Tentoonstelling

Nog één keertje aaien: zo rouwen we om (huis)dieren

13 juni 2019 07:10 Aangepast: 13 juni 2019 07:52
De foto 'Liefde is haar omringen met bloemen' is te zien bij de tentoonstelling De Laatste Aai. Beeld © Beeld © Simone Henken

Jaren was het de normaalste zaak van de wereld om je dode huisdier bij de dierenarts achter te laten. Tegenwoordig krijgt Fikkie een eigen grafsteen. Reden voor museum Tot Zover om een tentoonstelling te wijden aan (huis)dierverdriet.

Nog maar een derde van de huisdieren blijft na overlijden bij de dierenarts achter. De meeste huisdieren krijgen een begrafenis of crematie. Er zijn nu al meer dan veertig dierenbegraafplaatsen in Nederland.

Welvaart

Dat zegt niet alleen iets over onze welvaart, maar vooral ook over onze liefde voor Max, Soesje en Bello. "Huisdieren zijn steeds vaker een volwaardig gezinslid", zegt Laura Cramwinckel, curator van tentoonstelling De Laatste Aai. "Dat begon in de jaren '70 van de vorige eeuw, met de toenemende welvaart en het toenemende aantal eenpersoonshuishoudens."

Dat we ons überhaupt om het lot van (huis)dieren bekommeren, is iets van de laatste honderd jaar, zegt ze. "In de eeuwen ervoor zorgde de christelijke traditie in Nederland ervoor dat dieren een lage status hadden – God had de mensen immers boven de dieren geplaatst. Met de evolutietheorie van Darwin kwam daar verandering in."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Dan neem je toch gewoon een nieuwe': veel onbegrip na overlijden huisdier

'Ons liefste kind'

De grafstenen van dieren zijn een mooi voorbeeld van de veranderende rol die huisdieren in ons leven spelen, zegt Cramwinckel. 

  • Huisdieren krijgen steeds vaker mensennamen. "Vroeger heette een hond Bella of Pasja, tegenwoordig is dat gewoon Max."
  • Op grafstenen wordt veel verwezen naar de familiaire band die mensen met hun hond of kat hebben. "Ons liefste kind, mijn maatje, mijn baby staat er dan bijvoorbeeld. Daar wordt veel betekenis aan toegekend. Dat geeft ook mooi het verschil weer met mensengraven: bij dieren hebben we minder emotionele zelfcensuur."
  • De hoop op het weerzien van het dier wordt vaak letterlijk weergegeven. Dat heet (in de VS) ook wel de 'rainbow bridge', die naar 'eeuwig groene weiden' zou leiden. 

Overstelpen

De afgelopen decennia is onze dierenliefde nog verder geëmancipeerd. "We dichten ze steeds meer autonomie toe, empathie én rechten", zegt Cramwinckel. "Onze huisdieren overstelpen we met liefde. Anderzijds zijn er de productiedieren, wier lot we ons ook steeds meer aantrekken."

Zo zijn er wakes bij omgekomen dieren, stille tochten voor de duizenden dierenslachtoffers na een schuurbrand. "Dat zijn tekenen van onze tijd, dat het zo niet verder kan. Maar onze liefde verschilt nog steeds van dier tot dier. Minder aaibaar maakt minder geliefd", zegt ze.

Huisdierverdriet

Dat zijn de twee verhaallijnen die Cramwinckel wil samenbrengen in de tentoonstelling. "De rouwcultus rondom onze huisdieren en het rouwen om dieren die wat verder van ons staan. Tot hoever reikt ons verdriet?"

In de expositie belichten kunstenaars onze relatie met dode dieren. De werken laten je meeleven met rouwende baasjes en nadenken over roadkill en slacht. Via #DeLaatsteAai kun jij ook je bijdrage leveren: foto’s en verhalen van geliefde dode dieren met die hashtag worden opgenomen in de ‘dierenhemel’ in het museum.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Achterlaten bij de dierenarts of een uitvaart voor je huisdier?

`