Nederland

Oudere vaak bestolen door familie: afhankelijke moeder is makkelijke prooi

13 juni 2018 20:08 Aangepast: 15 juni 2018 15:51
Volgens deskundigen worden steeds meer ouderen financieel uitgebuit, vooral door bekenden. Beeld © iStock

Een zoon doet boodschappen voor zijn dementerende, bejaarde moeder en besluit met haar pinpas ook zijn eigen pakje kauwgom te betalen. Een week later pint hij met haar pas 50 euro voor zichzelf, omdat hij even krap zit. Het lijkt klein, maar is vaak de voorbode van financiële uitbuiting van ouderen, zeggen deskundigen.

Zo'n 170.000 thuiswonende ouderen worden slachtoffer van financiële uitbuiting of fysieke en psychologische mishandeling. Financiële uitbuiting komt het meest voor, blijkt uit onderzoek. Ook de 68-jarige moeder van Gea is hiervan slachtoffer. "Door twee beroertes is mijn moeder afhankelijk van anderen en daar maakt mijn broertje misbruik van", vertelt ze.

Haar moeder woont nog thuis, maar is slecht ter been. Gea's broer bood daarom aan boodschappen voor hun moeder te halen. "Maar al gauw betaalde hij met haar pinpas ook zijn eigen boodschappen."

Verdwenen

Op een gegeven moment blijkt ook dat het vakantiegeld van haar moeder is verdwenen. Gea en haar zus vermoeden dat hun broer het geld heeft verduisterd, maar de bankafschriften zijn onvindbaar en Gea's broer ontkent.

Ondanks waarschuwingen van medewerkers van de dagbesteding en haar dochters blijft de moeder van Gea haar pinpas aan haar zoon geven. "Ze zegt dat ze hem vertrouwt, maar we vrezen dat ze bang voor hem is. Hij is agressief en had ook al eens het huis van mijn vader kort en klein geslagen toen mijn vader hem geen geld wilde geven."

Aangifte

In gesprek gaan over de kwestie lukt niet, omdat Gea's broer Gea weigert te woord te staan. "Gisteren belde de buurman van mijn broer. Mijn moeder was bij mijn broer en de buurman hoorde haar huilen en mijn broer tegen haar schreeuwen." Toen was voor Gea de maat vol. "Diezelfde avond nog hebben mijn zus en ik aangifte gedaan."

Het is een ongelooflijk moeilijke en frustrerende situatie, vertelt Gea. Helemaal omdat haar moeder het niet eens is met de aangifte. "Maar we kunnen niet anders. Het is heel pijnlijk allemaal. Ik zie hem ook niet langer als m'n broertje."

Dementie, volksziekte nummer 1

Dementie is in ons land doodsoorzaak nummer één. De kans dat je dementie krijgt, is 20 tot 30 procent. De aandoening kan veel oorzaken hebben. De bekendste oorzaak is de ziekte alzheimer.

Schrijnend

Advocaat Jesse Nagtegaal vertegenwoordigt tijdens zijn werk vaak ouderen die slachtoffer zijn geworden van financiële uitbuiting. "Er zijn heel veel schrijnende voorbeelden. In het klassieke geval is de dader iemand rondom een ouder persoon, iemand die een vertrouweling is. Dat kan een dochter of een zoon zijn, maar ook de buurman, een gemachtigde of een ander familielid."

"Als iemand gemachtigd wordt, blijkt dat diegene zich vervolgens niet kan inhouden", zegt hij. Een stijgende lijn is volgens hem kenmerkend voor deze zaken. "Het begint met een pakje kauwgom, even later pinnen ze 50 euro, omdat ze het even krap hebben. Daarna loopt het compleet uit de klauwen."

Vijfduizend euro per maand

Zo had Nagtegaal eens een zaak waarbij eerst kleinere bedragen werden overgeschreven van de bankrekening van de oudere naar de dader. Even later werd voor honderden euro's aan bedragen gepind in een casino. "Daarna liep het op naar vijf keer in de maand duizend euro pinnen."

