Nog een jaar spelen

Langer kleuteren of naar groep 3? 'Luister naar de leerkracht'

26 februari 2019 09:51 Aangepast: 26 februari 2019 11:07
Beeld © ANP

Is jouw kind geboren in de herfst? Dan word je ooit geconfronteerd met de keuze: laat ik mijn kind langer kleuteren of kan het al naar groep 3? De meningen van ouders en pedagogen zijn verdeeld.

Eén op de tien kinderen doet groep 2 nog een jaartje over, blijkt uit onderzoek. Dat is op korte termijn een goede keuze, maar volgens het ministerie van OCW en de PO-Raad kan dat jaartje extra kleuteren later voor problemen zorgen. Zij adviseren kinderen gelijk door te laten stromen naar groep 3.

'Nooit spijt van mijn keuze'

Maar niet iedereen is het hiermee eens."Voor alle kinderen is de overgang naar groep 3 heftig. Ze zijn gewend om te spelen en moeten dan ineens achter een bureau zitten en een potlood vasthouden. En lang stilzitten op een stoel is ook nogal wat", vertelt Imke van Kuilenburg. Ze heeft een dochter van 8 jaar en een zoon van 4,5 jaar. Daarnaast gaf ze acht jaar lang les aan groep 3.

Volgens de onderwijsinspectie zit er geen deadline aan het moment waarop kinderen wel of niet doorstromen naar groep 3. Toch merkt Van Kuilenburg dat in de praktijk veel scholen wel 1 januari als ijkpunt nemen. "Mijn dochter is op 27 december geboren. Na wat discussie met school heeft ze een jaar extra kleuters mogen doen. Van die keuze heb ik geen moment spijt gehad."

Is een jaar langer kleuteren slim?

Er bestaan twijfels over het nut van een jaar langer in groep 2 doorbrengen. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die groep 2 overdoen, daar maar tijdelijk profijt van hebben. Dit geldt zowel voor de leerprestaties als de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Veel leerkrachten vinden het lastig een beslissing te nemen of een kind klaar is voor groep 3. Dat heeft vooral te maken met het feit dat kleuters zich in sprongen ontwikkelen. Wat ze de ene week niet oppikken, kan een paar weken later wel aanslaan. Het oordeel van de leerkracht over de verschillen in cognitieve capaciteiten tussen vertraagde en onvertraagde kleuters bleek vaak sterker te verschillen dan de feitelijke scores die deze leerlingen behaalden op de taal- en rekentoetsen. Mogelijk wordt hierdoor soms te snel besloten om het kind een jaar over te laten doen.

Ook ouders vragen nogal eens om kleuterbouwverlenging. Dit betekent een heel jaar vertraging voor de leerling, wat volgens het onderzoek gezien de sprongsgewijze ontwikkeling op deze leeftijd vaak ongewenst en onnodig is.

Bron: Ministerie van OCW en de PO-Raad

Advies leerkracht

"Hoe jonger het kind, hoe meer bewegingsbehoefte het kind vaak heeft", vertelt Imke van Kuilenburg. "Er wordt bij de overgang vaak gekeken naar Cito-toetsen of naar hoeveel letters ze kunnen lezen. Er zou veel meer gekeken moeten worden naar hoe het kind sociaal-emotioneel in een groep zit. Ook al redt het kind het cognitief wel, dan nog is de vraag of het kind er gelukkig van wordt."

Volgens orthopedagoog Mariëlle Beckers is het belangrijk dat ouders goed luisteren naar het advies van de leerkracht. "De leerkracht heeft een groter referentiekader. Wij adviseren dat als een kind groep 3 cognitief aankan, maar in het gedrag wat jonger is, het toch door te laten stromen. Een heel jaar doorkleuteren is dan echt lang."

Blijven uitdagen

Beckers erkent dat er een groot verschil is tussen een kind van 5 jaar dat naar groep 3 gaat of een kind van 7 jaar. "Een vijfjarige kan slim zijn, maar vaardigheden als aandacht, concentratie, impulscontrole en stil zitten zijn nog in ontwikkeling en groeit echt pas met leeftijd. Concentratie neemt nu eenmaal toe als je ouder bent."

Voor de grensgevallen adviseert Beckers naar het hele plaatje te kijken. "Alle kinderen willen liever spelen dan stilzitten." Toch adviseert ze alleen de kinderen een extra jaar kleuters als het gedrag echt jonger is, ze niet goed stil kunnen zitten en helemaal niet gelukkig worden van kleine werkjes. "Dan zou het fijn zijn als de leerkracht van groep 2 dit kind wat vaker een werkje geeft om het te blijven uitdagen."

Moeilijk gedrag

Orthopedagoog Sieneke Goorhuis-Brouwer pleit er juist voor om kinderen minder snel door te laten stromen. "Het grensgebied tussen 1 oktober en 1 januari is een mistig gebied. De druk om door te stromen naar groep 3 komt mijns inzien voornamelijk vanuit de ouders zelf en vanuit de inspectie, want die willen dat leerlingen liever niet langer dan acht jaar over het basisonderwijs doen."

Goorhuis-Brouwer vindt dat de leerlingen te jong onder druk komen te staan. "Jonge kinderen die de druk niet aankunnen, haken af of vertonen moeilijk gedrag. Gebeurt dit niet op de basisschool, dan wel later in hun pubertijd."

Simpel lijstje

Volgens Goorhuis-Brouwer is er een simpel lijstje dat ouders en leerkrachten samen kunnen bespreken: Is het kind trots op zichzelf? Beheerst het over grove en fijne motoriek, dus rennen en een potlood goed vasthouden. Kan het ongeveer een kwartier op een taakje concentreren?

Maar ook of een kind zich goed kan uitdrukken in de Nederlandse taal. "Kan het een verhaaltje vertellen en heeft het de denkstap gemaakt vanuit de magische wereld van de kleuter naar het concreet operationele denken wat in groep 3 gebeurt."

Kind is leidend

Wat het beste is voor het kind, is voor elk kind verschillend. Becker: "Er moet geen keuze gemaakt worden 'omdat er nu eenmaal een grens is', maar het kind moet leidend zijn."

Alle mensen die we gesproken hebben voor dit verhaal geven aan dat het de voorkeur heeft om niet alleen na de zomervakantie door te stromen, maar bijvoorbeeld ook halverwege het jaar. Becker: "Sommige kinderen hebben net dat half jaar extra nodig, maar voor een school is deze constructie organisatorisch ingewikkeld."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Veel kleuters onder zittenblijvers basisschool: 'Eigenlijk weggegooid jaar'

`