheid." Zo iemand kan bijvoorbeeld niet op vakantie gaan naar een land dat wél verdachten uitlevert aan Nederland.

Een veroordeling kan ook gevolgen hebben voor de aansprakelijkheid van Rusland als staat. Daar wordt nu over onderhandeld. Als die onderhandelingen op niets uitlopen en een internationale rechter er een oordeel over moet vellen, kan een strafrechtelijke veroordeling extra gewicht in de schaal leggen, zegt De Hoon. "Een uitspraak van een Nederlandse rechter is gezaghebbend. Nu is het argument van het JIT dat ze bewijs hebben; na een veroordeling is dat bewijs gewogen en zwaar genoeg bevonden door een gezaghebbende rechterlijke autoriteit."

Miniatuurvoorbeeld
Bekijk ook:

Interview met rebellenleider: 'Ik voel me absoluut niet verantwoordelijk voor MH17-ramp'

En wat als niemand wordt veroordeeld?

Ook dan hoeft de rechtszaak niet nutteloos te zijn. "Je moet bedenken dat niet alleen verdachten een verklaring kunnen komen afleggen, maar ook (oog)getuigen. En die komen misschien wél opdagen", zegt De Hoon. "Het JIT is al jaren bezig met bewijs verzamelen. Wie weet wat er nog meer boven komt drijven in de komende jaren, mede door deze rechtszaak."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

OM doet getuigenoproep MH17: wie heeft deze BUK gezien?

Het grote vraagteken: wat doet Rusland?

"Rusland heeft sowieso een probleem", zegt De Hoon. "Ze mogen misschien geen verdachten uitleveren, maar daarmee gaan ze niet automatisch vrijuit. Ze moeten dan ofwel zelf verdachten vervolgen of meewerken aan onderzoek dat uit moet wijzen wie schuldig is." 

Vooralsnog doet het land geen van beide. Dat is zeker op de lange termijn niet haalbaar, denkt De Hoon. "Zolang ze niet meewerken, zijn ze verdragen aan het schenden. Mocht een verdachte worden veroordeeld, en dat is iemand met de Russische nationaliteit, dan wordt het wel steeds moeilijker voor Rusland om weg te blijven kijken. Zéker als het om een Russische militair gaat, aangezien dat de facto de staat zelf is."

Reconstructie MH17: hier werd de raket afgevuurd

Deze reconstructie werd in september 2016 gemaakt op basis van taps van telefoongesprekken, radarbeelden, foto's en honderden getuigenverklaringen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`