Nederland

Sterfgeval op school? Rouwprotocol ingehaald door social media

22 mei 2018 15:37 Aangepast: 22 mei 2018 16:18
Rouwende schoolkinderen (archieffoto). Beeld © ANP

Social media staan vaak in de weg van het rouwprotocol dat scholen gebruiken als een leerling of een docent overlijdt. Maar zo'n draaiboek is niet eens zo nodig, zegt rouwdeskundige en pedagoog Daan Westerink. "Het beste protocol wordt ter plekke gemaakt."

Gaat het om een tragisch verkeersongeluk, een docent die na een lange ziekte overlijdt, of om een leerling die sterft door een gevaarlijke challenge, zoals de 15-jarige Clay Haimé uit Den Haag waarschijnlijk is overkomen? Tref je een familie met een open oor, of juist nabestaanden die door de schok en door het verdriet in hun schulp kruipen?

"Er zijn zo veel verschillende mogelijkheden", zegt Daan Westerink. "Daar kun je in geen enkel draaiboek rekening mee houden. Daarom ook denk ik dat het voor scholen niet heel zinvol is om een rouwprotocol in de la te hebben liggen. Omdat het daar vaak blijft liggen."

'Niet afwachten'

Westerink wordt geregeld door scholen ingeschakeld om te adviseren rondom een sterfgeval. Het pakt voor alle betrokkenen anders uit, zegt ze. Maar één opdracht staat voorop: neem als school meteen contact op. "Probeer direct afstemming te zoeken met de ouders, de klas en docenten."

Ga niet afwachten, zegt ze. "Op nabestaanden komt ineens heel veel af, die hebben zo veel aan hun hoofd." De sleutel ligt volgens haar in goede communicatie. Heel belangrijk is iemand die als schakelpunt fungeert tussen de nabestaanden en de school. "Iemand die op dat moment het hoofd koel kan houden en het hart warm, en die de vraag stelt: wat moet er nu gebeuren?"

Herinneringshoekje

In de eerste plaats gaat het om het inlichten en opvangen van leerlingen en personeel. "Ga naar de klas, naar de docenten. En vraag de nabestaanden wat ze fijn vinden. Zo van: is het goed als we een herinneringshoekje inrichten? Ik heb ook wel meegemaakt dat aangeslagen klasgenoten graag meteen wilden langskomen en dat de familie dat heel erg op prijs stelde."

Dat raakt een ander probleem: leerlingen en docenten voelen zich nog weleens te veel in het contact met nabestaanden. Niet nodig, zegt Westerink. Laat op alle fronten merken dat je meeleeft. "Ik was laatst bij de uitvaart van de vader van een meisje, een leerling van een middelbare school, en daarbij waren ook haar mentor en docenten aanwezig. Dat is een geweldige manier om je betrokkenheid te tonen. Voor leerlingen die één van hun ouders zijn verloren, kan dat een grote steun zijn."

Miniatuurvoorbeeld
(Foto ANP)

Social media maken draaiboek onbruikbaar

Het is vooral dankzij social media dat de rol van de school bij een sterfgeval compleet op zijn kop is gezet, zegt rector Ingrid van der Neut van het Jordan Montessori Lyceum Utrecht in Zeist. "Alles wat je kunt bedenken, is vrijwel direct achterhaald."

Van der Neut trad in 2007 aan als rector. "Uit die tijd heb ik alle draaiboeken nog. Wat te doen bij het overlijden van een leerling? Wat te doen bij het overlijden van een docent? Maar ze zijn totaal onbruikbaar geworden. Scholen hebben er vrijwel geen regie meer over: voordat ze ook maar één mededeling zou kunnen doen, is iedereen via allerlei appgroepjes allang op de hoogte."

Spookverhalen kop indrukken

De onbeheersbaarheid van social media maakt het lastig, zegt Van der Neut: van wat leerlingen daar onderling precies bespreken, heeft de school geen idee. Des te belangrijker is het om spookverhalen tijdig de kop in te drukken. "Daarom moet je je oren openhouden en overal voelsprieten hebben. Het ligt enorm gevoelig, het laatste wat je wilt is dat geruchten een eigen leven gaan leiden."

Op het Jordan MLU vormt zich bij een sterfgeval of een zelfmoordpoging een groep mensen die om de zwaarst getroffen mensen heen gaat staan. "We proberen dienend te zijn", zegt Van der Neut, "want of het nu gaat om ouders, om leerlingen of om docenten: iedereen gaat er op zijn eigen manier mee om."

Stille kinderen

In eerste instantie gaat de aandacht uit naar de klas en de directe vriendengroep, maar ook naar eventuele broers of zussen in andere klassen. Ook 'stille kinderen' worden extra in de gaten gehouden, zegt Van der Neut. "Die willen niets, die hoeven niets. Maar ook die moet je ruimte bieden voor verwerking. Zo vindt iedereen vaak wel zijn eigen weg. Sommigen zijn even nergens voor te porren, anderen willen juist meteen weer aan de slag."

Leerlingen leren omgaan met de werkelijkheid: dat is de grote opdracht voor elke school, zegt Van der Neut. "En bij sterfgevallen wordt de school dan een gemeenschap waar mensen hun ellende, hun verdriet en hun zorg kwijt kunnen."

Pesten en zelfmoord

Het kwam de afgelopen jaren geregeld voor: scholieren die gepest werden en zelfmoord pleegden. Dat zijn verschrikkelijke gebeurtenissen die nóg meer aandacht vereisen dan anders, zegt Westerink. Het is bijvoorbeeld belangrijk om ruimte te geven aan klasgenoten die met een gepest kind wél goed contact hadden.

Ouders en docenten moeten inzien dat copycat-gedrag op de loer ligt als een leerling zelfmoord pleegt. "Veel tieners zouden zelfmoord nooit als optie overwegen, tot het iemand uit hun directe omgeving betreft. Dan moet iedereen goed opletten. Tieners kunnen zich er ook enorm kwaad om maken, zo van: nu piept-ie er zomaar tussenuit. Ze voelen zich dus niet altijd schuldig, zoals veel mensen denken. Ga er open in als je met leerlingen in gesprek gaat. Vul niets voor ze in en geef ruimte voor alle gevoelens."

Gedachten over zelfmoord worden onvermijdelijk getriggerd als een klasgenoot een zelfmoordpoging doet, zegt rector Ingrid van der Neut. "Dan denken kinderen: verrek, het kan echt. En dat maakt het tot zo'n razend moeilijk probleem. Dat kun je op zo'n moment niet verzwijgen."

Heb jij vragen over zelfmoord?

Stichting 113 Zelfmoordpreventie: 0900-0113
Openingstijden: 24 uur, 7 dagen per week

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore