Nederland

Nobelprijs voor ontdekken zwaartekrachtgolven: 'Ook een beetje onze prijs'

03 oktober 2017 15:24 Aangepast: 03 oktober 2017 15:52
Zwarte gaten veroorzaken zwaartekrachtgolven (artistieke impressie). Beeld © NASA

De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat dit jaar naar de Amerikanen Rainer Weiss, Barry Barish en Kip Thorne. Zij toonden aan dat zwaartekrachtgolven bestaan. Bij dat onderzoek was ook het Nederlandse Nikhef-instituut betrokken. "Dit voelt ook een beetje als onze Nobelprijs", zegt Frank Linde van het Nikhef.

Twee Amerikaanse detectoren namen op 14 september 2015 de eerste zwaartekrachtgolven waar. Daarvoor hebben de drie wetenschappers nu dus de Nobelprijs gekregen. Maar het was geen puur Amerikaanse aangelegenheid. "Ook de namen van onderzoekers van het Nikhef staan op de publicaties die de Nobelprijs hebben opgeleverd", zegt Linde. "Het is één groot consortium."

Voorspeld door Einstein

Ook in Europa staat een detector, bij de Italiaanse stad Pisa. "Het is verschrikkelijk dat alleen die in de VS aanstonden toen de eerste golven werden ontdekt", zegt Linde. "Helaas was die bij Pisa nog niet klaar. Voor ons was het een beetje zuur, maar voor de wetenschap maakt het geen bal uit."

ZIE OOK: Applaus en gejuich voor het laatste puzzelstukje van Einsteins theorie

De zwaartekrachtgolven werden honderd jaar geleden al voorspeld door Albert Einstein. De golven die in 2015 werden ontdekt, ontstonden door een botsing van twee zwarte gaten en deden er 1,3 miljard jaar over om een zogenoemde LIGO-detector te bereiken. "Het is grappig dat je events bekijkt van zo ver weg en zo lang geleden."

Zwaartekrachtgolven, zo zit het:

Onderzoekers van het Nikhef leggen uit hoe de detector werkt.

In totaal zijn nu vier keer zwaartekrachtgolven gemeten. Alleen de allersterkste golven, die ontstaan als bijvoorbeeld twee zwarte gaten botsen, zijn gedetecteerd. Inmiddels heeft ook de Virgo-detector bij Pisa de golven waargenomen.

"De heilige graal is om zwaartekrachtgolven te meten die zijn ontstaan vlak na de oerknal", zegt Linde. "Dan heb je het echt over een fractie van een seconde na het ontstaan van het heelal. Als je dat lukt, heb je een beeld van een piepjong universum."

'Google Maps van universum'

De zwaartekrachtgolven zijn ook op een andere manier heel nuttig voor de wetenschap. "Daarmee kunnen we een soort Google Maps maken van het heelal", zegt Linde. "Het signaal zegt ook hoe ver iets is." En zo werken de zwaartekrachtgolven als een lineaal.

ZIE OOK: Zwaartekrachtgolven, wat zijn dat nou eigenlijk?

"Van sterren die dichtbij staan, kunnen we de afstand eenvoudig meten." Maar die meetmethode werkt niet voor sterren die verder weg zijn. Daar is dan weer een andere meettechniek voor, maar ook die kent een grens. "We hebben een stapel middelen om steeds verder te meten. Zwaartekrachtgolven kun je meten tot extreem ver weg. Tot aan de rand van het universum. Het enige wat dan rest, is sterrenstelsels koppelen aan de zwarte gaten die je hebt gemeten."

"De ambitie is om een zwaartekrachttelescoop te bouwen", zegt Linde. Hij hoopt dat er ook één komt in Nederland. "Die detector moet dan onder de grond komen. Zuid-Limburg zou daar een goede locatie voor zijn."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore