100 jaar vrouwenkiesrecht

Als alleen vrouwen mochten stemmen? Dan zag Nederland er heel anders uit

09 mei 2019 19:40 Aangepast: 10 mei 2019 01:10
Archieffoto Beeld © ANP

Tientallen jaren strijd en toen was het er: stemrecht voor vrouwen. Vandaag is het precies 100 jaar geleden dat de Tweede Kamer bepaalde dat zowel mannen als vrouwen bij verkiezingen voortaan naar de stembus mochten. Een mijlpaal, die grote gevolgen heeft gehad voor hoe Nederland nu is.

Het blijkt uit verschillende onderzoeken: zonder de stem van de vrouw zou het land er heel anders uitzien. Kamervoorzitter Khadija Arib noemt de invoering van dat algemeen kiesrecht daarom een 'heel belangrijk' moment. "Dankzij de strijd die de vrouwen hebben gevoerd, kunnen we nu dit werk doen", zegt Arib.

Strijd

Dat het vrouwenkiesrecht er kwam, ging niet zonder slag of stoot. Het kostte tientallen jaren strijd. In 1883 krijgt de feministe Aletta Jacobs nog van de Hoge Raad te horen dat ze niet mag stemmen omdat ze een vrouw is. Voor die uitspraak was toen nog veel begrip.

Zo schrijft het Algemeen Handelsblad in die tijd: 'Er is voor de vrouwen zo'n ruime werkkring weggelegd, dat waarlijk het niet noodig is dat de vrouw zich ook met de politiek inlate.'

Maar de roep om het kiesrecht te verruimen, wordt sterker en sterker. In 1917 mogen vrouwen op de kieslijst staan. Twee jaar later komt de daadwerkelijke revolutie: dan mogen ook vrouwen echt stemmen, beslist de Tweede Kamer.  'Vreugde, grote vreugde zal er zijn in de harten van duizenden vrouwen', schrijft de Veereniging voor Vrouwenkiesrecht.

De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht tijdens een demonstratie in 1920. De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht tijdens een demonstratie in 1920.

De invloed van vrouwen is bij de verkiezingen in 1922 meteen te zien. Je zou het nu niet meer verwachten, maar de religieuze partijen winnen fors dankzij de vrouwen. Hoe dat kan? "Vrouwen werkten vaak thuis, lazen weinig kranten en waren daardoor sterk afhankelijk van de zondagse kerkdienst voor hun informatie", vertelt politicoloog Monique Leyenaar van de Radboud Universiteit in een college op de Universiteit van Nederland. "Daardoor stemden vrouwen religieuzer dan mannen."

Verschil

Dat verschil in stemgedrag tussen mannen en vrouwen is in de loop der jaren flink veranderd. Het is kleiner geworden, groter geworden en weer kleiner geworden. "De laatste jaren zie je opnieuw een steeds duidelijker verschil, vooral door de opkomst van populistische partijen", weet Leyenaar. "Partijen als PVV en Forum voor Democratie spreken met hun krachtige uitspraken rond immigratie en veiligheid meer mannen aan dan vrouwen." 

Al 100 jaar vrouwenkiesrecht, maar we zijn er nog niet

Over de tientallen jaren strijd die vrouwen voerden is een tentoonstelling in het Groninger museum.

Dat blijkt ook uit het onderzoek dat I&O Research in maart deed in opdracht van de Volkskrant. Als bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 alleen vrouwen hadden mogen stemmen, had de huidige coalitie geen meerderheid gekregen, terwijl de progressieve partijen samen fors groter waren geworden. Die zouden 74 zetels hebben gehaald, in plaats van de 66 zetels nu. De VVD zou nog wel de grootste partij zijn geweest.

Andere onderwerpen

Volgens onderzoeker Wietse van Engeland spreken de thema's zorg, onderwijs, armoede en duurzaamheid veel vrouwen aan. Ook dierenrechten vinden vrouwen belangrijker dan mannen. "Mannen vinden onderwerpen als de Europese Unie, economie, immigratie en veiligheid belangrijker."

Hoewel er in de loop der jaren veel is veranderd, is de strijd voor meer vrouwen in de politiek volgens Kamervoorzitter Arib nog lang niet voorbij. Van de 150 Kamerleden zijn er nu 46 vrouw. "Dat is niet iets om vrolijk van te worden", stelt Arib. Toch is ze niet al te pessimistisch over de toekomst. "De vrouwen in de Tweede Kamer zijn kwalitatief heel goed. Zij kunnen als voorbeeld dienen, zodat ook andere vrouwen zich gaan kandideren. Want er lopen absoluut veel capabele vrouwen rond."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Weinig vrouwen in de Kamer: 'Geef signaal aan de politiek'

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`