"Als je de pinpas in handen hebt, wordt de drempel blijkbaar lager", vertelt Nagtegaal. "De daders zijn vaak mensen die niet zo snel wat uit de winkel zouden stelen, maar hierbij de verleiding niet kunnen weerstaan."

Extra zakcentje

In veel zaken praten daders het in hun hoofd goed dat ze zichzelf een extra zakcentje toestoppen, zegt Nagtegaal. "Ze denken: ik doe zoveel voor deze mevrouw of meneer, ik heb hier recht op. Maar het blijft verduistering."

Hoe herken je financiële uitbuiting?

Stel, je vermoedt dat van een oudere in je omgeving geld wordt gestolen van de rekening. Wat kun je dan doen? Volgens advocaat Jesse Nagtegaal is het heel belangrijk om als eerste te kijken naar de bankafschriften. "Bestudeer die goed en kijk wat er binnenkomt en wat eruitgaat. Gaat het geld echt naar waar het voor bestemd is? Een gemachtigde kan wel zeggen dat er voor 500 euro aan boodschappen is uitgegeven, maar is daar bewijs van? Vraag naar bonnetjes."

Wees ook niet bang om de gemachtigde ter verantwoording te roepen, zegt hij. "Zijn er vreemde pintransacties, wordt er veel geld opgenomen bij een geldautomaat? Vraag verantwoording van de gemachtigde. Dat wordt in de praktijk te weinig gedaan."

Financiële uitbuiting komt op allerlei manieren voor. "Ik ben op dit moment met een zaak bezig waarbij we het sterke vermoeden hebben dat de schoonmaker ernstig misbruik maakt van een bejaarde die cognitief beperkt is", vertelt Nagtegaal. "De schoonmaker heeft het huis van de bejaarde gekocht voor de helft van de marktwaarde. Zou een oudere die cognitief nog wel goed is daarmee instemmen?"

Hij merkt dat het aantal gevallen van financiële uitbuiting van ouderen toeneemt. "Het is echt een heel groot probleem in Nederland."

Makkelijke prooi

Ook Thérèse van der Velden van de stichting Samen Veilig Ouder Worden (SVOW) ziet een toename. Haar stichting helpt ouderen die het slachtoffer zijn geworden van diefstal. Volgens Van der Velden zal het aantal slachtoffers zelfs blijven toenemen omdat ouderen langer zelfstandig blijven wonen. "Ze zijn thuis afhankelijk van hulp en blijven zo langer een makkelijke prooi", legt ze uit. 

Van der Velden vreest dat er veel meer ouderen slachtoffer zijn. "Ouderen vinden het moeilijk om over te praten uit schaamte. Bij ongeveer 75 procent van de gevallen is de dader een bekende of familie. Uit angst dat er niemand meer langskomt, zeggen de slachtoffers niets. Ze zijn bang voor represailles."

Daarnaast twijfelen ouderen vaak of ze het wel bij het juiste eind hebben, zegt ze. "Ze denken dat het aan hun ouderdom ligt. Ze zeggen: misschien zie ik het allemaal niet meer zo helder."

Daders

Van der Velden merkt dat daders vaak ook een schrijnende reden hebben om geld te verduisteren. "Zo was er een zoon die van zijn moeder geld stal. Hij bleek verslaafd te zijn en zijn kind ook, en ze hadden geld nodig. We hebben toen met een mediator een gesprek tussen hem en zijn moeder geregeld, zodat ze naar elkaars verhaal konden luisteren." Het geld is uiteindelijk teruggehaald.

"Het is ontzettend pijnlijk en emotioneel", zeg Nagtegaal. "Het zijn namelijk vaak mensen die dicht bij de oudere staan, mensen die je vertrouwt, die vervolgens juist misbruik van dat vertrouwen maken."

Meer op rtlnieuws.nl:

`