Kortsluiting

Wat gebeurt er bij een black-out? 'Weerman Maurice deed het heel goed'

12 april 2019 17:40 Aangepast: 12 april 2019 17:40
Maurice Middendorp. Beeld © RTL Nieuws

Een rood hoofd, hoge stem, trillen, niet meer uit je woorden komen, stotteren. Het overkwam RTL-weerman Maurice Middendorp. Wat gebeurde er in zijn hoofd? "Iets heel menselijks."

Iedereen die gisteren het weer op RTL 4 keek, zag hoe Maurice Middendorp ineens niet meer uit zijn woorden kwam. Na de uitzending kreeg hij vele reacties, de meeste hartverwarmend. Veel mensen herkenden het gevoel van een black-out. Een soort kortsluiting in je hoofd, alsof het 't even niet meer doet. Meest voorkomende situaties: sollicitaties, spreekbeurten, speeches, presentaties op werk.

Negatieve spiraal

Maar wat gebeurde er nou? Hoe ontstaat er kortsluiting in je hoofd? "Wat deze weerman had, was typisch het voorbeeld van in een negatieve spiraal terechtkomen", zegt Christian Keysers, hoogleraar en neurowetenschapper aan het Nederlands Herseninstituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. "Als je een fractie van een seconde twijfelt, dan kun je al het gevoel hebben dat je faalt. Vervolgens ben je je direct heel erg bewust van het feit dat heel veel mensen je zien."

Door die bewustwording neemt de angst in je lijf toe. En dan krijg je helemaal het gevoel dat je faalt, weet Keysers. Door die angst stoppen de cognitieve processen, zoals praten, denken, dingen herinneren en die uitleggen, in je brein. Wat in plaats van die processen 'aan' gaat in je lijf en brein: de vecht- of vluchtmodus.

Weerman Maurice Middendorp krijgt black-out tijdens uitzending

De reacties na de uitzending noemt Middendorp 'hartverwarmend'

Moeilijker

En die is vervelend als je, zoals Maurice Middendorp, voor een publiek aan het praten bent. Want wie in die modus staat, wil niets anders dan wegrennen of terugvechten. Keyser: "Vergelijk het met het moment waarop je een muis ziet. Dan wil je ook weg, zo snel mogelijk. Dat is precies wat je ook voelt als je op zo'n moment staat te hakkelen in de studio."

Het is daardoor heel moeilijk om de woorden terug te vinden die je kwijt was. Het gevolg: een black-out. "Vaak hoor je dat mensen net na een black-out zichzelf voor het hoofd slaan, omdat ze dan weer weten wat ze willen zeggen. En ook omdat ze het van tevoren nog zo geoefend hadden."

Wat Maurice Middendorp overkwam, is heel menselijk. "De een heeft het wel sterker dan de ander", weet Keyser. Hij haalt onderzoeken aan van zichzelf en collega's. Mensen die zich in sociale situaties, met andere mensen er dus bij, heel erg bewust zijn van zichzelf en hun gedrag, die schamen zich eerder. "De delen in hun brein waar schaamte ontstaat, zijn ook actiever dan mensen die relaxter in sociale gezelschappen zijn." 

Christian Keysers, onderzoeker aan het Herseninstituut. Christian Keysers, onderzoeker aan het Herseninstituut.

De rust zelve

Maar zelfs als je de rust zelve bent, kun je dit soort momenten veroorzaken. "Je kunt door ervaring wel wat rustiger worden als het nog een keer gebeurt, maar het kan ook door een negatieve ervaring erger worden. Dat je de keer erna helemaal niet meer op tv durft, omdat je weet: het kan misgaan en dan raak ik mijn woorden kwijt." 

Wie heel erg veel last heeft van dit soort situaties, kan cognitieve gedragstherapie overwegen. "Maar als je weerman bent, denk ik niet dat je dat nodig hebt. Dit is gewoon iets wat iedereen kan overkomen, en Maurice Middendorp laat hiermee gewoon zien: ik ben ook maar een mens."

Dat hij daarna zijn verhaal deed, vond Keysers dan ook een slimme zet. "Iedereen herkent het. Dit gevoel is, helaas, universeel, en de lichamelijke reactie erop ook. Dus ja: waarom zou je daar geheimzinnig over doen?"

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hartverwarmende reacties na black-out RTL-weerman Maurice

Wat gebeurt er in je lijf?

Wie een black-out krijgt, voelt dat er van alles in zijn of haar lijft gebeurt. Als je brein je lichaam een seintje geeft dat het in de vecht- of vluchtmodus moet gaan staan, dan spannen al je spieren aan. Keyser: "Daardoor krijg je vaak een trillende, en hogere stem, omdat ook de spieren bij je hals worden aangespannen." De welbekende rode wangen zijn ook een typisch kenmerk van schaamte en ongemak. Kun je niets aan doen. "Het is een fysieke reactie waar niet heel veel onderzoek naar is gedaan", weet Keyser.

Wetenschappers stellen voorzichtig dat de wangen rood worden zodat je er sympathieker uitziet voor de mensen die jou zien falen. "Mensen vinden je dan aardiger, en krijgen medelijden met je. Het is een manier om je menselijk te laten zien en om te laten zien: ik ben me bewust dat ik iets geks heb gedaan." 

Hoe kun je dan reageren?

Ook de hogere ademhaling, die ontstaat door de spierspanning en de vecht-of vluchtmodus, is een kenmerk van de black-out. Maar die is wel te verhelpen. "Maurice Middendorp deed dat heel goed, die zei op een gegeven moment: 'Even rustig ademhalen'", zegt Keyser.

"Dat is heel slim, want daarmee haal je je brein uit de vecht- en vluchtmodus, en zet je de cognitieve processen in je hoofd weer aan het werk. Je switcht dan als het ware weer terug van de overactieve staat, naar de rustige staat." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Black-out a la Rutte kan iedereen overkomen: 'Dit komt door acute stress'

`