Incident Heemskerk

Mag je een vervelende leerling in de nek pakken? 'Niet doen, de klas ligt in een deuk'

28 januari 2019 18:54 Aangepast: 01 februari 2019 09:07
Beeld © iStock

Mag een leraar een brutale leerling bij zijn nek pakken als deze de klas niet wil verlaten? Het antwoord op die vraag is behoorlijk ingewikkeld. "Fysiek contact moet je in principe zien te voorkomen."

Twee weken geleden was bij onderwijsassistent Gerrit Keeman de maat vol. Een leerling van het Kennemer College in Heemskerk schold hem uit en weigerde de klas te verlaten toen hij daarom vroeg. Keeman greep de jongen bij zijn nek.

"Hij begon te schelden, zei vervelende dingen over mijn moeder, maakte slaande bewegingen en gooide een kruk tegen mijn schenen. Daarop pakte ik hem bij zijn nekvel", zei de onderwijsassistent tegen RTL Nieuws. De ouders van de jongen dienden een klacht in.

NH Nieuws zette beelden van het opstootje online:

Achteraf oordeelde de school dat aan beide kanten een grens is overschreden. De jongen werd geschorst. De onderwijsassistent, die nog maar twee weken op de school zou werken, werd 'vrijgesteld van werk' om 'afstand te kunnen nemen en de rust terug te brengen in de klas'. 

Vooral dat laatste leverde de school veel kritiek op. Op de Facebookpagina van RTL Nieuws staan honderden reacties van mensen die vinden dat de Keeman prima had gehandeld. "De leraar pakt 'm alleen maar bij zijn nek. Hij hoekt hem niet neer of zo", zegt Willeke.  Volgens reageerder Wilma zijn de tijden veranderd. "Beetje autoriteit mag je wel laten zien hoor als leraar. Vroeger kreeg je een mep met de liniaal op je vingers. Zei je dat tegen je ouders ...kreeg je van hun ook nog eens een draai om je oren." 

Ook van reageerder Bart mag 'iets harder aanpakken' best. "Binnen de grenzen van het toelaatbare."

Wat is toelaatbaar?

De vraag is alleen: wat zijn dan die grenzen van het toelaatbare? In onderwijswetten is daar niets over te vinden. Je zou kunnen terugvallen op het burgerlijk wetboek. Daarin staat dat ouders bij hun kinderen geen geweld mogen toepassen. En de school dus ook niet.

Is het zo simpel? Volgens Hilde Mertens van de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs (LKC) moet je onderscheid maken tussen geweld en fysiek contact. Fysiek contact is in sommige gevallen toegestaan. "Dat moet je goed uitzoeken."

Bij de LKC onderscheiden ze allereerst functioneel fysiek contact en regulerend fysiek contact. Functioneel contact is eigenlijk altijd toegestaan. Dat is bijvoorbeeld als een docent een leerling ondersteuning biedt bij gym.

Bij regulerend fysiek contact is het allemaal ingewikkelder. Dat is in het algemeen toegestaan mits dit 'proportioneel en noodzakelijk' is. Noodzakelijk is het alleen als er sprake is van een onhoudbare en onveilige situatie en er geen andere maatregelen mogelijk zijn. 

'Niet meer van deze tijd'

Zo mag een docent in sommige gevallen een leerling tegenhouden als die dreigt van school weg te lopen. Maar mag een docent een leerling beetpakken en de klas uitzetten? Nee. Fysiek optreden jegens leerlingen mag slechts in 'zeer uitzonderlijke gevallen', schreef de LKC een paar jaar geleden. "Hoezeer een leerling ook het gezag van een docent tart indien hij weigert de klas te verlaten als de docent hem dat gelast, is de aantasting van het gezag van een docent niet een situatie waarin de leerling een acuut gevaar vormt, noch is dat te beschouwen als een zeer uitzonderlijk geval dat fysiek ingrijpen rechtvaardigt."

Zat de onderwijsassistent in Heemskerk dan ook fout? Hilde Mertens van de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs kan daar zo niets over zeggen: "Het gaat erom: is het buitensporig of past het bij professioneel handelen? Dat moet je per geval bekijken", zegt ze. 

Wel zegt ze dat fysiek contact 'in principe' moet worden voorkomen. "Vroeger sloeg je met een liniaal op de vingers. Dat kan natuurlijk niet. Alle fysiek contact is anders geworden. Je zit aan iemand z'n lichamelijke integriteit dat bescherming behoeft. Lijfelijk corrigeren is niet meer van deze tijd."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Onderwijsassistent geschorst na opstootje met leerling: 'Ik pakte hem bij zijn nekvel'

Een leerling fysiek straffen is ook helemaal niet effectief, zegt Astrid Boon. Zij heeft als orthopedagoog op veel scholen rondgelopen en daar heel wat lastige leerlingen meegemaakt. Er zijn veel betere oplossingen, vertelt ze.

'Haal de conciërge erbij'

"Als je een leerling de klas uit wil hebben, dan is het handig als je daar op school afspraken over maakt", vertelt Boon. De orthopedagoog legt uit dat het slim is om er een collega bij te halen. "Of je belt de conciërge, dat zijn vaak bouwvakkerachtige types. Die zegt dan gewoon tegen de leerling: 'Loop je even met me mee?'"

Een impulsieve reactie van een docent maakt vaak weinig indruk op een leerling, zegt de Boon. "Dan ben je je zelfbeheersing aan het verliezen. Je moet de kalmte bewaren. Dat maakt in de klas veel meer indruk. Als je zo'n kind vastpakt, dan ligt de hele klas in een deuk. Je schiet in de stress en die kinderen voelen dat. Dan heb je de situatie als docent niet meer onder controle. Een kind de klas uitsturen, kun je beter uitbesteden aan iemand anders."

'Straf werkt alleen als die vervelend is'

De orthopedagoog zegt sowieso dat ze meer houdt van pedagogische maatregelen. Soms zijn scholen ten einde raad met bepaalde leerlingen. "Je moet er dan proberen achter te komen waarom een bepaalde straf niet werkt. Wat een kind bijvoorbeeld veel erger vindt dan schorsen, is nablijven op vrijdag en dat ze dan ook nog iets vervelends moeten doen."

In Nederland willen we altijd dat leerlingen dan iets nuttigs gaan doen, zegt Boon. "Dus dan moeten ze tijdens net nablijven huiswerk maken. Dat helpt niet. Dan denkt de leerling: O, dat valt wel mee, dan kan ik gelukkig nog huiswerk maken. Als een staf niet vervelend is, dan helpt die niet. Dat is het probleem gewoon. Ik sprak een keer een leerling die als straf de conciërge moest helpen, dat vond hij hartstikke leuk!"

Wat wel werkt? "Strafregels schrijven", zegt Boon. En dan twee uur lang, op vrijdagmiddag. "Dat is het saaiste en vervelendste wat kinderen vinden. En dan door de ouders laten ondertekenen."

Reactie van de school

De Stichting Voortgezet Onderwijs Kennemerland (SVOK) heeft een nieuwe reactie geplaatst naar aanleiding van het incident.

"Vanochtend heeft de schoolleiding contact gehad met de dhr. Keeman. Naar aanleiding hiervan hebben zij deze week een gesprek. Na dit gesprek zullen wij met een reactie komen. Tot die tijd zullen wij niet reageren in de media. We willen het gesprek namelijk niet via de media voeren, maar met elkaar. Onze focus ligt bij het onderwijs en we willen om die reden nu de rust herstellen."

Wist je dat wij ook een app hebben?
Daarmee heb je al het nieuws binnen handbereik. Download 'm hier.

Playstore Appstore

`