Nederland

Kloof tussen stad en provincie wordt groter: 'Het is een grote zorg'

21 januari 2017 07:46 Aangepast: 29 juli 2017 03:30

Het jonge volk trekt naar de economisch bloeiende steden, veel oudere Nederlanders zien hun dorp leeglopen. Zorgelijk, stelt directeur van het SCP Kim Putters. Een deel van de oplossing: burgemeesters met lef.

"Wij op het platteland hebben genoeg van stadse problemen." Ad van Ekeren uit Leerdam was alle discussies duidelijk zat, zo bleek uit zijn brief in het Algemeen Dagbad. Ruzies over Zwarte Piet, kerst en Pasen; daar hebben 'ze' op het platteland helemaal niks mee. "Misschien is het een idee om vanaf heden uw ideeën gewoon binnenskamers of binnen de Randstad te houden."

Het leek zomaar een ingezonden brief, maar misschien was het wel veel meer dan dat: een voorproefje van wat komen gaat. "Praten over de verschillen tussen stad en platteland is van alle tijden. Maar het vraagstuk van verschillende belevingswerelden neemt wel toe, omdat de trek naar de stad zo ontzettend is toegenomen. En die gaat nog verder doorzetten",  vertelt Kim Putters in zijn werkkamer.

We verhuizen naar de steden

De directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau schetst wat we kunnen gaan verwachten: Nederland verstedelijkt. Met name jonge en hoogopgeleide mensen trekken naar de stad – en anders dan voorheen gaan ze niet zo snel meer terug naar het platteland. Het economisch verkeer in de stad neemt toe, evenals de werkgelegenheid. Ondertussen vergrijst ons land in rap tempo en die vergrijzing gaat harder in de provincie dan in steden. Sommige dorpen verpauperen nu al, gemeentebesturen zitten soms met de handen in het haar.

Thumbnail

Wie in een dorp geboren wordt en daar naar school gaat, komt in veel gevallen ook nog slechter uit de startblokken. "Kinderen op scholen op het platteland krijgen vaker een lager schooladvies dan kinderen in de stad. En dat is niet altijd verbonden aan hun daadwerkelijke capaciteiten en IQ. Dat vind ik wel een zorgelijk punt," zegt Putters.

Afgelegen dorpen 

Een tweetal nuanceringen moeten er wel gemaakt worden, als men over deze twee werelden - stad en platteland - spreekt: 'stadse problemen' spelen ook gewoon in dorpen en andersom, alleen in verschillende mate, benadrukt Putters. Bovendien is het ene dorp het andere niet. In de dorpen die vlakbij steden liggen, is de kwaliteit van leven een stuk beter, dan de dorpen met een grotere afstand tot de stad. De meer afgelegen plaatsjes hebben meer problemen. "De vergrijzing is daar groter, de tevredenheid met de leefomgeving lager, evenals de kwaliteit van leven."

Keert het tij niet in dat soort dorpen, en het verschil met de economisch bloeiende steden neemt toe, dan is dat 'absoluut een grote zorg', aldus Putters. De problemen zullen zich opstapelen: "Vereenzaming, laag inkomen, slechte gezondheid en onvoldoende middelen meer om de zorgvoorzieningen op peil te houden. Uit al onze onderzoeken blijkt: de meest kwetsbare mensen hebben de kleinste netwerken. Als er veel mensen om je heen wegvallen, dan wordt je wereld kleiner en je problemen groter."

Thumbnail

Twee werelden

Ook de belevingswereld en behoeftes zullen waarschijnlijk meer uiteen gaan lopen. Voor ouderen op het platteland worden zorg en het combineren van werk met vrijwilligerswerk een grote prioriteit, jongere werkers in de stad zitten weer met hele andere zaken in hun maag: zzp’en en kinderopvang bijvoorbeeld. "Als dan de hele politieke arena uit de stad komt, is de kans groot dat dat niet helemaal de discussies reflecteert die op het platteland spelen. Dat kan een probleem worden, in de herkenbaarheid van politieke instituties, in de herkenbaarheid van arbeidsmarktbeleid."  

Wie in een andere wereld leeft en andere behoeftes heeft, stemt ook op een andere politieke partij. Een tweedeling die op landelijk niveau tot politieke spanningen én verrassingen kan leiden. Bij zowel de keuze voor een brexit in Groot-Brittannië als de verkiezing van Trump in Amerika, was er een duidelijk verschil tussen de stemmers op het platteland en die in de stad. Dit tot grote verbazing van de – veelal in steden gevestigde – landelijke media.

Toenemende spanningen

Putters: "Ik denk zeker dat die spanningen in Nederland kunnen toenemen.  Hoger- en middelbaar opgeleiden kijken optimistischer naar de toekomst, hebben minder moeite met een flexibele arbeidsmarkt en open grenzen. Lageropgeleiden bewegen minder makkelijk op de arbeidsmarkten in die snelle wereld. Daardoor hebben ze het idee dat ze de grip op hun bestaanszekerheid verliezen. Kijk je dan naar de vergrijzing en het feit dat belangrijke hulpbronnen – zoals goed werk, vitale netwerken – minder aanwezig zijn in delen van het platteland, dan is het niet heel raar dat daar mensen meer zorgen hebben over de toekomst. Maar dat wil niet zeggen dat straks het platteland tegen de EU is en stedelingen voor, dat is te makkelijk gezegd."

Thumbnail

Toch denkt Putters dat het allemaal niet zo’n vaart hoeft te lopen. De vergrijzing van het platteland biedt ook veel kansen. Je hebt alleen wel bestuurders nodig die deze kansen willen zien, die niet bij de pakken neer gaan zitten. 'Burgemeesters met durf en visie' die bij een leeg pand in een winkelstraat niet vullen met de eerste beste winkel, maar nadenken wat hun inwoners precies nodig hebben. 

Kansen voor ondernemers

Mensen met een handelsgeest kunnen ook uitkijken naar de vergrijzing. "Als je ondernemer wilt worden en geld wilt verdienen, is de gezondheidszorg bij uitstek een grote kans.'' Putters heeft ook al met regionale werkgevers gesproken die nadenken over het aanpassen van hun personeelsbestand.''Want op die leeftijd wil je misschien niet meer 5 dagen werken, maar 2 dagen in combinatie met vrijwilligerswerk."

Luisteren ze in Den Haag of bij de gemeente niet, dan zullen veel ouderen zich gaan organiseren, verwacht Putters. "We hebben straks 7 miljoen 50-plussers en dat zijn echt niet allemaal zielige, kwetsbare mensen. Het is wachten tot de ouderen opstaan en zeggen: wij willen hier meer voorzieningen. Er kan echt een positieve beweging op gang komen. In de landelijke politiek zie je nu al wat gebeuren, maar dat is meer in de hoek van wat er allemaal misgaat. Het is wachten op de emancipatie van ouderen."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore