Documentaire

De man achter het lieveheersbeestje: 'We zijn zinloos geweld gewoon gaan vinden'

07 mei 2019 16:49 Aangepast: 07 mei 2019 16:52
Het lieveheersbeestje tegen zinloos geweld op de plek waar de 23-jarige Glenn van Haen overleed als gevolg van een ernstige mishandeling. Beeld © ANP

Vanavond wordt er met de documentaire over Joes Kloppenburg, die in 1996 werd doodgeslagen, aandacht besteed aan zinloos geweld. En dat is nodig, zegt Bart Wisbrun, de bedenker van het lieveheersbeestje op de beroemde zinloos geweld-stoeptegel. "We zijn het zo gewoon gaan vinden."

Hij is lief, met z'n rode kleurtje en z'n zwarte stipjes. Mooi ook wel. En niemand zou een lieveheersbeestje kwaad doen. "Want ga zelf maar na", zegt Bart Wisbrun (60) uit Noordwijk. "Als je een mug op je arm ziet, sla je 'm eraf. Maar zie je een lieveheersbeestje, dan blaas je voorzichtig, of je geeft hem een heel zacht tikje met je vinger."

Geschikt

Daarom vond Wisbrun, hockeytrainer en reclameman, het lieveheersbeestje bij uitstek geschikt als symbool in de strijd tegen zinloos geweld. Die strijd begon, voor hem, toen Meindert Tjoelker in 1997 in Leeuwarden werd doodgeschopt. Hij had een paar jongens aangesproken omdat ze met een fiets aan het gooien waren. Meindert, die die nacht met zijn vrienden zijn eigen vrijgezellenfeest vierde, overleed aan zijn verwondingen. 

Joes Kloppenburg werd boegbeeld zinloos geweld

De vader van Joes en de man die bleef leven door Joes’ tussenkomst ontmoeten elkaar voor het eerst in 22 jaar.
Bart Wisbrun. Bart Wisbrun.

Stille tochten

"Het hele land was in shock", weet Wisbrun nog. "Allerlei hoge piefen zeiden: 'Dit mag nooit meer gebeuren'. We gingen praten over zinloos geweld, het werd écht een begrip in ons land, en er werd een grote stille tocht gelopen."

Wisbrun wilde ook wat doen. "Ik geloof in teamwork, en dingen doorgeven aan elkaar." Hij richtte de Landelijke Stichting Tegen Zinloos Geweld op (die nu Moed heet), een stichting die sinds 1997 uiteenlopende voorlichtingscampagnes organiseert.

Enkele jaren later werd de lieveheersbeestjestegel geboren, met het door Wisbrun bedachte lieveheersbeestje als symbool tegen pesten, agressie en geweld. "Ik wilde iets positiefs laten zien in de samenleving, en iets dat men kon verspreiden. Iets dat tastbaar én zichtbaar is."

Uitstralen

In het begin hield Wisbrun met zijn zelfopgerichte stichting nauwlettend in de gaten waar de tegels werden besteld en gelegd, en waarom. "Eerst waren het vooral plekken waar iets droevigs gebeurd was, iets wat met zinloos geweld te maken had."

Maar al gauw werden de tegels ook besteld voor openbare plekken als speeltuinen, schoolpleinen, of gewoon een willekeurige stoep in een willekeurige wijk. "Mensen willen iets uitstralen: hier is geen plek voor zinloos geweld."

Leden van de club SC Buitenboys met het lieveheersbeestje bij de stille tocht voor de overleden grensrechter Richard Nieuwenhuizen. Leden van de club SC Buitenboys met het lieveheersbeestje bij de stille tocht voor de overleden grensrechter Richard Nieuwenhuizen.

Groei

Wisbruns stichting groeide en groeide. Begon hij in zijn eentje, in 2007 had hij veertien mensen in dienst, tachtig vrijwilligers, tientallen docenten die gastlessen verzorgden in het land en zes steunpunten. Maar toen kwam de crisis, bedrijven beknibbelden en uiteindelijk moest Wisbrun weer kleiner worden.

Een kantoor is er niet meer, maar de stichting is er nog wel: met Wisbrun nog steeds als drijvende kracht. In Katwijk is een groot opslagpunt waar de tegels liggen, maar ook vlaggen en andere spullen met het lieveheersbeestje. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zoon grensrechter: Zinloos geweld nooit laatste woord

'Zonde'

"Het is zonde dat we niet meer zo groot zijn", zegt Wisbrun. "Ik denk ook wel dat het laat zien dat we zinloos geweld normaal zijn gaan vinden. We zijn wat harder geworden, de samenleving is weer individualistischer. We keuren zinloos geweld wel af, maar we zappen ook weg als we het op tv zien. En dat vind ik zorgelijk."

Hij ziet dat mensen niet meer opkijken van zinloos geweld, omdat het nog steeds 'zo vaak gebeurt'. "Tenzij het bij de mensen in hun eigen omgeving gebeurt", zegt hij. "Dan mailen ze me. Mensen hebben dan duizend-en-één vragen, en zitten met heel veel woede en angst."

'Ogen niet sluiten'

Daarom is het volgens Wisbrun goed dat verhalen zoals dat over Joes Kloppenburg verteld blijven worden. "We mogen onze ogen niet sluiten. Dit gebeurt nog steeds. Ik wist dat vanaf dag één toen ik met de stichting begon: het gebeurt, en het zal blijven gebeuren."

En dat maakt dat Wisbrun nooit zal stoppen met zijn lieveheersbeestje. Hij heeft de telling de laatste jaren niet meer bijgehouden ('onbegonnen werk'), maar vermoedt dat er meer dan tienduizenden zijn in Nederland. "En ook over de grens zie je hem soms. Het is een symbool geworden, een signaaltje naar de samenleving, en daar ben ik trots op. Ik heb vier kinderen, maar ik zeg altijd: 'Dat lieveheersbeestje is echt mijn vijfde kind'."

In 1998 droegen agenten een lieveheersbeestjes-speldje na de dood van Meindert Tjoelker. In 1998 droegen agenten een lieveheersbeestjes-speldje na de dood van Meindert Tjoelker.
`